Οι φωτογραφίες από το drone θα μπορούσαν να είναι από κάποιον οικισμό της Μεσοδυτικής Αμερικής ή από ένα καινούριο προάστιο στην Αυστραλία. Το σχέδιο είναι αυστηρό, οι γωνίες ορθές, οι δρόμοι παράλληλοι. Στο πλαίσιο του ταξιδιού μας στην Ευρυτανία, επιστρέφουμε από τη Φραγκίστα προς το Καρπενήσι.
Στη διαδρομή, παρατηρώ ένα χωριό που στερείται εντελώς του χαοτικού τρόπου με τον οποίο συνήθως μεγαλώνουν τα ελληνικά ορεινά χωριά. Εκείνου του αυθόρμητου τρόπου που ακολουθεί τις καμπύλες του εδάφους, τις ανάγκες της κτηνοτροφίας, τη λογική της κοινότητας. Εδώ όμως, στα 560 μέτρα υψόμετρο, στο κέντρο της Ευρυτανίας, η Νέα Βίνιανη δεν ακολούθησε τη συνήθη οργανική ανάπτυξη των ορεινών χωριών αλλά δημιουργήθηκε βάσει σχεδίου. Και πίσω από αυτό το σχέδιο κρύβεται μια ιστορία που ξεκινά με έναν σεισμό και καταλήγει σε μια ιστορία επιβίωσης.
Τι συνέβη στις 5 Φεβρουαρίου του 1966
Στις 5 Φεβρουαρίου 1966, η γη «άνοιξε» κάτω από την Παλιά Βίνιανη. Ο σεισμός των 6,2 Ρίχτερ, με επίκεντρο τη λίμνη των Κρεμαστών, κατέστρεψε 41 χωριά στην Ευρυτανία. Η Βίνιανη ήταν ένα από εκείνα που χάθηκαν ολοκληρωτικά. Το σαθρό έδαφος, οι κατολισθήσεις, η απότομη κλίση του ορεινού οικισμού, όλα συνηγόρησαν ώστε να κριθεί ακατοίκητος. Δώδεκα χιλιάδες άνθρωποι βρέθηκαν άστεγοι, χιλιάδες σπίτια χαρακτηρίστηκαν επικίνδυνα και η Δυτική Ευρυτανία, ήδη πληγωμένη από τη φτώχεια και τον Εμφύλιο, έμεινε σχεδόν έρημη. Οι κάτοικοι της Βίνιανης, μέσα στην καρδιά του χειμώνα, χωρίς στέγη και τροφή, κοίταξαν προς τα κάτω, προς τα «Λειβάδια», ένα επίπεδο οροπέδιο που μέχρι τότε χρησιμοποιούσαν για βοσκή. Εκεί, πάνω σε σταθερό έδαφος, χτίστηκε ένα εντελώς νέο χωριό, από το μηδέν.
Η Νέα Βίνιανη σχεδιάστηκε με ορθολογισμό, με τη λογική του μηχανικού που γνωρίζει ότι πρέπει να χτίσει γρήγορα, χωρίς χρόνο για λάθη. Το αποτέλεσμα αποτυπώνεται από ψηλά: δρόμοι που τέμνονται σε ορθές γωνίες, οικόπεδα σχεδόν ίδιων διαστάσεων, μια πολεοδομική τάξη που δεν συναντάς εύκολα σε ελληνικό ορεινό χωριό. Κι όμως, περπατώντας στους δρόμους του, η «ψυχρότητα» του σχεδίου χάνεται. Το περπάτημα γίνεται ευχάριστο και θεραπευτικό, χωρίς ανηφόρες και κατηφόρες. Υπάρχουν παιδικές χαρές, γήπεδα, χώροι που στα ορεινά χωριά συχνά δεν χωρούν. Η στάθμευση είναι εύκολη, κάτι σπάνιο για την Ευρυτανία. Και κάτω από το μεγάλο ρολόι της πλατείας, κάθε Δεκαπενταύγουστο, μαζεύεται κόσμος για το πανηγύρι της Παναγίας. Στιγμές συλλογικής χαράς.
Αυτό που κάνει τη Νέα Βίνιανη ξεχωριστή είναι όσα κουβαλά μέσα της. Έξι χιλιόμετρα πιο πάνω, στο βουνό, η Παλιά Βίνιανη συνεχίζει να υπάρχει. Εκεί, στις 10 Μαρτίου 1944, ιδρύθηκε η ΠΕΕΑ, η λεγόμενη «Κυβέρνηση του Βουνού», όταν το χωριό έγινε, έστω και για λίγο, η πρώτη ελεύθερη πρωτεύουσα της κατεχόμενης Ελλάδας. Το δημοτικό σχολείο, ένα επιβλητικό κτίριο που σήμερα στεγάζει το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, υπήρξε τότε το κέντρο της λαϊκής εξουσίας, για λίγους αλλά καθοριστικούς μήνες.
Η Βίνιανη υπήρξε σύμβολο αντίστασης πριν αναγκαστεί να γίνει σύμβολο επιβίωσης. Και οι άνθρωποι της Νέας Βίνιανης, που απογράφηκαν για πρώτη φορά ως αυτόνομος οικισμός το 1971, δεν αποκόπηκαν ποτέ από την ιστορία. Κάθε χρόνο τιμούν την επέτειο της ΠΕΕΑ, κρατώντας ζωντανή την ιστορία ενός χωριού που χάθηκε από τον τόπο του για να συνεχίσει αλλού. Κοιτώντας τη φωτογραφία από το drone, βλέπεις έναν οικισμό που θα μπορούσε να είναι οπουδήποτε. Αλλά είναι εδώ, στα Άγραφα, στα 560 μ., με τον Ταυρωπό να ρέει δυτικά και το καταφύγιο άγριας ζωής να εκτείνεται ανατολικά. Και αυτή η τοποθεσία, αυτό το ακριβές σημείο στο χάρτη, δεν είναι τυχαίο. Είναι η μόνη γη που δέχτηκε να κρατήσει όρθιο ένα χωριό που αρνήθηκε να πεθάνει.
Διαβάστε ακόμα:
Αποστολή στην Ευρυτανία: Bόλτα με buggy στα ελατοδάση του Τυμφρηστού
Ένα γλυκό, ένας τόπος, μια οικογένεια: Δοκιμάζοντας ένα γαλακτομπούρεκο με ιστορία στην καρδιά της Ευρυτανίας
