Χειμερινό ταξίδι στα Ιωάννινα: Οι κορυφαίες εμπειρίες

Βόλτες μέσα στην πόλη

Μπορείτε να ξεκινήσετε τη βόλτα σας στα Γιάννενα από την πλατεία Πύρρου, με το Ρολόι του 1905. Σ’ αυτήν καταλήγει η πολυσύχναστη Μιχαήλ Αγγέλου με τα καφέ και τα ακριβά μαγαζιά της, η 28ης Οκτωβρίου και λίγο πιο κάτω η Βενιζέλου στην οποία βρίσκεται και η Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη, στο κτίριο των παλιών λουτρών.

Από την πλατεία Πύρρου θα περπατήσετε στον κεντρικό δρόμο (Αβέρωφ) και εκεί μπορείτε να δείτε κτίρια-ορόσημα όλων των δεκαετιών του 20ου αιώνα: Το Δικαστικό μέγαρο, το Αρχαιολογικό Μουσείο που σχεδίασε ο διάσημος αρχιτέκτονας Άρης Κωσταντινίδης στο καταπράσινο πάρκο Λιθαρίτσια, την 8η Μεραρχία που θεμελιώθηκε το 1879, το Δημαρχείο του 1938. Πίσω από τη Μεραρχία είναι η πλατεία του Πνευματικού Κέντρου όπου υπάρχει το Βελή τζαμί με το μεντρεσέ και τα μαγειρεία του.

Η Αβέρωφ συνεχίζεται προς το κάστρο με τράπεζες, χρυσοχοεία-αργυροχοεία, και κάποια παλαιοπωλεία κατά μήκος της. Συναντιέται με την Ανεξαρτησίας, τον παλιό εμπορικό δρόμο της πόλης που διαμορφώθηκε μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1869. Στην Ανεξαρτησίας και στους κάθετους δρόμους της υπάρχουν δεκάδες μικρομάγαζα, βιοτεχνίες, σιδεράδικα, πρώην χάνια και παλιές στοές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αναβίωσης είναι η πολυσύχναστη στοά Λούλη που έχει αναστηλωθεί και απέκτησε σύγχρονη μορφή, με εστιατόρια, καφέ και πολυχώρο.

Πλησιάζοντας στο κάστρο μπαίνετε στην παλιά Εβραϊκή συνοικία. Η κεντρική οδός Αβέρωφ γίνεται Λεωφόρος Καραμανλή και φτάνει στη λίμνη. Δεξιά ξεκινά η Διονυσίου Φιλοσόφου που κάνει τον γύρο του κάστρου (παράλληλα με την οποία βρίσκεται ο παραλίμνιος πεζόδρομος), ενώ αν πάτε προς τα αριστερά θα βρείτε την πλατεία Μαβίλη και διάφορα καφέ-εστιατόρια στη σειρά.

Ο διατηρητέος οικισμός εντός του κάστρου

Στο νοτιοανατολικό άκρο της πόλης και στη μικρή βραχώδη χερσόνησο που εισχωρεί στη λίμνη Παμβώτιδα βρίσκεται το κάστρο. Είναι κηρυγμένο ως προέχον βυζαντινό μνημείο, διατηρητέος αρχαιολογικός χώρος και ιστορικός τόπος και αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα οχυρωματικά έργα της εποχής του Αλή Πασά.

Μεγάλα καγκελωτά παράθυρα, χαγιάτια φορτωμένα με γλάστρες, βαριές πόρτες από καπλαμά και σαχνισιά συνθέτουν τον οικισμό του, μια συμφωνία συμμετρίας, χρωμάτων και αισθήσεων όπου οι δρόμοι δεν έχουν ούτε μια ευθεία. Τα σπίτια εδώ χρονολογούνται από τα τέλη του 19ου αι. και τις αρχές του 20ου αι. Πολλά από τα παλαιότερα υπέκυψαν στη φθορά του χρόνου, ωστόσο εδώ και κάποιες δεκαετίες αρκετά άλλα αναστηλώθηκαν για να κατοικηθούν, ή για να γίνουν ξενώνες και μικρά ξενοδοχεία.

Στη συντριπτική τους πλειοψηφία τα οικοδομήματα μακεδονικής αρχιτεκτονικής είναι διώροφα χτισμένα με πέτρα στο ισόγειο και με ελαφρύτερα υλικά (τσατμάς) στο ανώγι. Συχνά ο όροφος βγαίνει έξω από το περίγραμμα του ισογείου (σαχνισί) στηριζόμενος σε εγκάρσιες δοκούς.

Το τείχος

Ο Αλή Πασάς ξεκίνησε ανακατασκευή των τειχών το 1788. Ολοκληρώθηκε το 1815 και το σεράι στο Ιτς Καλέ έγινε η κύρια κατοικία του. Το κάστρο φημιζόταν για το μέχρι το 1822 απόρθητο τείχος του. Είχε μεγάλο κάθετο ύψος και επαρκές πλάτος ώστε να διευκολύνει την κίνηση των στρατιωτών και την μετακίνηση των κανονιών στις επάλξεις.

Μέσω της νοτιοανατολικής ακρόπολης το τείχος κατευθύνεται παρόχθια προς τη Σκάλα, αποκτώντας το μέγιστο πλάτος του στο πιο αδύνατο σημείο για την άμυνα, εκεί όπου η μικρή χερσόνησος ενώνεται με την υπόλοιπη στεριά. Εδώ βρίσκονται οι βασικές πύλες που συνέδεαν την καστροπολιτεία με τον έξω κόσμο. Πάνω από την κεντρική πύλη δεσπόζει ο πύργος του ρολογιού και νοτιότερα εκείνος του Θωμά Πρελούμπου.

