Στην καρδιά του χειμώνα, όταν η ομίχλη της λίμνης Ορεστιάδας σκεπάζει τα πάντα, η Καστοριά δεν κοιμάται. Αντίθετα, περνά σε μια μεταμόρφωση που ελάχιστες γωνιές της Ευρώπης μπορούν να ανταγωνιστούν σε ένταση και αυθεντικότητα. Από τις 6 έως τις 8 Ιανουαρίου, η πόλη παραδίδεται στα Ραγκουτσάρια, ένα τριήμερο έθιμο με ρίζες που ταράζει την ηρεμία του χειμώνα με τον εκκωφαντικό ήχο των χάλκινων πνευστών.
Τα Ραγκουτσάρια δεν είναι ένα τυπικό καρναβάλι. Απουσιάζουν τα άρματα από φελιζόλ, οι samba ρυθμοί και τα εμπορικά hits. Εδώ κυριαρχεί η μυρωδιά του τσίπουρου, η δόνηση της τρομπέτας που χτυπά στο στέρνο και μια συλλογική μνήμη που επιστρέφει αιώνες πίσω, τότε που οι άνθρωποι φορούσαν μάσκες ζώων για να τρομάξουν το κακό. Η λέξη «Ραγκουτσάρια» κουβαλά μέσα της τη μεσογειακή της διαδρομή. Προέρχεται από το λατινικό rogatores, τους ζητιάνους, μια αναφορά στα μπουλούκια των μεταμφιεσμένων που περιφέρονταν από σπίτι σε σπίτι ζητώντας φιλοδωρήματα και κεράσματα, σε μια τελετουργία για να ξορκίσουν τα καλά πνεύματα του χειμώνα.
Οι ρίζες του εθίμου χάνονται στα αρχαία κατ’ αγρούς Διονύσια. Πρόκειται για μια επιβίωση της αρχαιότητας που άντεξε τη ρωμαϊκή κυριαρχία, βρήκε τρόπο να συνυπάρξει με το Βυζάντιο και επιβίωσε της Τουρκοκρατίας. Τότε, οι καρναβαλιστές έβαφαν τα πρόσωπά τους με καπνιά, τσαρανιασμένοι, για να κρύψουν την ταυτότητά τους και να σατιρίσουν τους κατακτητές χωρίς φόβο.
6 Ιανουαρίου
Η μέρα ξεκινά με κατάνυξη και τον αγιασμό των υδάτων στη λίμνη. Μόλις όμως ο σταυρός βγει από το νερό, η ατμόσφαιρα αλλάζει. Τα ιερά άμφια δίνουν τη θέση τους στις προβιές και τις μάσκες. Τα πρώτα μπουλούκια ξεχύνονται στους δρόμους. Δεν υπάρχει κεντρική οργάνωση με τη στενή έννοια, υπάρχει αυθορμητισμός. Ο ήχος είναι αναλογικός, φυσικός, πανίσχυρος. Δεκάδες ορχήστρες χάλκινων παίζουν ταυτόχρονα σε κάθε γωνιά της πόλης, δημιουργώντας ένα ηχητικό τείχος που σε παρασύρει στον ρυθμό.
7 Ιανουαρίου
Η δεύτερη μέρα είναι πιο πιο μυητική. Είναι η ονομαστική εορτή του Ιωάννη και στην Καστοριά σχεδόν κάθε σπίτι γιορτάζει. Τα μπουλούκια περιφέρονται στις γειτονιές, περνούν από σπίτια συγγενών και φίλων. Η φιλοξενία είναι αυτονόητη και αδιαπραγμάτευτη. Κρασί, τσίπουρο και οι απαραίτητοι σαρμάδες, λαχανοντολμάδες με αρμιά, προσφέρονται σε όποιον περάσει το κατώφλι.
8 Ιανουαρίου
Η τρίτη μέρα αποτελεί την κορύφωση. Ονομάζεται «Πατερίτσα», μια λέξη που οι ντόπιοι χρησιμοποιούν με χιούμορ, υπονοώντας πως ύστερα από δύο μέρες ασταμάτητου χορού και ξενυχτιού, οι καρναβαλιστές χρειάζονται μπαστούνι για να σταθούν όρθιοι. Την ημέρα αυτή πραγματοποιείται η μεγάλη παρέλαση. Είναι η στιγμή όπου η σάτιρα συναντά την παράδοση και το έθιμο βγαίνει στον δρόμο με ένταση.
Ταξιδιωτική σημείωση για το 2026
Φέτος, η ροή της γιορτής αλλάζει. Λόγω έργων ανάπλασης στην ιστορική πλατεία Ντολτσό, το επίκεντρο μετατοπίζεται. Η παρέλαση θα ξεκινήσει στις 14:00 από το Δημαρχείο, θα διασχίσει την οδό Μητροπόλεως και θα καταλήξει στην πλατεία Ομονοίας, αντί για το παραδοσιακό φινάλε στο Ντολτσό.
Ο ήχος της πόλης αλλάζει
Τα Ραγκουτσάρια δεν κατανοούνται αν δεν τα ακούσεις. Τα χάλκινα είναι η καρδιά τους. Ορχήστρες από τρομπέτες, τρομπόνια, σαξόφωνα, κλαρίνα και κρουστά παίζουν βαλκανικούς ρυθμούς, παραδοσιακά μακεδονικά τραγούδια και διασκευές, με έναν τρόπο γρήγορο, κοφτό, σχεδόν υπνωτιστικό. Οι μουσικοί κινούνται συχνά μέσα στο πλήθος, παίζοντας περπατώντας, σκυμμένοι πάνω στα όργανά τους, ιδρωμένοι μέσα στο κρύο, οδηγώντας τον κόσμο σε μια συλλογική ένταση που δύσκολα περιγράφεται.
Σαρμάδες και κεφτέδες μακάλο
Η αντοχή στο κρύο και στο ξενύχτι απαιτεί ενέργεια. Το εμβληματικό πιάτο των ημερών είναι οι σαρμάδες, ντολμάδες με ξινό λάχανο, αρμιά, που έχει ωριμάσει σε άλμη για εβδομάδες. Η γεύση τους είναι έντονη, ξινή και αλμυρή. Δίπλα τους, οι κεφτέδες με μακάλο, μια πηχτή σάλτσα από αλεύρι, λάδι και ντομάτα γίνονται η απόλυτη comfort food εκδοχή της μακεδονικής κουζίνας.
Τα Ραγκουτσάρια δεν πας για να τα παρακολουθήσεις, αλλά για να γίνεις μέρος του πλήθους. Για να χαθείς στην ανωνυμία της μάσκας. Για να νιώσεις τη χαμηλή δόνηση της γης κάτω από τα πόδια χιλιάδων ανθρώπων που χορεύουν ταυτόχρονα. Είναι η στιγμή που η Καστοριά θυμίζει ότι, ακόμη και στη σύγχρονη εποχή, ο άνθρωπος έχει ανάγκη να γιορτάζει την ύπαρξή του με τρόπους ριζωμένους στο παρελθόν.
Διαβάστε ακόμα:
Ραγκουτσάρια: Τις πρώτες μέρες κάθε χρόνου κάτι μοναδικό συμβαίνει στην Καστοριά
Περπατώντας στα στενά του Ντολτσό στην Καστοριά
Αποστολή στην Καστοριά: Πλούσια ιστορία, εμβληματικά αρχοντικά και βυζαντινές εκκλησίες
