Τα Ιωάννινα είναι ένας τόπος όπου η ιστορία και ο πολιτισμός συνυπάρχουν αρμονικά, προσφέροντας στον επισκέπτη μια ανεπανάληπτη εμπειρία περιήγησης στον χρόνο. Μέσα από κάστρα, μουσεία, μοναστήρια και εργαστήρια παραδοσιακών τεχνών, αποκαλύπτεται η σύνθετη ταυτότητα της περιοχής: από την οθωμανική επιρροή και τη βυζαντινή κληρονομιά έως τη φημισμένη ηπειρώτικη αργυροχοΐα και τη λαϊκή τέχνη. Εμβληματικοί πολιτιστικοί πυρήνες, όπως το Δημοτικό Εθνογραφικό και το Βυζαντινό Μουσείο, το ιστορικό Νησί της λίμνης με τα μοναστήρια του, το σύγχρονο Μουσείο Αργυροτεχνίας και η Δωδώνη, συνθέτουν ένα πολύτιμο πολιτισμικό ψηφιδωτό. Οι χώροι αυτοί διαφυλάσσουν την παράδοση και την πνευματική κληρονομιά της Ηπείρου, ζωντανεύοντας τη μνήμη μεταφέροντάς την στο παρόν. Τα Ιωάννινα μέσα από τις πολιτισμικές τους δραστηριότητες προσφέρουν μια ζωντανή αφήγηση της ελληνικής τους ψυχής.
Δημοτικό Εθνογραφικό Μουσείο Ιωαννίνων
Το ωραίο μουσείο φιλοξενείται στο Ασλάν Τζαμί. Οικοδομήθηκε το 1618 από τον τότε πασά της πόλης, έναν γενίτσαρο ελληνικής καταγωγής που τον έλεγαν Ασλάν, στη θέση όπου σύμφωνα με την παράδοση υπήρχε τη βυζαντινή εποχή ο ναός του Αγίου Ιωάννη. Το τζαμί έγινε πυρήνας ενός μεγάλου θρησκευτικού και εκπαιδευτικού συγκροτήματος, από το οποίο σώζεται ο οκτάπλευρος θολωτός τουρμπές (μαυσωλείο), ο μεντρεσές (ιεροδιδασκαλείο) και τα μαγειρεία. Στο εσωτερικό εντυπωσιάζει η κόγχη του ιερού (μιχράμπ). Στραμμένη προς τη Μέκκα, φέρει μικρές πολυεπίπεδες εσοχές με ανεικονικό διάκοσμο και στα δεξιά της, αναπτύσσεται το κλιμακοστάσιο του άμβωνα (μιμπάρ) στο οποίο ανέβαινε ο μουεζίνης για την καθιερωμένη απαγγελία. Το Ασλάν Τζαμί λειτούργησε ως μουσουλμανικό τέμενος μέχρι το 1922.
Το Δημοτικό Εθνογραφικό Μουσείο παρουσιάζει τρεις κύριες συλλογές, αντιπροσωπευτικές των κατοίκων του κάστρου κατά τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας του: τη χριστιανική, την εβραϊκή και τη μουσουλμανική. Τα αντικείμενα είναι δωρεές και χρονολογούνται από τον 18ο έως τον 20ο αιώνα. Η χριστιανική συλλογή περιλαμβάνει μεταξύ άλλων εκκλησιαστικά αργυρά σκεύη και άμφια, η εβραϊκή παραπετάσματα από το κτίριο της παλαιάς συναγωγής, φορεσιές και αντικείμενα που αντιπροσωπεύουν την άλλοτε ακμαία εβραϊκή κοινότητα της πόλης. Στη μουσουλμανική συλλογή θα δείτε πολύτιμα ανατολίτικα υφάσματα από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, έπιπλα της εποχής του Αλή Πασά, μπρούτζινα αντικείμενα και βιβλία.