Η βορειοανατολική ακρόπολη και το τζαμί του Ασλάν Πασά

Στα χρόνια του Βυζαντίου και κατά τις βραχύβιες περιόδους της Σερβοκρατίας και της Φραγκοκρατίας στη βορειοανατολική ακρόπολη ήταν τα παλάτια. Εκεί ξεχωρίζει το πολυφωτογραφημένο τζαμί του Ασλάν Πασά. Οικοδομήθηκε το 1618 από τον τότε πασά της πόλης, έναν γενίτσαρο ελληνικής καταγωγής που τον έλεγαν Ασλάν, στη θέση όπου σύμφωνα με την παράδοση υπήρχε τη βυζαντινή εποχή ο ναός του Αγίου Ιωάννη. Το τζαμί έγινε πυρήνας ενός μεγάλου θρησκευτικού και εκπαιδευτικού συγκροτήματος, από το οποίο σώζεται ο οκτάπλευρος θολωτός τουρμπές (μαυσωλείο), ο μεντρεσές (ιεροδιδασκαλείο) και τα μαγειρεία. Στο εσωτερικό εντυπωσιάζει η κόγχη του ιερού (μιχράμπ). Στραμμένη προς τη Μέκκα, φέρει μικρές πολυεπίπεδες εσοχές με ανεικονικό διάκοσμο και στα δεξιά της, αναπτύσσεται το κλιμακοστάσιο του άμβωνα (μιμπάρ) στο οποίο ανέβαινε ο μουεζίνης για την καθιερωμένη απαγγελία. Το Ασλάν Τζαμί λειτούργησε ως μουσουλμανικό τέμενος μέχρι το 1922.

Δημοτικό Εθνογραφικό Μουσείο Ιωαννίνων

Το ωραίο μουσείο φιλοξενείται στο Ασλάν Τζαμί. Οικοδομήθηκε το 1618 από τον τότε πασά της πόλης, έναν γενίτσαρο ελληνικής καταγωγής που τον έλεγαν Ασλάν, στη θέση όπου σύμφωνα με την παράδοση υπήρχε τη βυζαντινή εποχή ο ναός του Αγίου Ιωάννη.

Το Δημοτικό Εθνογραφικό Μουσείο παρουσιάζει τρεις κύριες συλλογές, αντιπροσωπευτικές των κατοίκων του κάστρου κατά τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας του: τη χριστιανική, την εβραϊκή και τη μουσουλμανική. Τα αντικείμενα είναι δωρεές και χρονολογούνται από τον 18ο έως τον 20ο αιώνα. Η χριστιανική συλλογή περιλαμβάνει μεταξύ άλλων εκκλησιαστικά αργυρά σκεύη και άμφια, η εβραϊκή παραπετάσματα από το κτίριο της παλαιάς συναγωγής, φορεσιές και αντικείμενα που αντιπροσωπεύουν την άλλοτε ακμαία εβραϊκή κοινότητα της πόλης. Στη μουσουλμανική συλλογή θα δείτε πολύτιμα ανατολίτικα υφάσματα από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, έπιπλα της εποχής του Αλή Πασά, μπρούτζινα αντικείμενα και βιβλία.

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 26510 26356.

Χαμάμ, Σουφαρί Σεράι και Βιβλιοθήκη

Και τα τρία κτίρια ήταν σημαντικά για τη ζωή του κάστρου. Θα τα βρείτε έξω από την κεντρική είσοδο της βορειοανατολικής ακρόπολης, ερχόμενοι από τον οικισμό. Το μοναδικό σωζόμενο στην Ήπειρο δημόσιο χαμάμ της Οθωμανικής περιόδου κτίστηκε τον 16ο αι. Διαθέτει τρεις θολοσκέπαστες αίθουσες: τα αποδυτήρια, την κυρίως αίθουσα του λουτρού κι ένα μεταγενέστερο τμήμα στα ανατολικά με τη δεξαμενή και τους φούρνους για το ζέσταμα του νερού.

Κοντά στο χαμάμ βρίσκεται το επιβλητικό μακρόστενο κτίριο που στέγαζε την σχολή ιππικού του Αλή Πασά, το θρυλικό Σουφαρί Σαράι. Έχει περισσότερα από 50 παράθυρα για να φωτίζουν το εσωτερικό του, ψηλούς τοίχους και ευρύχωρα κατώφλια για να μπαινοβγαίνουν με άνεση οι έφιπποι. Η Βιβλιοθήκη βρίσκεται απέναντι από τα δυο προηγούμενα κτίρια και ελάχιστα μέτρα από την νεότερη είσοδο της βορειοανατολικής Ακρόπολης. Με πέντε καμάρες στο χαγιάτι της πρόσοψης, μια μεγάλη θολωτή αίθουσα στη μέση και δυο μικρότερες αριστερά και δεξιά, αποτελεί εξαίρετο δείγμα Οθωμανικής αστικής αρχιτεκτονικής.

