Κρήτη: Υποδομές, μεταφορές και τουρισμός στο επίκεντρο της συζήτησης στο Greece Talks

Υπάρχουν δύο θεωρίες. Η μία λέει ότι από τον πόλεμο θα επηρεαστούμε όλοι. Η άλλη ότι χώρες που βρίσκονται πιο μακριά από το επίκεντρο των εξελίξεων, όπως η Ελλάδα, όχι μόνο δεν θα επηρεαστούν, αλλά μπορεί και να κερδίσουν. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται κοντά στο επίκεντρο των εξελίξεων και οι κρατήσεις μέχρι στιγμής πηγαίνουν καλά.

Μια Ελλάδα 10 ή 10.5 εκατομμυρίων κατοίκων είχε πέρυσι 38 εκατομμύρια τουρίστες και βρίσκεται πλέον ανάμεσα στους δέκα κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως. Έχουμε πει ξεκάθαρα ότι δεν μπορούμε να παρέμβουμε στον παγκόσμιο πληθωρισμό. Εκείνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να παρέμβουμε απέναντι στην αισχροκέρδεια. Σε σχέση, για παράδειγμα, με τη βενζίνη, εξετάζουμε ποιο είναι το περιθώριο κέρδους των πρατηρίων. Είχαμε πει ότι θα είναι μεταξύ 5 και 12 λεπτών και αυτό θα ισχύει μέχρι το τέλος Ιουνίου. Για τα νησιά, επειδή υπάρχει πρόσθετο μεταφορικό κόστος, θα εκδοθεί υπουργική απόφαση που θα καθορίζει το όποιο επιπλέον περιθώριο μπορεί να υπάρχει. Θα δούμε το συνολικό περιθώριο που θα διαμορφωθεί, ανάλογα και με τις αποφάσεις που θα ληφθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Με τη δική μας κυβέρνηση, από την περίοδο του κορονοϊού και μετά, και αυτό συνεχίζει να ισχύει, μειώθηκε ο ΦΠΑ. Πήγαμε από την ανώτερη στη μεσαία κλίμακα, στο 13%, τόσο στις ακτοπλοϊκές όσο και στις αεροπορικές μεταφορές. Για την ακτοπλοΐα τρέχουν επίσης πολλές σημαντικές πρωτοβουλίες που θα ξεδιπλωθούν το επόμενο διάστημα για το πρασίνισμα του στόλου. Η φόρτιση των πλοίων με εγκαταστάσεις που θα τοποθετηθούν στα λιμάνια, επιδοτούμενες από την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι ένα πολύ σημαντικό και εκσυγχρονιστικό βήμα για τα λιμάνια, αλλά και ένα ισχυρό μήνυμα για την προστασία του περιβάλλοντος. Για τη φοροδιαφυγή έχουν γίνει τεράστιες προσπάθειες με πολύ σημαντικά αποτελέσματα, σε πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Και όπως σωστά είπε ο κ. Ταπραντζής, το ζήτημα δεν είναι τόσο οι νόμοι όσο η ΑΑΔΕ, η οποία εκσυγχρονίζεται ολοένα και περισσότερο.

Σε σχέση με τη δυσκολία εύρεσης προσωπικού, επτά χρόνια πριν το πρόβλημά μας ήταν ότι είχαμε υψηλή ανεργία και οι νέοι έφευγαν στο εξωτερικό για να βρουν δουλειά. Σήμερα η ανεργία έχει πέσει περίπου στο 7,5%. Έχουν δημιουργηθεί 560.000 θέσεις εργασίας. Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι ξενοδόχοι λένε ότι δεν μπορούν να βρουν Έλληνες εργαζομένους σε ορισμένες δραστηριότητες του τουρισμού και ζητούν τη δυνατότητα να φέρουν προσωπικό από το εξωτερικό.