Το Βυζαντινό Μουσείο
Βρίσκεται στη νοτιοανατολική ακρόπολη του κάστρου, το Ιτς Καλέ, στεγασμένο στο ισόγειο του πρώην Βασιλικού Περιπτέρου, που κατασκευάστηκε από τον ελληνικό στρατό το 1958 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Μπαλτατζή. Τη θέση αυτή καταλάμβανε παλαιότερα στρατιωτικό νοσοκομείο, κτισμένο επάνω στα ερείπια του σεραγιού του Αλή πασά, το οποίο είχε καεί το 1870. Το Βυζαντινό Μουσείο αναπτύσσεται σε επτά αίθουσες που αντιστοιχούν σε τρεις χρονολογικές ενότητες: Παλαιοχριστιανική, Βυζαντινή, Μεταβυζαντινή. Φιλοξενεί ευρήματα (γλυπτά, νομίσματα, κεραμική, εικόνες, βημόθυρα, ευαγγέλια) από τον 4ο μέχρι τον 19ο αιώνα. Στον χώρο υποδοχής κυριαρχεί μια αποτοιχισμένη τοιχογραφία του όψιμου 19ου αιώνα από γιαννιώτικο σπίτι με θέμα τη νίκη του Μεγάλου Κωνσταντίνου επί του Μαξεντίου στη Μουλβία γέφυρα. Το μουσείο διαθέτει ακόμη, σύγχρονο εργαστήριο συντήρησης κεραμικών, τοιχογραφίας, ψηφιδωτού και λίθου, χώρους περιοδικών εκθέσεων και πωλητήριο. Παραρτήματά του είναι το Φετιχιέ Τζαμί και το Θησαυροφυλάκιο όπου υπάρχει μόνιμη έκθεση αργυροχοΐας, της τέχνης που άνθισε στην Ήπειρο από τον 15ο αιώνα έως τις μέρες μας.
Το Μουσείο Αργυροτεχνίας του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς (Π.Ι.Ο.Π.)
Το εξαιρετικό και μοντέρνο αυτό θεματικό μουσείο βρίσκεται στο Ιτς Καλέ και καταλαμβάνει τα δύο επίπεδα του προμαχώνα καθώς και το κτίσμα των παλιών μαγειρείων που εφάπτεται σε αυτόν. Σκοπός του είναι η ενημέρωση του κοινού και η διάσωση της γνώσης για την ηπειρώτικη αργυροτεχνία μαζί με τη σύνδεση αυτής της τέχνης με τα κοινωνικά δεδομένα της εποχής κατά τη διάρκεια της οποίας άκμασε. Η έκθεση αναφέρεται κυρίως στη μεταβυζαντινή περίοδο, από τον 15ο αιώνα και έπειτα, χωρίς να λείπουν αναφορές στο απώτερο παρελθόν, καθώς η τεχνολογία που χρησιμοποιείται για την παραγωγή των ασημικών ανάγεται συχνά σε πολύ παλαιότερες περιόδους.
Το Νησί στη λίμνη των Ιωαννίνων και τα σπουδαία μοναστήρια του
Στη βόρεια πλευρά της Παμβώτιδας, απέναντι από την όχθη της Ντραμπάντοβας βρίσκεται το Νησί, που αποτελεί σημείο αναφοράς για την μεσαιωνική και τη νεότερη ιστορία των Ιωαννίνων. Ελλείψει άλλου στην καρδιά της Ηπείρου, ο γεωγραφικός προσδιορισμός έγινε τοπωνύμιο κι έτσι επικράτησε να ονομάζεται απλά Νησί. Καταλαμβάνει έκταση 350 στρεμμάτων και διαθέτει έναν γραφικό οικισμό με διατηρητέα σπίτια, ψαροταβέρνες, καφενεία, συνεταιριστικά καταστήματα με ντόπια παραδοσιακά προϊόντα και τουριστικά μαγαζιά. Στο Νησί δημιουργήθηκαν ορθόδοξα ασκητήρια από τον 10ο αι. και σπουδαία μοναστήρια με μεγάλη πνευματική και ακαδημαϊκή προσφορά, από τις αρχές του 13ου αιώνα.