Το Ιτς Καλέ

Έτσι ονομάζεται η νοτιοανατολική ακρόπολη του κάστρου, στην οποία εντοπίστηκε ο πρώτος οικιστικός πυρήνας των Ιωαννίνων. Τη σημερινή θέση του Φετιχιέ τζαμιού κατείχε μέχρι το 1618 ο μητροπολιτικός ναός των Ταξιαρχών και ολόγυρά του υπήρχαν διώροφα βυζαντινά αρχοντικά που σχημάτιζαν την πρώτη ενορία της πόλης -ωστόσο μόνο ελάχιστα ίχνη θεμελιώσεων σώζονται σήμερα. Η άφιξη του Αλή Πασά στα Ιωάννινα συνοδεύτηκε από μια οικοδομική έξαρση η οποία άλλαξε άρδην την πολεοδομική όψη του Ιτς Καλέ. Πραγματοποιήθηκαν πολλές ισοπεδώσεις και επιχωματώσεις, και εδώ ο ηγεμόνας της Ηπείρου, έχτισε το πρώτο και μεγαλύτερο από τα σεράγια του. Το παλάτι καταστράφηκε τελείως από πυρκαγιά το 1870 και στη θέση του χτίστηκε Στρατιωτικό Νοσοκομείο που με τη σειρά του κατεδαφίστηκε το 1958 για να ανεγερθεί εξοχικό περίπτερο της πρώην ελληνικής βασιλικής οικογένειας. Σήμερα φιλοξενεί το Βυζαντινό Μουσείο της πόλης.

Το Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων

Αναπτύσσεται σε επτά αίθουσες που αντιστοιχούν σε τρεις χρονολογικές ενότητες: Παλαιοχριστιανική, Βυζαντινή, Μεταβυζαντινή. Φιλοξενεί ευρήματα (γλυπτά, νομίσματα, κεραμική, εικόνες, βημόθυρα, ευαγγέλια) από τον 4ο μέχρι τον 19ο αιώνα. Στον χώρο υποδοχής κυριαρχεί μια αποτοιχισμένη τοιχογραφία του όψιμου 19ου αιώνα από γιαννιώτικο σπίτι με θέμα τη νίκη του Μεγάλου Κωνσταντίνου επί του Μαξεντίου στη Μουλβία γέφυρα.

Το μουσείο διαθέτει επίσης σύγχρονο εργαστήριο συντήρησης κεραμικών, τοιχογραφίας, ψηφιδωτού και λίθου, χώρους περιοδικών εκθέσεων και πωλητήριο. Παραρτήματά του είναι το Φετιχιέ Τζαμί και το Θησαυροφυλάκιο όπου υπάρχει έκθεση αργυροχοΐας, της τέχνης που άνθισε στην Ήπειρο από τον 15ο αιώνα έως τις μέρες μας.

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 26510 25989.

Το Φετιχιέ τζαμί

Το δεύτερο τζαμί του κάστρου κτίστηκε το 1795 για να καλύψει τις λατρευτικές ανάγκες της οικογένειας των Τεπελενληδών. Το προστώο του τεμένους δεν σώζεται, ωστόσο η κεντρική θολωτή αίθουσα με τον εξώστη διατηρείται σε καλή κατάσταση. Στην κόγχη, εκτός από τα γύψινα φατνώματα διακρίνονται δυο πεσσοί από σκαλιστό μάρμαρο και είναι τα μόνα διακοσμητικά που διασώθηκαν από τη μεγάλη εκκλησία που υπήρχε εδώ προ του 1611. Το συμβολικό κτίσιμό του στη θέση όπου άλλοτε βρισκόταν ο μητροπολιτικός ναός των Ιωαννίνων εξηγεί και την ονομασία του καθώς φετιχιέ στα τουρκικά σημαίνει πορθητής.

Ο τάφος του «Βεζίρη»

Απέναντι από τη βορινή πλευρά του Φετιχιέ Τζαμιού βρίσκεται ο τάφος του Αλή Πασά. Τώρα πια δεν είναι παρά ένας ορθογώνιος καλοχτισμένος μαντρότοιχος σε σχήμα Γ χωρίς εμφανή θρησκευτικά ή άλλου είδους σύμβολα. Το ένα σκέλος του, το μεγαλύτερο στην κάτοψη, αποτέλεσε τελευταία κατοικία για την ακέφαλη σορό του «Βεζίρη», καθώς όπως είναι γνωστό το κεφάλι του ταξίδεψε ως την Κωνσταντινούπολη για να γίνει τρόπαιο του Σουλτάνου. Το άλλο σκέλος φιλοξένησε την πρώτη γυναίκα του χαρεμιού του, την Εμινέ.

Ως τα μέσα της δεκαετίας του ’40 ο τάφος ήταν σκεπασμένος με ένα περίτεχνο αραβικού τύπου κιγκλίδωμα από σφυρήλατο σίδερο, το οποίο εκλάπη, για να αντικατασταθεί αργότερα με αυτό που υπάρχει σήμερα.

Το Μουσείο Αργυροτεχνίας του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς

Το εξαιρετικό και μοντέρνο αυτό θεματικό μουσείο βρίσκεται στο Ιτς Καλέ και καταλαμβάνει τα δύο επίπεδα του προμαχώνα καθώς και το κτίσμα των παλιών μαγειρείων που εφάπτεται σε αυτόν.

