Στο Spitsbergen θα νιώσετε μόνοι. Και αυτή η μοναξιά, σε αυτό το νησί, αποτελεί κοινό τόπο για επισκέπτες και κατοίκους. Είναι, βλέπετε, το σημείο όπου ο κόσμος μοιάζει να τελειώνει. Μιλάμε για το βορειότερο μόνιμα κατοικημένο μέρος της Ευρώπης. Αυτός ο κόκκος γης βρίσκεται στο αρχιπέλαγος Svalbard, στον Αρκτικό Ωκεανό, και διοικητικά ανήκει στη Νορβηγία.
Κατά μία έννοια, ίσως και περισσότερες, το Spitsbergen αποτελεί πρότυπο ανεξαρτησίας. Πρόκειται για αποστρατιωτικοποιημένη περιοχή με ειδικό καθεστώς. Δεν διαθέτει τελωνείο και δεν υπάρχει απαίτηση διαβατηρίου για την είσοδό σας στο νησί. Η διοίκηση ασκείται από τον Sysselmesteren, εκπρόσωπο του νορβηγικού κράτους. Και για να περιγραφεί ο βαθμός ελευθερίας των κατοίκων -ένας βαθμός που για πολλούς φαντάζει ιδιαίτερα ελκυστικός- αξίζει να σημειωθεί ότι στο Spitsbergen δεν επιβάλλονται εθνικοί φόροι και η φορολογία περιορίζεται σε χαμηλές τοπικές εισφορές.
Το κλίμα στο Spitsbergen είναι καθαρά αρκτικό. Η περιοχή βιώνει έξι μήνες πολικής νύχτας και έξι μήνες συνεχούς ημέρας. Για περίπου εννέα μήνες τον χρόνο το έδαφος καλύπτεται από χιόνι, ενώ οι βροχοπτώσεις παραμένουν περιορισμένες. Το καλοκαίρι, η θερμοκρασία σπάνια ξεπερνά τους 10 βαθμούς Κελσίου. Όταν ο ουρανός καθαρίζει, η ατμόσφαιρα γίνεται εξαιρετικά διαυγής και η ηλιακή ακτινοβολία έντονη.
Από τα νησιά του αρχιπελάγους Svalbard, μόνο το Spitsbergen είναι μόνιμα κατοικημένο, με το Longyearbyen -μια πόλη χτισμένη σχεδόν πάνω στη θάλασσα- να αποτελεί τη μοναδική οργανωμένη κοινότητα. Ο πληθυσμός της ανέρχεται σε περίπου 2.500 κατοίκους, ενώ εκεί ζουν άνθρωποι από περισσότερες από 50 διαφορετικές εθνικότητες.
Το Longyearbyen λειτουργεί ως το διοικητικό και οικονομικό κέντρο του Spitsbergen και θεωρείται, de facto, η πρωτεύουσά του. Πρόκειται αναμφίβολα για μία από τις πιο ιδιαίτερες ανθρώπινες κοινωνίες στον κόσμο. Είναι ένας οικισμός χωρίς μαιευτήριο και χωρίς νεκροταφείο: δεν επιτρέπονται γεννήσεις και ταφές, καθώς το έδαφος παραμένει μόνιμα παγωμένο. Παράλληλα, δεν υπάρχει δικαστήριο ούτε φυλακή, δεν πωλείται γη και απαγορεύεται η κατοχή γάτας. Αντίθετα, η κατοχή όπλου είναι διαδεδομένη, αποκλειστικά και μόνο για λόγους προστασίας από τις πολικές αρκούδες εκτός των ορίων της πόλης. Παρά αυτές τις ιδιαιτερότητες, η εγκληματικότητα παραμένει πρακτικά ανύπαρκτη.
Στο Longyearbyen συγκεντρώνονται οι βασικές δημόσιες και λειτουργικές υποδομές του νησιού, όπως το πανεπιστημιακό κέντρο, το αεροδρόμιο και ένα εμπορικό κέντρο. Αν και επίσημη γλώσσα είναι τα νορβηγικά, τα αγγλικά χρησιμοποιούνται ευρέως στην καθημερινότητα, λόγω της πολυεθνικής σύνθεσης του πληθυσμού. Ο προορισμός προσελκύει ταξιδιώτες που αναζητούν άμεση επαφή με την αρκτική φύση, αλλά και επιστήμονες και εργαζόμενους σε ακραίες συνθήκες. Οι υποδομές της πόλης είναι συγκεκριμένες αλλά καλά οργανωμένες, όπως άλλωστε επιβάλλει το περιβάλλον. Το τοπίο κυριαρχείται από παγετώνες, φιόρδ και αιχμηρές ορεινές κορυφές.
Η μετάβαση από την Αθήνα στο Longyearbyen απαιτεί συνήθως δύο ημέρες ταξιδιού. Για τη συμμετοχή σε οργανωμένες αποστολές και θαλάσσιες εξερευνήσεις ισχύουν αυστηρά υγειονομικά και οργανωτικά πρωτόκολλα, ενώ οι καιρικές συνθήκες επιβάλλουν πλήρη προετοιμασία. Την άνοιξη, οι θερμοκρασίες κινούνται γύρω στους -10°C, με συχνό άνεμο, χιονοπτώσεις και αιφνίδιες μεταβολές του καιρού. Η διαμονή σε μικρά πλοία πραγματοποιείται χωρίς επικοινωνία και με περιορισμένες ανέσεις.