Mονή Αγίου Νικολάου Στρατηγόπουλου: Είναι το παλαιότερο από τα σωζόμενα μοναστήρια του μικρού νησιού. Ιδρύθηκε από τους Στρατηγόπουλους, την πρώτη μεγάλη οικογένεια Βυζαντινών που κατέφυγε στα Γιάννενα όταν η Κωνσταντινούπολη αλώθηκε από τους σταυροφόρους το 1204.
Από τις πρώτες δεκαετίες του 13ου αι. στον περίβολο της μονής λειτούργησαν τμήματα της περίφημης Σχολής των Ιωαννίνων. Αποτέλεσε πόλο έλξης για πολλούς λόγιους που επέλεξαν να αυτοεξοριστούν αντί να παραμείνουν στην Φραγκοκρατούμενη έδρα της αυτοκρατορίας.
Μονή Φιλανθρωπινών: Το 1282 ένας άλλος σπουδαίος φυγάς από το Βυζάντιο, ο άρχοντας Μιχαήλ Φιλανθρωπηνός ίδρυσε κοντά στη δυτική ακτή του Νησιού ένα δεύτερο κοινόβιο αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο, το μοναστήρι του Σπανού ή των Φιλανθρωπηνών. Εκεί λειτούργησε το περίφημο Φροντιστήριον, ένα πραγματικό πανεπιστήμιο της εποχής από το οποίο πέρασαν μεγάλοι διδάσκαλοι του Γένους. Πέρα από την ελληνική και την λατινική γραμματεία, παραδίδονταν μαθήματα φιλοσοφίας, θεολογίας και μαθηματικών. Και στον νάρθηκα υπάρχουν τοιχογραφίες που απεικονίζουν τον Αριστοτέλη, τον Πλάτωνα και τον Θουκυδίδη. Η δράση του Φροντιστηρίου διήρκησε 476 χρόνια και η συμβολή του στην πνευματική ανάπτυξη της Ηπείρου υπήρξε τεράστια. Όταν πέθανε ο τελευταίος απόγονος των Φιλανθρωπηνών, το 1758, έκλεισε μαζί με το μοναστήρι και η σχολή.
Αγία Ελεούσα. Αφιερώθηκε στην Παναγία την Ελεούσα αλλά ονομάζεται και Μονή Γκουμάδων. Κτίστηκε το 1570 και σήμερα σώζεται το καθολικό με αγιογραφίες του 1759, κελιά κι ένα σημαντικό υστεροβυζαντινό κειμήλιο, η φορητή εικόνα της Παναγίας της Ελεούσας.
Μεταμόρφωση του Σωτήρος: Βρίσκεται στο μέσον του νησιού από το 1696 που αποπερατώθηκε. Μεταξύ 1872 και 1922 στις εγκαταστάσεις της λειτούργησε η Αββακούμειος Ιερατική Σχολή. Το καθολικό της είναι τρίκλιτη βασιλική με αξιόλογο τέμπλο, ξαναχτισμένη το 1850.
Προφήτης Ηλίας. Το μοναστήρι δέσποζε άλλοτε στο πιο ψηλό σημείο του νησιού. Τώρα σώζεται μόνο το καθολικό.
Μονή Τιμίου Προδρόμου. Κτίστηκε το 1506 από τους πρώτους κτήτορες των Μετεώρων, τους αδελφούς Αψαράδες. Σώζεται το καθολικό και ορισμένα μεταγενέστερα κελιά.
