Υπάρχουν τόποι που δεν τους «βλέπεις» μόνο, τους ακούς. Η Λίμνη Κρεμαστών είναι ένας από αυτούς. Στο γεωγραφικό σταυροδρόμι, εκεί που η Ευρυτανία αγκαλιάζει την Αιτωλοακαρνανία, τα νερά έχουν σκεπάσει φαράγγια, μονοπάτια και χωριά, δημιουργώντας ένα τοπίο σχεδόν αλπικό, με σιωπές βαριές από ιστορία. Εδώ, η βαρκάδα δεν είναι αναψυχή, είναι αφήγηση. Και ο αφηγητής έχει όνομα: Παναγιώτης Μακρής.
Τον συναντήσαμε στις όχθες της λίμνης, λίγο πριν επιβιβαστούμε σε ένα από τα τρια σκάφη που διατηρεί στη λίμνη. Μέσα από τη Lake Tours, ο Παναγιώτης έχει μετατρέψει τη διαδρομή πάνω στο νερό σε ένα βιωματικό ταξίδι μνήμης. Η μηχανή χαμηλώνει, το σκάφος γλιστρά και η λίμνη αρχίζει να μιλά. Έχει ένα ελαφρύ αεράκι, αλλά σύντομα τα νερά ηρεμούν.
Ο άνθρωπος πίσω από το τιμόνι
Γεννημένος και μεγαλωμένος στον Άγιο Γεώργιο Ευρυτανίας, και έχοντας τη θέα της λίμνης στην καθημερινότητά του, ο Παναγιώτης Μακρής ανήκει σε εκείνη τη σπάνια γενιά ανθρώπων που επέλεξαν να μείνουν. Η σχέση του με τη λίμνη είναι βιωματική, σχεδόν οργανική. «Με έβαλαν στο νερό πριν περπατήσω», μας λέει. Η οικογένειά του, με μακρά παρουσία στην τοπική επιχειρηματικότητα, είχε πάντα το βλέμμα στραμμένο στον τόπο. Ο πατέρας του υπήρξε από τους πρώτους που είδαν στη λίμνη όχι ένα τραύμα, αλλά μια δυνατότητα.
Σπουδές στη διοίκηση, εμπειρίες από άλλα μέρη, επιστροφή. Το όραμα ξεκάθαρο: να συνδεθεί ο πρωτογενής τομέας, η τοπική ιστορία και ο τουρισμός εμπειρίας σε ένα ενιαίο αφήγημα. Η Lake Tours γεννήθηκε μέσα σε δύσκολες συνθήκες, αλλά γρήγορα απέκτησε χαρακτήρα. Όχι ως «ατραξιόν», αλλά ως πράξη φροντίδας.
Η βαρκάδα ως τελετουργία
Η διαδρομή ξεκινά ήσυχα. Τα νερά αλλάζουν χρώμα ανάλογα με τον ουρανό. Γαλαζοπράσινα, βαθιά μπλε, σχεδόν μαύρα στις σκιές των βράχων. Οι απότομες πλαγιές κατεβαίνουν κάθετα στο νερό, θυμίζοντας φιόρδ. Κάπου εδώ, ο Παναγιώτης δείχνει με το χέρι: «Εδώ ήταν πλατεία». Δεν φαίνεται τίποτα. Κι όμως, κάτω από την καρίνα, υπάρχει ένα χωριό.
Η αφήγησή του δεν είναι δραματική. Είναι ήρεμη, ακριβής, με σεβασμό. Μιλά για τη δημιουργία της λίμνης, για τη δεκαετία του ’60, όταν το φράγμα άλλαξε για πάντα τον χάρτη της Ρούμελης. Για τα σπίτια που διαλύθηκαν πέτρα-πέτρα, για τις εκκλησίες που βυθίστηκαν, για ανθρώπους που έφυγαν χωρίς να κοιτάξουν πίσω. Η μηχανή σβήνει. Η σιωπή γίνεται μέρος της εμπειρίας.
Η Ατλαντίδα της ελληνικής ενδοχώρας
Κορυφαία στιγμή της διαδρομής είναι το σημείο πάνω από την Παναγία της Επισκοπής. Ο βυζαντινός ναός, αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου, βρίσκεται όρθιος στον βυθό, σε βάθος αρκετών μέτρων. Οι τοιχογραφίες του έχουν σωθεί και φυλάσσονται σήμερα στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας, όμως το κέλυφος παραμένει εκεί, σιωπηλός μάρτυρας. Ο Παναγιώτης χαμηλώνει τη φωνή του. Δεν χρειάζεται να μας πει περισσότερα.
Λίγο αργότερα, μας μιλά για το Γεφύρι του Μανώλη. Ένα από τα πιο συγκινητικά σύμβολα της λίμνης. Σε αυτή μας την επίσκεψή δεν μπορούμε να πάμε γιατί τα νερά είναι χαμηλά. Χτισμένο τον 17ο αιώνα, εμφανίζεται και εξαφανίζεται ανάλογα με τη στάθμη των νερών. Άλλοτε το διασχίζεις με βάρκα από πάνω, άλλοτε το βλέπεις να καθρεφτίζεται στην επιφάνεια. Εξήντα χρόνια τώρα, αντέχει. Όπως και οι μνήμες.
Φύση που ξαναγράφει τον εαυτό της
Παρά το ανθρώπινο κόστος, η φύση έκανε αυτό που ξέρει καλύτερα: προσαρμόστηκε. Η λίμνη αποτελεί σήμερα έναν νέο, πλούσιο βιότοπο. Πουλιά ακολουθούν το σκάφος, βίδρες εμφανίζονται στις εκβολές, τα νερά θεωρούνται από τα καθαρότερα της χώρας. Ο Παναγιώτης δεν παραλείπει να μιλήσει για την οικολογική ισορροπία, για την ανάγκη σεβασμού και μέτρου. Η εμπειρία δεν πουλιέται, μοιράζεται.
Μνήμη ως εργαλείο μέλλοντος
Καθώς επιστρέφουμε στην όχθη, η αίσθηση δεν είναι του «τέλους». Είναι περισσότερο μια υπόσχεση. Η βαρκάδα στη Λίμνη Κρεμαστών δεν σου δίνει μόνο εικόνες. Σου δίνει ένα πλαίσιο κατανόησης. Για το τι σημαίνει ανάπτυξη, θυσία, επιβίωση. Για το πώς ένας τόπος μπορεί να μετατρέψει το τραύμα σε αφήγημα και το αφήγημα σε προοπτική.
Ο Παναγιώτης Μακρής λειτουργεί ως θεματοφύλακας μιας πολιτείας που δεν φαίνεται στον χάρτη, αλλά επιμένει να υπάρχει.
Διαβάστε ακόμα:
Απόδραση στο Mεγάλο Χωριό, έναν παράδεισο στην καρδιά της Ευρυτανίας
Αποστολή στην Ευρυτανία: Τέσσερις γενιές, ένα καφενείο
Αποστολή στην Ευρυτανία -Φιδάκια: Road trip με θέα τη λίμνη των χιλίων φιόρδ