Επιδιώκουμε διακρατικές συμφωνίες και έναν οργανωμένο τρόπο διαχείρισης αυτού του εργατικού δυναμικού, όχι μόνο για τον τουρισμό αλλά και για τη γεωργία, τα τεχνικά έργα και δραστηριότητες της βιομηχανίας. Οι διακρατικές συμφωνίες, όπως αυτές που έχουμε ήδη ξεκινήσει με κράτη της ευρύτερης περιοχής μας, αποτελούν τη βάση. Χρειάζεται όμως και μια κεντρική διαχείριση, όχι μόνο από την κυβέρνηση αλλά και από τους συλλογικούς φορείς. Έρχομαι τώρα από τη Δαμάστα, κοντά στο Ηράκλειο. Εκεί έχει εγκατασταθεί ο βασικός σταθμός μέσω του οποίου ηλεκτροδοτείται η Κρήτη.

Το νησί έχει πλέον δύο ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Μία μικρότερη από τα Χανιά προς την Πελοπόννησο και μία μεγάλη από την Αθήνα. Η μεγάλη διασύνδεση ξεκίνησε όταν ήμουν υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας και πλέον έχει πάρει σάρκα και οστά. Είναι ένα εξαιρετικό έργο με σημαντικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, καθώς επιτρέπει το κλείσιμο των μονάδων στα Λινοπεράματα. Πρόκειται για μια ανάγκη που άκουγα να συζητείται από παιδί».

Μάρι Ν. Δασκαλαντωνάκη, Διευθύνουσα Σύμβουλος της Grecotel

«Θα είναι μια εξαιρετική χρονιά. Η Κρήτη δέχεται πολύ λίγους τουρίστες σε σχέση με το μέγεθός της και έχει τεράστιες προοπτικές. Η Κρήτη ζει μια εποχή ανάπτυξης και θα συνεχίσει να τη ζει, γιατί είμαστε εμείς εδώ. Ο τουρισμός είναι μια κινητήρια δύναμη για την οικονομία του δυτικού κόσμου. Ζούμε την κατανάλωση. Μην θεωρήσετε ότι δεν υπάρχουν όλα αυτά εδώ. Είμαστε πολύ μπροστά και πολύ κοντά σε όσα συμβαίνουν σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου.

Η Τουρκία έχει πιο σκληρές τιμές από την Ελλάδα. Είμαστε όμως πιο ανταγωνιστικοί. Η Αίγυπτος είναι φθηνότερη, αλλά πρόκειται για μια άλλη ήπειρο, την Αφρική, και για ένα διαφορετικό τουριστικό προϊόν. Αυτό που πρέπει να μας ανησυχεί και να αυξήσει την υπευθυνότητα όσων κυβερνούν, είτε στην Αθήνα είτε στις τοπικές κοινωνίες, είναι ο πληθωρισμός και η ακρίβεια.

Στις 15 Μαΐου ανοίγει, μετά από εκτεταμένη ανακαίνιση, ένα από τα πρώτα ξενοδοχεία της Grecotel, το Creta Palace στο Ρέθυμνο, στον γενέθλιο τόπο. Πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο ξενοδοχείο, με 350 δωμάτια και 1.000 κλίνες».

Ανδρέας Ταπραντζής, CEO της AVIS Greece

Οι υποδομές ποτέ δεν είναι αρκετές, ιδιαίτερα σε έναν τουριστικό προορισμό όπως η Κρήτη, όπου η ανάπτυξη του τουρισμού είναι ραγδαία κάθε χρόνο. Αντιλαμβάνεστε ότι η πίεση στις υποδομές είναι πάντα πολύ μεγάλη. Οι υφιστάμενες υποδομές φόρτισης είναι ακόμη λίγες, αλλά λίγα είναι και τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Συνεπώς, δεν μπορεί να πει κανείς ότι έχουμε δει την ηλεκτροκίνηση στο σημείο κορύφωσής της. Βεβαίως, η Avis και νομίζω και δύο ακόμη μεγάλες εταιρείες έχουν επενδύσει στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Ωστόσο, αναγκαζόμαστε και εμείς να παρακολουθούμε τη ζήτηση των πελατών μας. Δεν είναι ακόμη το δημοφιλέστερο μέσο μετακίνησης στην Κρήτη. Ο λόγος είναι οι μεγάλες αποστάσεις και κυρίως όχι τόσο η έλλειψη υποδομών, όσο η ψυχολογία και η ανησυχία για την αυτονομία.

