Χωριά των Ηπειρωτών μαστόρων που διέσχιζαν τα βουνά της Πίνδου και των Βαλκανίων, τα Μαστοροχώρια της Κόνιτσας συγκαταλέγονται στα πιο απομονωμένα και λιγότερο γνωστά συμπλέγματα οικισμών της Ελλάδας. Σε μικρή απόσταση από τα ελληνοαλβανικά σύνορα, στις κατάφυτες πλαγιές του δυτικού Γράμμου, ξεχωρίζουν για τα πετρόκτιστα σπίτια τους που μοιάζουν να αναδύονται από το βουνό, αλλά και για τους μαστόρους και χτιστάδες που άφησαν το αποτύπωμά τους στον τόπο. Ανώνυμοι τεχνίτες, πριν από τη θεσμοθέτηση της επίσημης αρχιτεκτονικής, οι άνθρωποι αυτοί, με ευρηματικότητα και δεξιοτεχνία, κληροδότησαν μια σημαντική παρακαταθήκη που στέκει ως σημείο αναφοράς μέχρι σήμερα.
Πρώτη στάση στο ταξίδι στα Μαστοροχώρια της Ηπείρου είναι η Βούρμπιανη. Σε απόσταση περίπου 26 χιλιομέτρων από την Κόνιτσα, αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα και κεντρικότερα χωριά της περιοχής. Γνωστή ως τόπος καταγωγής φημισμένων χτιστάδων και ξυλογλυπτών, η Βούρμπιανη διατηρεί κατηφορικά πέτρινα καλντερίμια και σπίτια που συνυπάρχουν αρμονικά στο καταπράσινο ηπειρώτικο τοπίο. Στην πλατεία του χωριού δεσπόζει ένας μεγάλος πλάτανος, πλαισιωμένος από παραδοσιακές πετρόκτιστες βρύσες με νερό που κατεβαίνει απευθείας από το βουνό. Εδώ βρίσκεται και ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όπου φυλάσσεται εικόνα του Αγίου Γεωργίου του 1747, έργο αγιογράφου από τους Χιονάδες.
Αφήνοντας πίσω την Βούρμπιανη, σχεδόν μια ανάσα από τα ελληνοαλβανικά σύνορα, παραδοσιακά χωριά έρημα τον χειμώνα γεμίζουν τον χάρτη. Πρώτα, ο Γοργοπόταμος με το χαρακτηριστικό όνομα ενός παραπόταμου του κοντινού Σαρανταπόρου, και αμέσως μετά το Ασημοχώρι εμφανίζονται στον δρόμο σας. Τα δύο χωριά ξεχωρίζουν για την ιστορία τους, καθώς αποτέλεσαν τόπους καταγωγής των λεγόμενων ταλιαδόρων, ξακουστών ξυλογλυπτών που περιδιαβαίνοντας την Ευρώπη άφησαν πίσω τους λαμπρά έργα τέχνης. Σήμερα, ξακουστά δείγματα της δουλειάς τους σώζονται στα τέμπλα αρκετών ναών της περιοχής, όπως αυτό της Παναγίας του Γοργοποτάμου.
Από εδώ, ο δρόμος συνεχίζει προς τους ξακουστούς Χιονάδες, σε υψόμετρο περίπου 1.150 μέτρων, στις πλαγιές του δυτικού Γράμμου. Παραδοσιακά, το χωριό ήταν συνδεδεμένο με τις έντονες χιονοπτώσεις της περιοχής, στοιχείο που χάρισε και το όνομά του. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται ολοένα και πιο περιορισμένο, μεταβάλλοντας σταδιακά τη φυσιογνωμία του τοπίου. Λίγο πριν από την είσοδο του χωριού, ένα ηπειρώτικο πέτρινο γεφύρι, στη θέση Παρασπόρι, υποδέχεται τους ταξιδιώτες, ακριβώς πριν από τα πρώτα σπίτια των Χιονάδων.
