Το ταξίδι προς το Δάσος του Φρακτού δεν μοιάζει με μια συνηθισμένη ορεινή διαδρομή. Όσο αφήνεις πίσω σου το Παρανέστι και μπαίνεις στη Ροδόπη, το τοπίο γίνεται πιο άγριο και πιο απομονωμένο. Μετά από λίγο σταματάς να σκέφτεσαι την απόσταση και απλώς παραδίνεσαι στο δάσος που έχεις γύρω σου.
Ξεκίνησα πολύ νωρίς από τις Σέρρες, με προορισμό το δάσος του Φρακτού. Στον χάρτη μοιάζει σχεδόν κοντά, στην πραγματικότητα, όμως, είναι από εκείνα τα μέρη που βρίσκονται πολύ πιο βαθιά απ’ όσο αφήνει να εννοηθεί μια οθόνη. Όσο πλησίαζα στη Ροδόπη, τόσο γινόταν σαφές ότι δεν πήγαινα σε έναν ακόμη φυσικό προορισμό, αλλά σε έναν τόπο σχεδόν ακατοίκητο, όπου η προετοιμασία είναι προϋπόθεση.
Η μηχανή μου και εγώ ήμασταν έτοιμοι να συναντήσουμε κάθε είδους οδόστρωμα και συνθήκη. Είχα μαζί μου φαγητό, νερό, εργαλεία, φαρμακείο, ζεστά ρούχα και αδιάβροχο. Σε τέτοια μέρη δεν ξεκινάς θεωρώντας δεδομένο ότι, αν κάτι πάει στραβά, η βοήθεια είναι κοντά. Ξεκινάς αποδεχόμενος ότι ίσως χρειαστεί να φροντίσεις μόνος σου τον εαυτό σου, τη μηχανή σου και τον χρόνο σου μέσα στο βουνό. «Σε αυτό το βουνό είσαι τελείως μόνος», μου είπε ο κυρ Δημήτρης στον φούρνο «Το Στάχυ» στο Παρανέστι, όπου σταμάτησα για να πάρω πρωινό. «Οι δρόμοι αυτή την εποχή είναι απάτητοι». Και είχε δίκιο.
Μέχρι το Παρανέστι η οδήγηση κυλάει σχεδόν ουδέτερα. Από εκεί και μετά όμως το ταξίδι αλλάζει χαρακτήρα. Ο δρόμος στενεύει, οι στροφές πυκνώνουν και η αίσθηση ότι μπαίνεις σε μια άλλη γεωγραφία γίνεται όλο και πιο έντονη. Περίπου πενήντα χιλιόμετρα ορεινής διαδρομής σε βάζουν για τα καλά στη Ροδόπη: άσφαλτος που σε κάποια σημεία έχει πρόχειρα επιδιορθωθεί με χώμα, φθορές από κατολισθήσεις, μια οδήγηση που δεν θα την έλεγες απολαυστική με την κλασική έννοια, αλλά σίγουρα τη λες καθηλωτική. Η αίσθηση ότι μπαίνεις σε έναν τόπο που ο άνθρωπος δεν έχει προλάβει να «δαμάσει».
Μετά από περίπου μία ώρα από το Παρανέστι έφτασα στα Θερμιά. Αν δεν ήξερες τι κοιτάς, θα νόμιζες ότι πρόκειται για ένα πέρασμα προσωρινό: παράγκες, λαμαρίνες, σκόρπια κτίσματα, μια εικόνα σχεδόν μεταβατική. Εκεί έμαθα πως δεν υπάρχουν ουσιαστικά μόνιμοι κάτοικοι. Περισσότερο πρόκειται για καλύβες και εξοχικά ανθρώπων από το Παρανέστι και τα γύρω χωριά, κυρίως για τις θερμές ευεργετικές πηγές που υπάρχουν εκεί. Είδα ένα τζιπ παρκαρισμένο έξω από ένα σπίτι και υπέθεσα ότι κάποιος βρισκόταν μέσα, αλλά δεν βγήκε κανείς και δεν επιδίωξα να διαταράξω αυτή την εύθραυστη ισορροπία. Τόσο βαθιά στο βουνό, η περιέργεια δεν είναι πάντοτε η καλύτερη ιδέα.
Από τα Θερμιά αρχίζει ο χωματόδρομος. Στην αρχή με νεροφαγώματα και σημεία που απαιτούν προσοχή, έπειτα όμως μετατρέπεται σε έναν από τους πιο όμορφους δασικούς δρόμους που έχω οδηγήσει. Καλοπατημένος, σαφής, με συνεχή αίσθηση κατεύθυνσης, περνά μέσα από ένα πυκνό δάσος. Εκεί κατάλαβα ότι η ανησυχία των πρώτων ωρών έδινε τη θέση της σε κάτι άλλο. Στο αίσθημα ότι βρίσκεσαι κάπου πραγματικά έξω από τον συνηθισμένο χρόνο.
Ας πω λίγα λόγια όμως για το δάσος που πρόκειται να εισέλθουμε. Το Φρακτό είναι ένας από τους τελευταίους πραγματικά άγριους και παρθένους τόπους της Ελλάδας. Βρίσκεται βαθιά στην Κεντρική Ροδόπη, κοντά στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, και από το 1980 προστατεύεται ως Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης. Η απομόνωσή του, οι απότομες πλαγιές και η δυσκολία πρόσβασης το κράτησαν σχεδόν ανέγγιχτο, κι έτσι σήμερα παραμένει ένα σπάνιο μωσαϊκό από μαύρες πεύκες, οξιές και ερυθρελάτες. Ένα τοπίο τόσο βόρειο σε αίσθηση, που για λίγες στιγμές δυσκολεύεσαι να πιστέψεις πως βρίσκεσαι ακόμη στην ελληνική ενδοχώρα.