Στο ερώτημα αν είναι ακριβό να νοικιάσει κανείς αυτοκίνητο και αν υπάρχουν χρεώσεις που θεωρούνται υπερβολικές ή εγγυήσεις που δυσκολεύουν τον ανταγωνισμό, ο κ. Ταπραντζής απάντησε χαρακτηριστικά: «Πιστεύω ότι αυτό είναι ένας μύθος. Θα σας μιλήσω με στοιχεία. Η αύξηση του κόστους απόκτησης νέων αυτοκινήτων και συντήρησής τους από το 2024 στο 2025 ήταν της τάξης του 18% κατά μέσο όρο. Η πραγματική αύξηση που πέρασε από τη μία χρονιά στην άλλη ήταν περίπου 4,5%. Συνεπώς, δεν υπάρχει ουσιαστική αύξηση τιμών. Ή, αν θέλετε, οι εταιρείες απορρόφησαν το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης. Αν σκεφτεί κανείς ότι η μέση ημερήσια δαπάνη ενός τουρίστα είναι περίπου 750 με 760 ευρώ, λιγότερα από 10 ευρώ αντιστοιχούν στην ενοικίαση αυτοκινήτου. Πρόκειται για ένα μικρό μέρος της συνολικής δαπάνης. Είναι όμως συχνά η πρώτη εντύπωση.

«Η Κρήτη μετασχηματίζεται πολύ γρήγορα σε έναν παγκόσμιο τουριστικό προορισμό πρώτης κλάσης»

«Στο πλαίσιο αυτού του μετασχηματισμού μπορούμε να διακρίνουμε τουλάχιστον τρεις σημαντικές τάσεις» σημείωσε ο κ. Ταπραντζής και εξήγησε: «Η πρώτη είναι η εκρηκτική ανάπτυξη του αεροπορικού αποτυπώματος της Κρήτης. Τα δύο αεροδρόμια, Ηρακλείου και Χανίων, δέχθηκαν το 2024 κοντά στα 13 εκατομμύρια επισκέπτες. Το Ηράκλειο μόνο του πέρσι εξυπηρέτησε σχεδόν 100 προορισμούς με 40 διαφορετικές αεροπορικές εταιρείες. Πρόκειται για ένα αεροπορικό αποτύπωμα που αναπτύσσεται ραγδαία και καθιστά την Κρήτη ένα από τα πιο διασυνδεδεμένα νησιά της Μεσογείου. Η δεύτερη τάση είναι η εξίσου ραγδαία ανάπτυξη των θαλάσσιων οδών. Πέρα από την ακτοπλοΐα, έχουμε και την κρουαζιέρα. Το 2025 σημειώθηκε αύξηση της τάξης του 50% σε σχέση με το 2024. Σχεδόν μισό εκατομμύριο επισκέπτες έφτασαν στην Κρήτη μέσω κρουαζιέρας. Η τρίτη τάση είναι η επέκταση της τουριστικής περιόδου. Πλέον η Κρήτη είναι ένας προορισμός τουλάχιστον δέκα μηνών, ίσως και ολόκληρου του έτους. Αυτό από μόνο του προκάλεσε αύξηση της τάξης του 7% με 10% στο τουριστικό εισόδημα του νησιού. Ταυτόχρονα όμως δημιουργεί και νέες απαιτήσεις».

Κυριάκος Μάγειρας, Εκτελεστικός Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Attica Group

Η ζήτηση και η προσφορά, ο ανταγωνισμός, είναι υγιή πράγματα. Στην Κρήτη έχουμε 11,5 εκατομμύρια επιβάτες από το αεροπλάνο και 1,6 εκατομμύρια από τα πλοία. Τελικά, τι είναι λαϊκό; Τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια είναι πράγματι ακριβά, αυτό είναι γεγονός. Όμως η υπηρεσία δεν μπορεί να βασίζεται σε πλοία 40 ή 50 ετών, όπως δεν μπορεί να βασίζεται και σε λιμάνια 40 και 50 ετών.