Η κοινότητα του Longyearbyen ιδρύθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα από τον Αμερικανό επιχειρηματία John Munro Longyear, με σκοπό την εκμετάλλευση των ανθρακωρυχείων της περιοχής. Το παρελθόν αυτό παραμένει ορατό μέχρι σήμερα στις εγκαταστάσεις μεταφοράς άνθρακα, αλλά και στο άγαλμα του ανθρακωρύχου που δεσπόζει στο κέντρο του οικισμού.
Μπροστά στο άγαλμα υπάρχει πάντοτε μια ανθοδέσμη, η οποία μεταφέρεται αεροπορικώς, καθώς στο νησί δεν αναπτύσσεται φυσική βλάστηση πέρα από λειχήνες και χαμηλά χόρτα. Το εμπορικό κέντρο του Longyearbyen είναι μικρό και λειτουργικό. Θα βρείτε ένα μεγάλο σούπερ μάρκετ, φαρμακείο, τράπεζα και ταχυδρομείο, καθώς και εστιατόρια και ξενοδοχεία. Παρότι δεν επιβάλλονται εθνικοί φόροι, το κόστος ζωής είναι υψηλό, καθώς όλα τα προϊόντα μεταφέρονται από τη Νορβηγία. Τα εστιατόρια κινούνται σε νορβηγικά επίπεδα τιμών, ενώ τοπική ιδιαιτερότητα αποτελεί η μπίρα που παρασκευάζεται με νερό από παγετώνες.
Εκτός του Longyearbyen λειτουργούν περιορισμένες επιστημονικές εγκαταστάσεις, καθώς και οι ρωσικοί οικισμοί Barentsburg και Pyramiden. Ο δεύτερος έχει εγκαταλειφθεί, ενώ ο πρώτος παραμένει ενεργός, με πληθυσμό περίπου 300 ατόμων. Οι οικισμοί αυτοί διατηρούν έντονα στοιχεία της σοβιετικής περιόδου και είναι προσβάσιμοι αποκλειστικά μέσω οργανωμένων εκδρομών.
Η περιήγηση στις ακτές του Spitsbergen αποτελεί κυριολεκτικά μια εμπειρία ζωής. Πρόκειται για έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα λόγω της κλιματικής κρίσης και του οποίου η σημερινή εικόνα ενδέχεται να μην υπάρχει στο μέλλον. Η πολική αρκούδα είναι ο κορυφαίος θηρευτής και το πιο εμβληματικό ζώο της περιοχής. Παράλληλα, στο νησί ζει ένας ιδιαίτερος πληθυσμός ταράνδων, πλήρως προσαρμοσμένος στο αρκτικό περιβάλλον. Τα ζώα κινούνται συνήθως μοναχικά ή σε μικρές ομάδες και συχνά πλησιάζουν τις ανθρώπινες εγκαταστάσεις χωρίς να δείχνουν φόβο. Τα αρσενικά ρίχνουν τα κέρατά τους τον χειμώνα και τα αναπτύσσουν εκ νέου το καλοκαίρι.
Στα φιόρδ παρατηρούνται επίσης θαλάσσιοι ίπποι. Το είδος είχε σχεδόν εξαφανιστεί στα μέσα του 20ού αιώνα λόγω εντατικής θήρας, όμως από το 1952 προστατεύεται αυστηρά και ο πληθυσμός του έχει ανακάμψει. Οι θαλάσσιοι ίπποι συγκεντρώνονται σε μεγάλες ομάδες πάνω στον πάγο ή στις ακτές και, παρότι δεν θεωρούνται επιθετικοί, η προσέγγιση γίνεται πάντοτε με σεβασμό και από ασφαλή απόσταση. Φώκιες διαφόρων ειδών παρατηρούνται συχνά, είτε να αναπαύονται στον πάγο είτε να κινούνται στο νερό. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι γενειοφόρες φώκιες, ενώ σπάνια εμπειρία αποτελεί η ακρόαση του χαρακτηριστικού τους τραγουδιού μέσα από το κύτος του πλοίου. Περιστασιακά καταγράφεται και η παρουσία φαλαινών, όπως μπελούγκες και ρυγχοφάλαινες, συνήθως σε μεγαλύτερη απόσταση.
Η εξερεύνηση της άγριας ζωής στο Spitsbergen διαρκεί ημέρες. Η εμπειρία διαφέρει ουσιαστικά από τις εικόνες των ντοκιμαντέρ, καθώς πρόκειται για παρατήρηση της φύσης στην καθημερινή της λειτουργία, χωρίς σκηνοθεσία και χωρίς εγγυήσεις. Όσα εκτυλίσσονται σε αυτό το νησί σάς φέρνουν πρόσωπο με πρόσωπο με την ευαλωτότητα και την ευθραυστότητα του περιβάλλοντος, υπενθυμίζοντας με τον πιο άμεσο τρόπο τη σημασία της προστασίας του.
Διαβάστε ακόμα:
Ταξίδι στην άκρη του κατοικημένου κόσμου
Ένα ταξίδι ζωής στην Ανταρκτική: Στο πιο κρύο, ανεμοδαρμένο και ξηρό μέρος στη Γη