Οι Χιονάδες υπήρξαν από πολύ νωρίς γνωστοί ως χωριό των λαϊκών ζωγράφων. Έργα Χιοναδιτών καλλιτεχνών κοσμούν αρχοντικά και εκκλησίες σε ολόκληρα τα Βαλκάνια, συνθέτοντας μια σπουδαία παρακαταθήκη ανώνυμων δημιουργών που άφησαν ισχυρό αποτύπωμα στην εκκλησιαστική και λαϊκή τέχνη. Σήμερα, η μνήμη τους τιμάται στο Μουσείο Χιοναδιτών Ζωγράφων και Αγιογράφων, το οποίο λειτουργεί κυρίως τους θερινούς μήνες. Παρά το ένδοξο παρελθόν τους, οι Χιονάδες αντιμετωπίζουν πλέον έντονα το φαινόμενο της ερήμωσης, με ελάχιστους μόνιμους κατοίκους και τον χειμώνα να βρίσκει το χωριό σχεδόν έρημο.
Ανηφορίζοντας λίγο ακόμη, ο δρόμος οδηγεί στο Πληκάτι. Γνωστό για τον μικρό του πληθυσμό και τον μεγάλο αριθμό εκκλησιών, το χωριό ξεχωρίζει για τα γραφικά καλντερίμια, τα πέτρινα σπίτια και τις ιστορίες της τοπικής παράδοσης που περνούν από γενιά σε γενιά. Εδώ θα ακούσετε αφηγήσεις για τα στοιχειά που, σύμφωνα με τους κατοίκους, κατοικούν στις κορυφογραμμές του Γράμμου, αλλά και για την εικόνα της Παναγίας που, κατά την παράδοση, εντοπίστηκε από βοσκούς βαθιά μέσα στο δάσος. Αξίζει να επισκεφθεί κανείς την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου, καθώς και τον ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, με τα εντυπωσιακά ξυλόγλυπτα, για τα οποία η παράδοση θέλει την ίδια την εικόνα της Παναγίας να υπέδειξε τον τόπο ανέγερσής του.
Πυρσόγιαννη και Καστάνιανη
Χτισμένη σε υψόμετρο περίπου 850 μέτρων, η Πυρσόγιαννη, που στο παρελθόν αποτέλεσε διοικητικό και κοινωνικό κέντρο της κοινότητας των Μαστοροχωρίων, ξεχωρίζει για την παραδοσιακή αρχιτεκτονική της, την κεντρική πέτρινη βρύση του χωριού, από την οποία ρέει διαρκώς δροσερό νερό, καθώς και για τα πετρόκτιστα σοκάκια που οδηγούν στον ναό του Αγίου Γεωργίου.
Κάπου ανάμεσα στον Γράμμο και τον Σμόλικα, σε υψόμετρο περίπου 850 έως 950 μέτρων, βρίσκεται η Καστάνιανη, ένα ακόμη Μαστοροχώρι της Κόνιτσας. Χτισμένη στις κατάφυτες πλαγιές του μικρού όρους της Γύφτισσας, η Καστάνιανη ξεχωρίζει στην ηπειρώτικη παράδοση για τους τεχνίτες που ανέδειξε. Σύμφωνα με τοπικές αναφορές, από εδώ κατάγονταν και πρωτομάστορες που συνδέθηκαν με εμβληματικά έργα της περιοχής, όπως το ιστορικό ρολόι των Ιωαννίνων. Το πέτρινο χωριό περιβάλλεται από πυκνό δάσος οξιάς, βελανιδιάς και καστανιάς, στοιχείο που εξηγεί και την ονομασία του, και εντάσσεται σε ευρύτερες διαδρομές που διατρέχουν τα Μαστοροχώρια της Ηπείρου. Σημεία ενδιαφέροντος αποτελούν το παλιό σχολείο του χωριού, παραδοσιακές κατοικίες μαστόρων, καθώς και η εκκλησία του Αγίου Νικολάου.
Διαβάστε ακόμα:
Κόνιτσα, ο τόπος των πέτρινων γεφυριών
Ανεξερεύνητοι Τόποι: Η διαδρομή προς τη Μονή Στομίου στη χαράδρα του Αώου
Χειμερινό long weekend για δύο σε όλη την Ελλάδα -4 προορισμοί
