Σχεδόν κάθε χώρα της Ευρώπης διασώζει κάτι από τη μεσαιωνική της παράδοση στην ύπαιθρό της. Εξαίρεση στον κανόνα δεν θα μπορούσε να αποτελεί η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, ίσως μία από τις πιο παρεξηγημένες χώρες της ηπείρου. Στην καρδιά των Βαλκανίων, η χώρα με το διπλό όνομα συνοδεύεται από τη φήμη ενός αιματηρού πολέμου της δεκαετίας του ’90, που άφησε μέχρι σήμερα ορατά τα σημάδια του σε πόλεις και χωριά. Πίσω όμως από αυτή την τραυματική ιστορία αποκαλύπτεται ένας τόπος γεμάτος τοπία που κόβουν την ανάσα και μεσαιωνικούς οικισμούς, άγνωστους στο ευρύ κοινό, που κρύβουν τις δικές τους αφηγήσεις.
Οδηγώντας προς την Ερζεγοβίνη, το νότιο τμήμα της χώρας με έντονες κροατικές και μεσογειακές επιρροές, έχετε την αίσθηση ότι βρίσκεστε σε μια διαφορετική πραγματικότητα από εκείνη που μόλις λίγες ώρες πριν αφήσατε πίσω στο Σαράγεβο. Απέραντες πεδιάδες με καλλιέργειες, μικρές πόλεις με μια παρηκμασμένη γιουγκοσλαβική αισθητική και ένα κλίμα πιο ξηρό, με καθαρό μεσογειακό αέρα που φτάνει από την Αδριατική, συνθέτουν το τοπίο της Ερζεγοβίνης.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, σε απόσταση αναπνοής από τα σύνορα με την Κροατία, βρίσκεται ένα από τα πιο παράξενα χωριά της χώρας: το θρυλικό Počitelj. Εκ πρώτης όψεως μοιάζει απομονωμένο και σχεδόν αόρατο από τον κεντρικό δρόμο, καθώς ο βασικός οικισμός είναι σκαρφαλωμένος πάνω σε έναν απότομο βράχο που επί αιώνες λειτουργούσε ως φυσικό παρατηρητήριο της περιοχής. Το Počitelj απευθύνεται κυρίως σε όσους έχουν αναζητήσει σε βάθος την ιστορία της Βοσνίας. Οι επισκέπτες παραμένουν λίγοι και συχνά μαθαίνουν για την ύπαρξή του τυχαία, όσο βρίσκονται ήδη στη χώρα.
Φτάνοντας στο χωριό, η πρόσβαση στον κυρίως οικισμό γίνεται μέσω ενός στενού πέτρινου καλντεριμιού που ανηφορίζει αδιάκοπα και οδηγεί στην είσοδό του. Μια μεγάλη πέτρινη πύλη, απομεινάρι μεσαιωνικού τείχους, υποδέχεται τους επισκέπτες, μαζί με μερικούς πάγκους που φιλοξενούν κάθε λογής φθηνά σουβενίρ.
Εδώ, υπό φυσιολογικές καιρικές συνθήκες και κατά τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου, κάποιες γυναίκες του χωριού στέκονται έτοιμες να σας υποδεχτούν, προσφέροντας σπιτικούς χυμούς και χειροποίητα αντικείμενα, από πλεκτά μέχρι σκαλιστά ξύλινα δημιουργήματα.
Σε αυτό το σημείο, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, έχετε μόλις γνωρίσει σχεδόν το σύνολο των κατοίκων του Počitelj. Με λιγότερους από είκοσι μόνιμους κατοίκους σήμερα, το χωριό απέκτησε τη σημερινή του μορφή κατά τον 16ο αιώνα, αν και η ιστορία του ξεκινά ήδη από τον 14ο, όταν στη θέση του υπήρχε ένα μικρό οχυρωμένο παρατηρητήριο του μεσαιωνικού βοσνιακού κράτους, το οποίο αργότερα πέρασε στην οθωμανική κυριαρχία.
Πέτρινα σπίτια, καλντερίμια και ψηλοί μεσαιωνικοί πύργοι δυτικού τύπου συνθέτουν το σκηνικό ενός σχεδόν εγκαταλελειμμένου οικισμού στην άκρη της χώρας. Ανάμεσα σε σπίτια διαλυμένα από τον χρόνο, ξεπροβάλλει πότε πότε κι ένα περιποιημένο σπίτι, με έναν μικρό μπαξέ στην είσοδο, σαν διακριτική υπενθύμιση ότι ακόμη και σήμερα, αιώνες μετά την ίδρυσή του, κάποιος εξακολουθεί να ζει εδώ.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το κοινωνικό μοντέλο που έχουν αναπτύξει οι λιγοστοί κάτοικοι. Μια άτυπη μορφή συνεργατικής οικονομίας και αλληλοφροντίδας, όπου ο ένας μεριμνά για τον άλλον σε περίπτωση ανάγκης. Ένα είδος κοινωνικής αλληλεγγύης που σπάνια συναντάτε στη σύγχρονη Ευρώπη. Εδώ, άλλωστε, η κλοπή είναι σχεδόν αδύνατη: αν συμβεί, όλοι γνωρίζουν αμέσως ποιος ευθύνεται.
Σκαρφαλώνοντας στην κορυφή του πύργου, ενός παλιού κτιρίου χωρίς πατώματα, με μοναδικό τρόπο πρόσβασης μια εντυπωσιακή ελικοειδή σκάλα, φτάνετε σε έναν εξαγωνικό χώρο με μικρά ανοίγματα. Από εκεί, η θέα προς τις πεδιάδες της Ερζεγοβίνης κόβει την ανάσα: καταπράσινες εκτάσεις μέχρι τον ορίζοντα και σμαραγδένια ποτάμια που διασχίζουν την επίπεδη γη σαν φλέβες. Εκεί καταλαβαίνετε γιατί αυτό το μικρό χωριό, στη μέση του πουθενά, λειτουργεί ως ζωντανή γέφυρα της Βοσνίας με το μακρύ και βαρύ παρελθόν της.
Διαβάστε ακόμα:
Εξερευνώντας την ενδοχώρα της Ερζεγοβίνης στην καρδιά των Βαλκανίων
Βοσνία & Ερζεγοβίνη: Ένα ταξίδι ανάμεσα σε γέφυρες, ποτάμια και ανατολές
Σαράγεβο: Γιατί η low-profile βαλκανική πρωτεύουσα είναι σταυροδρόμι εμπειριών