Άγιος Παντελεήμονας. Εδώ το 1822 το πρωτοπαλίκαρο του Χουρσίτ πασά της Λάρισας, ο Κιοσέ Μεχμέτ, θανάτωσε τον ηττημένο από τα σουλτανικά στρατεύματα Αλή Πασά και στο μουσείο του δεσπόζει η μεγάλη ελαιογραφία που αναπαριστά την παράδοση της κεφαλής του στον σουλτάνο -Μια σκηνή που συνδέεται με προφητεία του Κοσμά του Αιτωλού: Λέγεται ότι κάποτε ο Βεζίρης ρώτησε τον φωτισμένο γέροντα αν του ήταν γραφτό να πάει στην Πόλη. Ο οσιομάρτυρας απάντησε καταφατικά: «Θα πας, με κόκκινα γένια». Στο χώρο διακρίνονται επίσης έπιπλα, όπλα και άλλα αντικείμενα από εκείνη την εποχή.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων
Η ανέγερσή του στη θέση όπου άλλοτε δέσποζε το σαράι του Μουχτάρ πασά στον λόφο Λιθαρίτσια, αποπερατώθηκε το 1970. Κτίσμα αντιπροσωπευτικό του νεοελληνικού μοντερνισμού, σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη, ξεχωρίζει για τους λιτούς όγκους και την εσωτερική του εργονομία. Ανακαινίστηκε το 2008 με σύγχρονη μουσειακή αντίληψη και αναπτύσσει τις συλλογές του σε επτά αίθουσες, έναν κεντρικό διάδρομο και τρία αίθρια. Τα εκθέματα καλύπτουν τη χρονική περίοδο από την παρουσία κυνηγών στην Ήπειρο, πριν από 250.000 χρόνια, μέχρι τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους (3ος αι. μ.Χ.). Τα ευρήματα από το ιερό της Δωδώνης εκτίθενται σε χώρο αποκλειστικά δικό τους. Η εμπειρία της επίσκεψης στο μουσείο έχει εμπλουτιστεί με σύστημα αυτόματης ξενάγησης για επιλεγμένα εκθέματα και με μία ψηφιακή πλατφόρμα-περιήγηση, προσαρμοσμένη σε χαρακτηριστικά διαφορετικών ομάδων κοινού.
Η αργυροχοΐα στην Ήπειρο
Μέσα σε ένα Γιαννιώτικο εργαστήριο ασημικών μπορείτε να βρείτε κοσμήματα ή σκεύη κατασκευασμένα εδώ και αιώνες με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Τον 18ο και το 19ο αιώνα η αργυροχοΐα ήταν από τις πιο χαρακτηριστικές χειροτεχνίες της Ηπείρου. Τα εργαστήρια των Καλαρρυτών, των Ιωαννίνων και του Συρράκου ανέδειξαν σπουδαίους καλλιτέχνες που έγιναν γνωστοί στα Βαλκάνια. Οι τεχνίτες του ασημιού ονομάζονταν χρυσικοί –και ας μην ασχολούνταν με το χρυσάφι. Υλικό τους ήταν το ασήμι είτε λαγάρα (καθαρό), είτε αγιάρι (νοθευμένο). Χρυσό χρησιμοποιούσαν μόνο για επιχρυσώσεις της φωτιάς στα πιο καλά τους έργα και γι’ αυτό ονομάζονταν φλουροκαπνισμένα ή μαλαμοκαπνισμένα.
Οι πατροπαράδοτες τεχνικές είναι:
– η έκτυπη, ή φουσκωτή (τεχνική που ανάγεται στην 3η χιλιετία π.Χ.) όπου τα θέματα προβάλλουν ανάγλυφα. Αυτό γίνεται επειδή το αντικείμενο ακινητοποιείται πάνω σε μαλακή μάζα πίσσας και δουλεύεται με τα εργαλεία της ασημουργίας -σφυριά καλέμια και σπιτσούνια- πρώτα από την ανάποδη και μετά από την καλή όψη.
– η εγχάρακτη, όπου τα θέματα χαράσσονται πάνω στην ασημένια επιφάνεια
– η συρματερή, ή φιλιγκράνα, όπου το αντικείμενο διαμορφώνεται με αργυρά σύρματα τα οποία με τις κατάλληλες συστροφές δημιουργούν την εντύπωση της ασημόπλεκτης δαντέλας.
– το νιέλο ή σαβάτι. Είναι ένα είδος σμάλτου που γεμίζει τα βαθιά χαραγμένα στην ασημένια επιφάνεια διακοσμητικά θέματα – μια τεχνική πανάρχαια.
Κέντρο Παραδοσιακής Βιοτεχνίας (ΚΕ.ΠΑ.ΒΙ.)