Σκοπός του είναι η ενημέρωση του κοινού και η διάσωση της γνώσης για την ηπειρώτικη αργυροτεχνία, μαζί με τη σύνδεση αυτής της τέχνης με τα κοινωνικά δεδομένα της εποχής κατά τη διάρκεια της οποίας άκμασε. Η έκθεση αναφέρεται κυρίως στη μεταβυζαντινή περίοδο, από τον 15ο αιώνα και έπειτα, χωρίς να λείπουν αναφορές στο απώτερο παρελθόν, καθώς η τεχνολογία που χρησιμοποιείται για την παραγωγή των ασημικών ανάγεται συχνά σε πολύ παλαιότερες περιόδους.

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 26510 64065.

Η Συναγωγή

Θα την βρείτε μπαίνοντας στο κάστρο από την πύλη του Αγίου Γεωργίου και στρίβοντας αριστερά στην Ιουστινιανού. Η επίσημη ονομασία της Συναγωγής είναι Καλ Καδάς Γιασάν και την αποτελεί ένα λιτό και απέριττο κτίσμα του 17ου αι.

Μοιάζει με ορθόδοξη βασιλική, χωρίς όμως αγιογραφίες, ιερό και νάρθηκα. Στους τοίχους της υπάρχουν αναρτημένες πλάκες του 18ου αι. με εγχάρακτους ψαλμούς καθώς και τα ονόματα των περίπου 2.000 Ιωαννιτών Εβραίων που δεν γύρισαν ποτέ από το Άουσβιτς. Η ξύλινη επένδυση, ο άμβωνας για τους ραβίνους, ένας εντυπωσιακός μπρούτζινος πολυέλαιος και τα στασίδια συμπληρώνουν την εσωτερική διακόσμηση της Συναγωγής.

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 26510 25195.

Η λίμνη Παμβώτιδα

«Χίλια καντάρια ζάχαρη θα ρίξω μες στη λίμνη, για να γλυκάνουν τα νερά να πιεί η κυρά Φροσύνη» τραγουδούσε το 1913 το σύνταγμα των Ευζώνων που ελευθέρωσε τα Ιωάννινα. Η λίμνη των Ιωαννίνων ή Παμβώτιδα σχηματίζεται από τα νερά τριών κυρίως πηγών, της Ντραμπάντοβας, του Σεντενίκου και της Κρύας. Περιβάλλεται από το όρος Μιτσικέλι, από τα αντερείσματα του όρους Τόμαρος και από την πόλη των Ιωαννίνων. Έχει μήκος 7,5 χλμ., πλάτος με διακύμανση από 1,5 έως 4,2 χλμ., μέγιστο βάθος 10 μ. και επιφάνεια 23 τ. χλμ. Η διαμόρφωσή της εκτιμάται ότι άρχισε πριν από 1 έως 1,5 εκατομμύριο χρόνια από παγετώδεις διαβρωτικές δράσεις.

Το Νησί

Βρίσκεται στη βόρεια πλευρά της Παμβώτιδας, απέναντι από την όχθη της Ντραμπάντοβας και αποτελεί σημείο αναφοράς για την μεσαιωνική και τη νεότερη ιστορία των Ιωαννίνων. Ελλείψει άλλου στην καρδιά της Ηπείρου, ο γεωγραφικός προσδιορισμός έγινε τοπωνύμιο κι έτσι επικράτησε να ονομάζεται απλά Νησί. Καταλαμβάνει έκταση 350 στρεμμάτων και διαθέτει έναν γραφικό οικισμό με διατηρητέα σπίτια, ψαροταβέρνες, καφενεία, συνεταιριστικά καταστήματα με ντόπια παραδοσιακά προϊόντα και τουριστικά μαγαζιά.

Έχει επίσης δυο ενοριακούς ναούς και επτά μοναστήρια, το καθένα με σπουδαία και μακρόχρονη ιστορία. Οι ταβέρνες του Νησιού ειδικεύονται στο φρέσκο ψάρι του γλυκού νερού, το χέλι, και τα βατραχοπόδορα. Η επίσκεψη γίνεται με πλοιάρια που ξεκινούν από το Μόλο, μεταξύ της πλατείας Λορέντζου Μαβίλη και του περίπτερου της Κυρά Φροσύνης.

Τα μοναστήρια του Νησιού

Πάνω στο Νησί εντοπίζονται ορθόδοξα ασκητήρια από τον 10ο αι. και σπουδαία μοναστήρια με μεγάλη πνευματική και ακαδημαϊκή προσφορά, από τις αρχές του 13ου αιώνα.

Μονή Αγίου Νικολάου Στρατηγοπούλου: Είναι το παλαιότερο από τα σωζόμενα μοναστήρια του μικρού νησιού. Ιδρύθηκε από τους Στρατηγόπουλους, την πρώτη μεγάλη οικογένεια Βυζαντινών που κατέφυγε στα Γιάννενα όταν η Κωνσταντινούπολη αλώθηκε από τους σταυροφόρους το 1204. Από τις πρώτες δεκαετίες του 13ου αι. στον περίβολο της μονής λειτούργησαν τμήματα της περίφημης Σχολής των Ιωαννίνων. Αποτέλεσε πόλο έλξης για πολλούς λόγιους που επέλεξαν να αυτοεξοριστούν αντί να παραμείνουν στην Φραγκοκρατούμενη έδρα της αυτοκρατορίας.