Δεν είναι μόνο η τιμή του εισιτηρίου το ζήτημα. Είναι και ο ναύλος των φορτηγών. Βρισκόμαστε σε συζητήσεις με την κυβέρνηση για το τι μπορεί να γίνει. Άκουσα προηγουμένως ότι περιμένουμε 15 εκατομμύρια επιβάτες στο Καστέλλι. Από τα 8,5 εκατομμύρια, αυτό σημαίνει σχεδόν διπλασιασμό. Καταλαβαίνετε τι σημαίνει αυτό σε ανάγκες πρώτων υλών και σε υποδομές.

Για την ακτοπλοΐα, η απανθρακοποίηση θυμίζει λίγο την ταινία όπου κάποιος φωνάζει «όχι άλλο κάρβουνο», από την ταινία Ορατότης Μηδέν. Εκεί βρισκόμαστε σήμερα. Πρέπει να αποφασίσουμε ως χώρα αν το LNG είναι πράσινο καύσιμο ή αν κάποιο άλλο καύσιμο θα θεωρηθεί πράσινο. Για να προχωρήσει ο στόλος προς την πράσινη μετάβαση, πρέπει να υπάρχει ξεκάθαρος στόχος. Κάθε πλοίο για να κατασκευαστεί χρειάζεται περίπου τρία χρόνια. Μια απόφαση που θα ληφθεί σήμερα, λοιπόν, θα φανεί στη θάλασσα σε τρία χρόνια.

Ιωάννης Γρύλος, Ιδρυτής και Πρόεδρος του Ομίλου IOGR (SKY express)

Οι τιμές προς το παρόν δεν έχουν αυξηθεί, γιατί υπάρχει ανταγωνισμός. Ο ανταγωνισμός ακολούθησε τη SKY express στη μείωση των τιμών των εισιτηρίων. O τουρισμός τα τελευταία χρόνια, από τη δεκαετία του ’60 και του ’70, ξεκίνησε με τους ταξιδιώτες να έρχονται κυρίως με οργανωμένα ταξίδια, με groups και tour operators. Αυτό όμως με τον καιρό άλλαξε. Άλλαξε γιατί ήρθε η τεχνολογία και μεταμόρφωσε τον τρόπο που ταξιδεύουμε. Άλλαξε επίσης γιατί μεταβλήθηκαν οι ίδιες οι συνήθειες του καταναλωτή. Μέσα σε αυτή την περίοδο γεννήθηκε και η SKY express. Γνωρίζοντας τις νέες τάσεις και τη νέα τεχνολογία, οργανώθηκε και μεγάλωσε. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχουμε μεταφέρει πάνω από 3 εκατομμύρια επιβάτες στην Κρήτη και έχουμε πραγματοποιήσει περισσότερες από 20.000 πτήσεις. Η SKY express ανταγωνίζεται ισότιμα τις μεγάλες αεροπορικές εταιρείες και αυτό μπορεί να αποτυπωθεί και με αριθμούς. Αποδεικνύει πόσο δυναμικά βρισκόμαστε στην αγορά ενός νέου τρόπου ταξιδιού, ο οποίος πιστεύω προσωπικά ότι θα παραμείνει. Δηλαδή, ο επιβάτης να επιλέγει πλέον μόνος του την εμπειρία του και το κόστος που θέλει να διαθέσει για αυτήν. Γι’ αυτό και τα αεροσκάφη που αποκτούμε και εντάσσουμε στον στόλο μας σχεδιάζονται με βάση αυτή τη νέα φιλοσοφία του ταξιδιού.

Η SKY express αποτελεί ένα success story της Ελλάδας τα τελευταία δέκα χρόνια. Μάλιστα ανακηρύχθηκε και εταιρεία της χρονιάς για το 2025, καθώς και εταιρεία της χρονιάς στην Ευρώπη. Σαφέστατα, λοιπόν, είμαστε μια εταιρεία που μπορεί να δημιουργήσει βάση στο Καστέλλι και να συμβάλει στην ανάπτυξη αυτής της έννοιας του hub. Ο στόλος μας διαθέτει την απαραίτητη ευελιξία. Έχουμε τα ATR, που μπορούν να εξυπηρετούν τα νησιά, αλλά και μεγαλύτερα αεροσκάφη που μπορούν να συνδέσουν την υπόλοιπη Ευρώπη και την περιοχή του Κόλπου.