Αυθεντικά γιαννιώτικα ασημικά θα βρείτε σε διάφορα καταστήματα της πόλης. Στο ΚΕ.ΠΑ.ΒΙ., που στεγάζεται σε ένα επιβλητικό συγκρότημα από μπετόν επί της λεωφόρου αρχιεπισκόπου Μακαρίου, ωστόσο, οι τιμές είναι πιο λογικές. Λειτούργησε το 2004, όταν ο κλάδος της τοπικής αργυροχοΐας είχε πλέον συρρικνωθεί, και aρκετές μικρομεσαίες επιχειρήσεις εγκαταστάθηκαν εδώ προσδοκώντας τόσο τη διατήρηση της τέχνης τους, όσο και την περαιτέρω ανάπτυξή της. Αξίζει να το επισκεφθείτε, να γνωρίσετε τους ασημουργούς και να μάθετε για την τέχνη τους. Παρατηρώντας τα κοσμήματά τους θα καταλάβετε ότι όσοι έχουν απομείνει συνεχίζουν να κατεργάζονται με αξεπέραστες επιδόσεις το ασήμι και να δημιουργούν μοναδικά έργα τέχνης.
Τηλ. 26510 27650.
Λαογραφικό Μουσείο Κώστας Φρόντζος
Ιδρύθηκε από τον δήμαρχο Ιωαννίνων και πρόεδρο της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών Κώστα Φρόντζο και στεγάζεται σε ένα οθωμανικό οικοδόμημα του 19ου αι. που ανήκε στον Χαϊρεντίν πασά.
Περιλαμβάνει εκθέματα από τον 18ο έως τον 20ο αι. τα οποία αφορούν κυρίως αντικείμενα του ηπειρώτικου λαϊκού πολιτισμού, όπως: σπάνια έργα κεντητικής και υφαντικής, αγγειοπλαστικής, χρυσοχοΐας και αργυροχοΐας, αντικείμενα λιθογλυπτικής και ξυλογλυπτικής, οικιακά σκεύη, αγροτικά εργαλεία κ.α. Επίσης εκθέτει φωτογραφικά ντοκουμέντα και ελαιογραφίες από την μάχη του Μπιζανίου η οποία έκρινε την απελευθέρωση της Ηπείρου από τους Τούρκους. Στη νεότερη πτέρυγά του παρουσιάζονται παραδοσιακές ανδρικές και γυναικείες ενδυμασίες και περιοδικές εκθέσεις.
Τηλ. 26510 23566.
Μουσείο κέρινων ομοιωμάτων Παύλου Βρέλλη
Είναι ένας χώρος δραματοποιημένης εξομοίωσης στιγμών από την ελληνική ιστορία και βρίσκεται στο 12ο χλμ. της Εθνικής Οδού Ιωαννίνων-Άρτας, στο Μπιζάνι. Τα κέρινα ομοιώματα και το παραδοσιακό ντεκόρ είναι αποκλειστικές δημιουργίες του Παύλου Βρέλλη. Οι σκηνές δεν ακολουθούν χρονολογική σειρά και είναι πολύ ρεαλιστικές. Μεταξύ άλλων θα δείτε το Κρυφό Σχολειό, το μαρτύριο του ιεράρχη Διονυσίου του Φιλοσόφου, τους Διδάσκαλους του Γένους, τον Κατσαντώνη, την συμβολική αναπαράσταση του Σκλαβωμένου Ελληνισμού, τον Ρήγα Φεραίο. Εντυπωσιακή είναι η εκτέλεση του Αλή Πασά και η φυλακή του Κολοκοτρώνη. Τα ρούχα των ομοιωμάτων από παλιά ρετάλια, ή ολόκληρες φορεσιές, τα συγκέντρωνε επί σειρά ετών ο Παύλος Βρέλλης από παλιατζίδικα ή γυρολόγους.