Μονή Φιλανθρωπηνών: Το 1282 ένας άλλος σπουδαίος φυγάς από το Βυζάντιο, ο άρχοντας Μιχαήλ Φιλανθρωπηνός ίδρυσε κοντά στη δυτική ακτή του Νησιού ένα δεύτερο κοινόβιο αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο, το μοναστήρι του Σπανού ή των Φιλανθρωπηνών. Εκεί λειτούργησε το περίφημο Φροντιστήριον, ένα πραγματικό πανεπιστήμιο της εποχής από το οποίο πέρασαν μεγάλοι διδάσκαλοι του Γένους. Πέρα από την ελληνική και τη λατινική γραμματεία, παραδίδονταν μαθήματα φιλοσοφίας, θεολογίας και μαθηματικών. Και στον νάρθηκα υπάρχουν τοιχογραφίες που απεικονίζουν τον Αριστοτέλη, τον Πλάτωνα και τον Θουκυδίδη. Η δράση του Φροντιστηρίου διήρκησε 476 χρόνια και η συμβολή του στην πνευματική ανάπτυξη της Ηπείρου υπήρξε τεράστια. Όταν πέθανε ο τελευταίος απόγονος των Φιλανθρωπηνών, το 1758, έκλεισε μαζί με το μοναστήρι και η σχολή.

Αγία Ελεούσα: Αφιερώθηκε στην Παναγία την Ελεούσα αλλά ονομάζεται και Μονή Γκουμάδων. Κτίστηκε το 1570 και σήμερα σώζεται το καθολικό με αγιογραφίες του 1759, κελιά κι ένα σημαντικό υστεροβυζαντινό κειμήλιο, η φορητή εικόνα της Παναγίας της Ελεούσας.

Μεταμόρφωση του Σωτήρος: Βρίσκεται στο μέσον του νησιού από το 1696 που αποπερατώθηκε. Μεταξύ 1872 και 1922 στις εγκαταστάσεις της λειτούργησε η Αββακούμειος Ιερατική Σχολή. Το καθολικό της είναι τρίκλιτη βασιλική με αξιόλογο τέμπλο, ξαναχτισμένη το 1850.

Προφήτης Ηλίας: Το μοναστήρι δέσποζε άλλοτε στο πιο ψηλό σημείο του νησιού. Τώρα σώζεται μόνο το καθολικό.

Μονή Τιμίου Προδρόμου: Κτίστηκε το 1506 από τους πρώτους κτήτορες των Μετεώρων, τους αδελφούς Αψαράδες. Σώζεται το καθολικό και ορισμένα μεταγενέστερα κελιά.

Άγιος Παντελεήμων: Εδώ το 1822 το πρωτοπαλίκαρο του Χουρσίτ πασά της Λάρισας, ο Κιοσέ Μεχμέτ, θανάτωσε τον ηττημένο από τα σουλτανικά στρατεύματα Αλή Πασά και στο μουσείο του δεσπόζει η μεγάλη ελαιογραφία που αναπαριστά την παράδοση της κεφαλής του στον σουλτάνο. Μια σκηνή που συνδέεται με προφητεία του Κοσμά του Αιτωλού: Λέγεται ότι κάποτε ο Βεζίρης ρώτησε τον φωτισμένο γέροντα αν του ήταν γραφτό να πάει στην Πόλη. Ο οσιομάρτυρας απάντησε καταφατικά: «Θα πας, με κόκκινα γένια». Στο χώρο διακρίνονται επίσης έπιπλα, όπλα και άλλα αντικείμενα από εκείνη την εποχή.

Το σπήλαιο του Περάματος

Έχει ηλικία άνω του 1,5 εκατομμυρίου ετών και θεωρείται ως ένα από τα ωραιότερα σπήλαια της Ευρώπης. Χρωστά την δημιουργία του σε καρστικά φαινόμενα που σχετίζονται με τη διάβρωση των ασβεστόλιθων από τον υψηλό βαθμό ετήσιας βροχόπτωσης. Οι αίθουσες του σπηλαίου εντυπωσιάζουν με την ποικιλία και την έκτασή τους. Ξεχωρίζει η «Αίθουσα του Σταυρού», όπου οι σταλακτίτες σχηματίζουν περίπλοκα σχέδια δίνοντας την εντύπωση ενός έργου μοντέρνας γλυπτικής και η αίθουσα των «Μυθικών Ανακτόρων» ,όπου οι φυσικοί πολυέλαιοι μοιάζουν να σχηματίστηκαν από κρυσταλλοποιημένες ανάσες.

Οι κάτοικοι του Περάματος γνώριζαν από παλιά την ύπαρξη του σπηλαίου καθώς το χρησιμοποιούσαν ως καταφύγιο όταν τα ιταλικά αεροσκάφη βομβάρδιζαν τα Ιωάννινα, στον πόλεμο του ’40.

Το 1952 πέρασε από εδώ ένας φυσιοδίφης, ο Κώστας Κασβίκης, τράβηξε φωτογραφίες και τις έστειλε στον αθηναϊκό τύπο. Οι γνωστοί σπηλαιολόγοι Γιάννης και Άννα Πετροχείλου διάβασαν για το θέμα, ήρθαν στο Πέραμα το 1954, εξερεύνησαν το σπήλαιο και δρομολόγησαν τη διαδικασία που το κατέστησε επισκέψιμο. Απέχει 5 χλμ. από την πόλη.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων

Η ανέγερσή του στη θέση όπου άλλοτε δέσποζε το σαράι του Μουχτάρ πασά στον λόφο Λιθαρίτσια, αποπερατώθηκε το 1970. Κτίσμα αντιπροσωπευτικό του νεοελληνικού μοντερνισμού, σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη, ξεχωρίζει για τους λιτούς όγκους και την εσωτερική του εργονομία. Ανακαινίστηκε το 2008 με σύγχρονη μουσειακή αντίληψη και αναπτύσσει τις συλλογές του σε επτά αίθουσες, έναν κεντρικό διάδρομο και τρία αίθρια.