Οι πινακίδες στις διασταυρώσεις ήταν συχνές και σωτήριες: για Ελατιά, για Φρακτό, για Ξάνθη, για Παρανέστι. Όπου υπήρχε σοβαρό ενδεχόμενο να μπερδευτείς, υπήρχε και σήμανση. Κι όπου δεν υπήρχε, ήξερες ότι συνεχίζεις τον βασικό δρόμο, που ξεχώριζε καθαρά από τους δευτερεύοντες δασικούς δρόμους των ξυλοκόπων, πιο κακοτράχαλους και σαφώς λιγότερο φιλικούς. Ένα μεγάλο θετικό είναι ότι το google maps συνέχιζε να δουλεύει άριστα. Ήταν αρχές Μαρτίου, δηλαδή εκτός της συνήθους περιόδου επίσκεψης. Αυτό σήμαινε βράχια πάνω στο δρόμο, πεσμένα κλαδιά, δέντρα που έπρεπε να προσπεράσω με προσοχή. Σε ένα σημείο ένας τεράστιος βράχος είχε κόψει σχεδόν όλο το πέρασμα. Με αυτοκίνητο δύσκολα θα συνέχιζες. Με τη μηχανή πέρασα ίσα ίσα από δίπλα.
Ύστερα από περίπου δύο ώρες οδήγησης, με συχνές στάσεις μόνο και μόνο για να χαζέψω τη φύση, έφτασα στη λεγόμενη Μπάρα: την είσοδο για το δάσος του Φρακτού. Γύρω της υπήρχαν μικροί οικισμοί ξυλοκόπων, σπιτάκια και μηχανήματα, σημάδια μιας ανθρώπινης παρουσίας που παραμένει διακριτική μπροστά στην έκταση του τοπίου. Λίγο πιο μέσα, σπαρμένο στο δάσος, βρίσκεται το δασικό χωριό. Η σκέψη και μόνο ότι σε ένα τόσο έρημο τοπίο υπάρχει ένα οργανωμένο χωριό με ρεύμα έχει κάτι σχεδόν σουρεαλιστικό. Κοντά εκεί βρήκα την βρύση Ζωγράφου και ένα παγκάκι τοποθετημένο στο ιδανικό σημείο για να χαθώ στην θέα. Έσβησα τη μηχανή, έβγαλα το κράνος και έμεινα ακίνητος ώρα, χαμένος σε ένα τοπίο από αμέτρητα layers: πεύκα μπροστά, οξιές πιο πίσω, βράχια στον ορίζοντα, βουνά που άνοιγαν το ένα πίσω από το άλλο. Σταμάτησα να προσπαθώ να δω τα πάντα. Άφησα το βλέμμα να περιπλανηθεί.
Στην αρχή της ημέρας είχα επίσης μέσα μου έναν μικρό, μόνιμο φόβο για την άγρια ζωή. Κοιτούσα δεξιά κι αριστερά, σαν να περίμενα κάτι να ξεπροβάλλει από το δάσος. Και πράγματι, κάποια στιγμή ένα αγριοκάτσικο πέρασε μπροστά μου σε απόσταση λίγων μέτρων, εντυπωσιακά μεγάλο, πολύ πιο ογκώδες απ’ όσο το φανταζόμουν. Αργότερα είδα και ένα ελάφι με τεράστια κέρατα. Η παρουσία άγριας ζωής σε αυτό το βουνό δεν είναι σπάνια. Αρκούδες, ελάφια, λύκοι, αγριοκάτσικα και αμέτρητα πουλιά καλούν αυτό το δάσος σπίτι τους, και ο επισκέπτης καλείται να γίνει παρατηρητής τους. Οι επιβλητικές συστάδες ερυθρελάτης ήταν ίσως αυτό που με συγκλόνισε περισσότερο. Ψηλοί, ίσιοι κορμοί, με το φύλλωμα ψηλά, σχεδόν σαν να υψώνονται με πειθαρχία προς τον ουρανό. Για μεγάλα διαστήματα ένιωθα ότι δεν οδηγούσα στη βόρεια Ελλάδα, αλλά σε κάποιο δάσος της Εσθονίας ή της Σκανδιναβίας.
Στον δρόμο της επιστροφής, το ηλιοβασίλεμα έβαλε τη δική του τελική πινελιά. Το τοπίο πήρε φωτιά με τον πιο φωτογενή τρόπο και η μέρα έκλεισε όπως άρχισε: με μια βουβή αίσθηση δέους. Μέχρι τότε, όμως, κάτι είχε αλλάξει. Η ίδια εκκωφαντική σιωπή που το πρωί με είχε ανησυχήσει, τώρα είχε γίνει καθαρτική. Κάθε φυσιολάτρης θα αγαπήσει το Φρακτό για αυτό που είναι. Ένα οχυρό άγριας φύσης στην καρδιά των Βαλκανίων.
Διαβάστε ακόμα:
Αποστολή στη Ροδόπη: Ανακαλύπτοντας τους καταρράκτες του Παρανεστίου σε δύο τροχούς
Νέστος: Ένας ποταμός με τοπία αρχέγονης, καθηλωτικής ομορφιάς