Αρχαιολογικός χώρος Δωδώνης
Είκοσι δύο χιλιόμετρα νότια των Ιωαννίνων, σε μια υπέροχη τοποθεσία στη στενή κοιλάδα ανάμεσα στον Τόμαρο και τη Μανολιάσα, απλώνεται η Δωδώνη, ένας από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας. Ήταν κέντρο λατρείας του Δία και ονομαστή για το μαντείο της που θεωρείται το αρχαιότερο στην ελληνική επικράτεια.
Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, από τη Θήβα της Αιγύπτου ξεκίνησαν δύο μαύρα περιστέρια (πελειάδες) από τα οποία το ένα πήγε στη Λιβύη, όπου ιδρύθηκε το ιερό του Αμμωνα Δία, και το άλλο ήλθε στη Δωδώνη και κάθισε επάνω σε μία βελανιδιά, το ιερό δένδρο του πατέρα των θεών. Με ανθρώπινη λαλιά υπέδειξε το σημείο όπου έπρεπε να ιδρυθεί το μαντείο. Από το θρόισμα των φύλλων του δένδρου και από το πέταγμα των πουλιών που φώλιαζαν σε αυτό, οι μάντεις ερμήνευαν τη βούληση του θεού. Οι χρησμοί δίνονταν και με βάση το κελάρυσμα των νερών της ιερής πηγής και από τον ήχο χάλκινων λεβήτων που στέκονταν πάνω σε τρίποδες γύρω από το ιερό δένδρο.
Στον χώρο θα θαυμάσετε την Ιερά Οικία (τον ναό του Δια), τους ναούς της Διώνης, της Αφροδίτης, του Ηρακλή, το θέατρο, με χωρητικότητα περίπου 18.000 ανθρώπων, που είναι από τα μεγαλύτερα στην Ελλάδα και κατασκευάστηκε τον 3ο π.Χ. αιώνα. Θα δείτε επίσης το Πρυτανείο, το Βουλευτήριο, το Στάδιο, την Ακρόπολη.
Η Μονή Ντουραχάνης
Ο θρύλος για την ίδρυση της μονής είναι ενδιαφέρων, ωστόσο δεν επιβεβαιώνεται. Λέει ότι το 1434 ο Ντουραχάν πασάς κινήθηκε με το στράτευμά του από την έδρα του στη Θεσσαλία μέσω της Κατάρας και των Ιωαννίνων προς το Αργυρόκαστρο, με σκοπό να καταπνίξει την ανταρσία του τότε τοπάρχη. Η νύχτα βρήκε το στράτευμα στη θέση της σημερινής μονής και μη γνωρίζοντας ότι είχαν μπροστά τους την παγωμένη λίμνη Παμβώτιδα πέρασε από πάνω της (ή στρατοπέδευσε εκεί, σύμφωνα με άλλη εκδοχή). Μετά την νικηφόρα έκβαση της επιχείρησης ο Ντουραχάν, που πληροφορήθηκε τελικά τον κίνδυνο που διέτρεξε, διέταξε να κτιστεί μοναστήρι αφιερωμένο στην Παναγία στη θέση όπου κατεβαίνοντας από τον Δρίσκο είχε συναντήσει ένα εικονοστάσι. Θεώρησε ότι σώθηκε χάρη στη θαυματουργή της επέμβαση (μάλιστα κατά την παράδοση ο πασάς είχε γονείς χριστιανούς). Από προφορικές παραδόσεις πάντως, καταχωρημένες σε εκκλησιαστικά βιβλία, η ύπαρξη της μονής βεβαιώνεται με ασφάλεια στις αρχές του 19ου αιώνα. Παρόλο που κάηκε ολοσχερώς το 1825 ανασυγκροτήθηκε και το 1974 έγινε πάλι ενεργή. Το καθολικό έχει τη μορφή τρίκλιτης βασιλικής με νάρθηκα και νότιο πεσσοστήρικτο χαγιάτι. Οι τοιχογραφίες και το τέμπλο χρονολογούνται στον 19ο αιώνα.
Η μονή απέχει 11 χλμ. από το Γιάννενα.
Διαβάστε ακόμα:
To σπήλαιο του Περάματος στα Ιωάννινα, ένα εντυπωσιακό δημιούργημα της φύσης