Τα εκθέματα καλύπτουν τη χρονική περίοδο από την παρουσία κυνηγών στην Ήπειρο, πριν από 250.000 χρόνια, μέχρι τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους (3ος αι. μ.Χ.). Τα ευρήματα από το ιερό της Δωδώνης εκτίθενται σε χώρο αποκλειστικά δικό τους. Η εμπειρία της επίσκεψης στο μουσείο έχει εμπλουτιστεί με σύστημα αυτόματης ξενάγησης για επιλεγμένα εκθέματα και με μία ψηφιακή πλατφόρμα-περιήγηση, προσαρμοσμένη σε χαρακτηριστικά διαφορετικών ομάδων κοινού.

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 26510 01089.

Η στοά Λούλη

Η πιο γραφική γωνιά της πόλης βρίσκεται στην οδό Ανεξαρτησίας και στις παρόδους της. Είναι ένα πραγματικό γιουσουρούμ όπου πωλούνται από γκλίτσες και κουδούνια, μέχρι είδη προικός, σκαλιστοί στο χέρι μαστραπάδες και άλλα μπακίρια, ενώ δεν λείπουν τα καφενεία και τα τσιπουράδικα.

Το σημαντικότερο κτίσμα του εμπορικού αυτού δρόμου είναι η στοά Λούλη. Κτίστηκε το 1875, αρχικά ως χάνι, σύντομα όμως προσέλκυσε εμπορικές και βιοτεχνικές δραστηριότητες της εποχής για να εξελιχθεί σε κομβικό σημείο της γιαννιώτικης αγοράς. Κτήτοράς της ήταν ο Ιωάννης Λούλης, μεγαλέμπορος στη Ρουμανία, και οι πρώτοι που ανέπτυξαν εμπορική δραστηριότητα στη στοά ήταν οι Εβραίοι της πόλης.

Η εμπορική εξέλιξη άλλων συνοικιών προκάλεσε σταδιακά την παρακμή της, μέχρι που πριν από κάποιες δεκαετίες εγκαταστάθηκαν εκεί αρκετά σιδηρουργεία, ξυλουργεία, ένα οινοποιείο και αποθήκες. Μετά από επεμβάσεις που αποκατέστησαν την αλλοτινή όψη της, λειτουργεί ως ένας ιδιαίτερα δημοφιλής πολυχώρος για εκδηλώσεις, φαγητό και διασκέδαση. Ακόμη μια ιστορική στοά είναι αυτή των Αλιέων που πήρε τη σημερινή της μορφή μετά το 1990.

Η Εβραϊκή συνοικία

Στην πόλη των Ιωαννίνων υπήρξε μια από τις παλαιότερες εβραϊκές κοινότητες στον ελλαδικό χώρο, με ιστορία τουλάχιστον χιλίων χρόνων. Ήταν, μάλιστα, ρωμανιώτικη, καθώς εκεί οι Εβραίοι μιλούσαν την ελληνική γλώσσα εμπλουτισμένη με εβραϊκές λέξεις. Στις αρχές του 20ου αιώνα ζούσαν στα Γιάννενα έως και 5.000 Εβραίοι (σε σύνολο 25.000 κατοίκων). Ειδικεύονταν στην κατασκευή και εμπορία κοσμημάτων, τη μεταξουργία, την ταπητουργία, την κεντητική και το μεταπρατικό εμπόριο. Την ίδια εποχή άκμασε και η περιώνυμη εβραϊκή σχολή των Iωαννίνων, η Alliance Israelite. Ανέδειξε σπουδαίους λόγιους, διανοούμενους και ιδεολόγους, όπως τον πολύ σημαντικό Γιαννιώτη ποιητή Γιοσέφ Eλιγιά. Το μεγάλο πλήγμα ήρθε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν το 1944 οι Γερμανοί συγκέντρωσαν τους Εβραίους της πόλης και τους μετέφεραν στο Άουσβιτς.

Η Εβραϊκή συνοικία της πόλης αρχίζει από την πύλη του κάστρου με το ρολόι και το εικονοστάσι του πολιούχου νεομάρτυρα Γεωργίου και φτάνει ως τις παρόδους της Λεωφόρου Αβέρωφ με τα παλαιοπωλεία, τα αργυροχρυσοχοΐα και τα μικρομάγαζα. Πίσω από το Μόλο βρίσκεται η έξω Εβραϊκή συνοικία.

Η αργυροχοΐα στην Ήπειρο

Μέσα σε ένα Γιαννιώτικο εργαστήριο ασημικών μπορείτε να βρείτε κοσμήματα ή σκεύη κατασκευασμένα εδώ και αιώνες με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Τον 18ο και το 19ο αιώνα η αργυροχοΐα ήταν από τις πιο χαρακτηριστικές χειροτεχνίες της Ηπείρου. Τα εργαστήρια των Καλαρρυτών, των Ιωαννίνων και του Συρράκου ανέδειξαν σπουδαίους καλλιτέχνες που έγιναν γνωστοί στα Βαλκάνια. Οι τεχνίτες του ασημιού ονομάζονταν χρυσικοί – και ας μην ασχολούνταν με το χρυσάφι. Υλικό τους ήταν το ασήμι είτε λαγάρα (καθαρό), είτε αγιάρι (νοθευμένο). Χρυσό χρησιμοποιούσαν μόνο για επιχρυσώσεις της φωτιάς στα πιο καλά τους έργα και γι’ αυτό ονομάζονταν φλουροκαπνισμένα ή μαλαμοκαπνισμένα.

Οι πατροπαράδοτες τεχνικές είναι:

• η έκτυπη, ή φουσκωτή (τεχνική που ανάγεται στην 3η χιλιετία π.Χ.) όπου τα θέματα προβάλλουν ανάγλυφα. Αυτό γίνεται επειδή το αντικείμενο ακινητοποιείται πάνω σε μαλακή μάζα πίσσας και δουλεύεται με τα εργαλεία της ασημουργίας – σφυριά καλέμια και σπιτσούνια – πρώτα από την ανάποδη και μετά από την καλή όψη.
• η εγχάρακτη, όπου τα θέματα χαράσσονται πάνω στην ασημένια επιφάνεια
• η συρματερή, ή φιλιγκράνα, όπου το αντικείμενο διαμορφώνεται με αργυρά σύρματα τα οποία με τις κατάλληλες συστροφές δημιουργούν την εντύπωση της ασημόπλεκτης δαντέλας.
• το νιέλο ή σαβάτι. Είναι ένα είδος σμάλτου που γεμίζει τα βαθιά χαραγμένα στην ασημένια επιφάνεια διακοσμητικά θέματα – μια τεχνική πανάρχαια.

Κέντρο Παραδοσιακής Βιοτεχνίας Ιωαννίνων (ΚΕ.ΠΑ.ΒΙ.)

Αυθεντικά γιαννιώτικα ασημικά θα βρείτε σε διάφορα καταστήματα της πόλης. Στο ΚΕ.ΠΑ.ΒΙ., που στεγάζεται σε ένα επιβλητικό συγκρότημα από μπετόν επί της λεωφόρου αρχιεπισκόπου Μακαρίου, ωστόσο, οι τιμές είναι πιο λογικές. Λειτούργησε το 2004, όταν ο κλάδος της τοπικής αργυροχοΐας είχε πλέον συρρικνωθεί, και αρκετές μικρομεσαίες επιχειρήσεις εγκαταστάθηκαν εδώ προσδοκώντας τόσο τη διατήρηση της τέχνης τους, όσο και την περαιτέρω ανάπτυξή της. Αξίζει να το επισκεφθείτε, να γνωρίσετε τους ασημουργούς και να μάθετε για την τέχνη τους. Παρατηρώντας τα κοσμήματά τους θα καταλάβετε ότι όσοι έχουν απομείνει συνεχίζουν να κατεργάζονται με αξεπέραστες επιδόσεις το ασήμι και να δημιουργούν μοναδικά έργα τέχνης.

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 26510 27650.

Η Φρόντζου Πολιτεία

Το συγκρότημα που απέχει 1 χλμ. από την πόλη είναι χαρακτηρισμένο ως ιστορικός τόπος και διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού. Είναι προορισμός για ντόπιους και επισκέπτες και περιλαμβάνει ξενοδοχείο, εστιατόριο, καφέ-μπαρ, συνεδριακό κέντρο και παιδότοπο. Στα ατού του συγκαταλέγεται η μοναδική θέα που προσφέρει.

Website

Λαογραφικό Μουσείο Κώστας Φρόντζος

Ιδρύθηκε από τον δήμαρχο Ιωαννίνων και πρόεδρο της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών Κώστα Φρόντζο και στεγάζεται σε ένα οθωμανικό οικοδόμημα του 19ου αι. που ανήκε στον Χαϊρεντίν Πασά.
Περιλαμβάνει εκθέματα από τον 18ο έως τον 20ο αι. τα οποία αφορούν κυρίως αντικείμενα του ηπειρώτικου λαϊκού πολιτισμού, όπως: σπάνια έργα κεντητικής και υφαντικής, αγγειοπλαστικής, χρυσοχοΐας και αργυροχοΐας, αντικείμενα λιθογλυπτικής και ξυλογλυπτικής, οικιακά σκεύη, αγροτικά εργαλεία κ.α. Επίσης εκθέτει φωτογραφικά ντοκουμέντα και ελαιογραφίες από την μάχη του Μπιζανίου η οποία έκρινε την απελευθέρωση της Ηπείρου από τους Τούρκους. Στη νεότερη πτέρυγά του παρουσιάζονται παραδοσιακές ανδρικές και γυναικείες ενδυμασίες και διοργανώνονται περιοδικές εκθέσεις.

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 26510 23566.

Μουσείο κέρινων ομοιωμάτων Παύλου Βρέλλη

Είναι ένας χώρος δραματοποιημένης εξομοίωσης στιγμών από την ελληνική ιστορία και βρίσκεται στο 12ο χλμ. της Εθνικής Οδού Ιωαννίνων-Άρτας, στο Μπιζάνι.

Τα κέρινα ομοιώματα και το παραδοσιακό ντεκόρ είναι αποκλειστικές δημιουργίες του Παύλου Βρέλλη. Οι σκηνές δεν ακολουθούν χρονολογική σειρά και είναι πολύ ρεαλιστικές. Μεταξύ άλλων θα δείτε το Κρυφό Σχολειό, το μαρτύριο του ιεράρχη Διονυσίου του Φιλοσόφου, τους Διδάσκαλους του Γένους, τον Κατσαντώνη, την συμβολική αναπαράσταση του Σκλαβωμένου Ελληνισμού, τον Ρήγα Φεραίο.
Εντυπωσιακή είναι η εκτέλεση του Αλή Πασά και η φυλακή του Κολοκοτρώνη. Τα ρούχα των ομοιωμάτων από παλιά ρετάλια, ή ολόκληρες φορεσιές, τα συγκέντρωνε επί σειρά ετών ο Παύλος Βρέλλης από παλιατζίδικα ή γυρολόγους.

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 26510 92128, website.

Αρχαιολογικός χώρος Δωδώνης

Είκοσι δύο χιλιόμετρα νότια των Ιωαννίνων, σε μια υπέροχη τοποθεσία στη στενή κοιλάδα ανάμεσα στον Τόμαρο και τη Μανολιάσα, απλώνεται η Δωδώνη, ένας από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας. Ηταν κέντρο λατρείας του Δία και ονομαστή για το μαντείο της που θεωρείται το αρχαιότερο στην ελληνική επικράτεια.

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, από τη Θήβα της Αιγύπτου ξεκίνησαν δύο μαύρα περιστέρια (πελειάδες) από τα οποία το ένα πήγε στη Λιβύη, όπου ιδρύθηκε το ιερό του Αμμωνα Δία, και το άλλο ήλθε στη Δωδώνη και κάθισε επάνω σε μία βελανιδιά, το ιερό δένδρο του πατέρα των θεών. Με ανθρώπινη λαλιά υπέδειξε το σημείο όπου έπρεπε να ιδρυθεί το μαντείο. Από το θρόισμα των φύλλων του δένδρου και από το πέταγμα των πουλιών που φώλιαζαν σε αυτό, οι μάντεις ερμήνευαν τη βούληση του θεού. Οι χρησμοί δίνονταν και με βάση το κελάρυσμα των νερών της ιερής πηγής και από τον ήχο χάλκινων λεβήτων που στέκονταν πάνω σε τρίποδες γύρω από το ιερό δένδρο.

Στον χώρο θα θαυμάσετε την Ιερά Οικία (τον ναό του Δια), τους ναούς της Διώνης, της Αφροδίτης, του Ηρακλή, το θέατρο, με χωρητικότητα περίπου 18.000 ανθρώπων, που είναι από τα μεγαλύτερα στην Ελλάδα και κατασκευάστηκε τον 3ο π.Χ. αιώνα. Θα δείτε επίσης το Πρυτανείο, το Βουλευτήριο, το Στάδιο, την Ακρόπολη. Τηλ 26510 82287.

Η Μονή Ντουραχάνης

Ο θρύλος για την ίδρυση της μονής είναι ενδιαφέρων, ωστόσο δεν επιβεβαιώνεται. Λέει ότι το 1434 ο Ντουραχάν Πασάς κινήθηκε με το στράτευμά του από την έδρα του στη Θεσσαλία μέσω της Κατάρας και των Ιωαννίνων προς το Αργυρόκαστρο, με σκοπό να καταπνίξει την ανταρσία του τότε τοπάρχη. Η νύχτα βρήκε το στράτευμα στη θέση της σημερινής μονής και μη γνωρίζοντας ότι είχαν μπροστά τους την παγωμένη λίμνη Παμβώτιδα πέρασε από πάνω της (ή στρατοπέδευσε εκεί, σύμφωνα με άλλη εκδοχή). Μετά την νικηφόρα έκβαση της επιχείρησης ο Ντουραχάν, που πληροφορήθηκε τελικά τον κίνδυνο που διέτρεξε, διέταξε να κτιστεί μοναστήρι αφιερωμένο στην Παναγία στη θέση όπου κατεβαίνοντας από τον Δρίσκο είχε συναντήσει ένα εικονοστάσι. Θεώρησε ότι σώθηκε χάρη στη θαυματουργή της επέμβαση (μάλιστα κατά την παράδοση ο πασάς είχε γονείς χριστιανούς).

Από προφορικές παραδόσεις πάντως, καταχωρημένες σε εκκλησιαστικά βιβλία, η ύπαρξη της μονής βεβαιώνεται με ασφάλεια στις αρχές του 19ου αιώνα. Παρόλο που κάηκε ολοσχερώς το 1825 ανασυγκροτήθηκε και το 1974 έγινε πάλι ενεργή. Το καθολικό έχει τη μορφή τρίκλιτης βασιλικής με νάρθηκα και νότιο πεσσοστήρικτο χαγιάτι. Οι τοιχογραφίες και το τέμπλο χρονολογούνται στον 19ο αιώνα. Η μονή απέχει 11 χλμ. από το Γιάννενα.

Διαβάστε ακόμα:

Γιαννιώτικος Μπακλαβάς: 5 διευθύνσεις στα Ιωάννινα για να απολαύσετε την αυθεντική εκδοχή του

To σπήλαιο του Περάματος στα Ιωάννινα, ένα εντυπωσιακό δημιούργημα της φύσης

Παραδοσιακές πίτες της Ηπείρου -Ένα κομμάτι από την καρδιά της