Εκτός από υπέροχα φυσικά τοπία η Σκόπελος διαθέτει μουσεία και παλιά μοναστήρια που αξίζει να επισκεφθείτε.
Η θαυμαστή αρχιτεκτονική της Χώρας Σκοπέλου
Στα σπίτια της Χώρας μπορεί να διακρίνει κανείς διάφορους αρχιτεκτονικούς τύπους όπως τον μακεδονικό -λόγω των μεταναστών που ήρθαν από τη Μακεδονία- με ξύλινα μπαλκόνια και σαχνισιά, ή τον πηλιορείτικο λόγω των επαφών του νησιού με το Πήλιο. Μετά την ένωση με το νέο ελληνικό κράτος στα σπίτια των πλούσιων μεγαλεμπόρων και καραβοκύρηδων προστέθηκαν νεοκλασικά στοιχεία. Τα κτίσματα αυτά έχουν μαρμάρινα μπαλκόνια, συμμετρικές όψεις, παραστάδες και διακοσμημένα υπέρθυρα Πολλά οικοδομήματα καλύπτονταν με πλάκες από σχιστόλιθο, αλλά αρκετές αντικαταστάθηκαν με κεραμίδια μετά τους σεισμούς του 1965. Ο οικισμός είναι αμφιθεατρικά κτισμένος και πυκνοδομημένος, με πολλά σκαλιά, ανηφορικούς και δαιδαλώδεις δρόμους. Οι παλιές αυλόπορτες είναι σφυρήλατες και υπάρχουν περίτεχνα προστεγάσματα, κατώφλια, και εξώστες.
Το Μουσείο Ιστορίας
Στο κέντρο της Χώρας, στη συνοικία του Αγίου Ιωάννη, αξίζει να δείτε ένα από τα αντιπροσωπευτικότερα δείγματα της σκοπελίτικης λαϊκής αρχιτεκτονικής Μακεδονικού τύπου -το οποίο, μάλιστα, δεν έχει υποστεί μετέπειτα παρεμβάσεις. Το οικοδόμημα χρονολογείται στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα και επισκευάστηκε μεταξύ 2004- 2005. Είναι χαρακτηρισμένο ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο από το 1965 και εκεί πέρασε τα παιδικά του χρόνια ο γνωστός λογοτέχνης Παύλος Νιρβάνας που καταγόταν από τη Σκόπελο. Από το 2018 φιλοξενεί το Μουσείο Ιστορίας που παρουσιάζει την ιστορική διαδρομή της Σκοπέλου από την αρχαιότητα και τη βυζαντινή περίοδο έως τις μέρες μας. Στους σύγχρονα διαμορφωμένους χώρους του θα δείτε εκθέματα που αφορούν όλους τους τομείς του πολιτισμού, της κοινωνικής οργάνωσης και της οικονομίας στο πέρασμα των αιώνων.
Το Λαογραφικό Μουσείο στη Χώρα
Στεγάζεται σε αρχοντικό του 18ου αιώνα της οικογένειας Νικολαΐδη η οποία το έκανε δωρεά στον Δήμο Σκοπέλου. Στο μουσείο υπάρχουν εκθέματα της οικογένειας, ωστόσο τα πιο πολλά από αυτά έχουν προσφερθεί δωρεάν από τους κατοίκους του νησιού.
Οι χώροι διατηρούν τη μορφή του παραδοσιακού σπιτιού με το καθιστικό και το τζάκι, τη νυφική κρεβατοκάμαρα και τον χώρο φιλοξενίας, μαζί με την οικοσκευή και τη διακόσμησή τους. Υπάρχει επίσης μια εξαιρετική συλλογή αντικειμένων που έχουν δημιουργηθεί από τους παραδοσιακούς τεχνίτες του νησιού -όπως κεραμικά, μαχαίρια και ομοιώματα σκαφών του 18ου και 19ου αιώνα. Πολύ εντυπωσιακές είναι και σκοπελίτικες φορεσιές των διαφόρων περιόδων με τις περίτεχνες διακοσμήσεις και τα στολίδια.
Το Ασκληπιείο
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 εντοπίστηκε, στην παραλιακή θέση Αμπελική, κοντά στη Χώρα Σκοπέλου, το Ασκληπιείο της αρχαίας Πεπαρήθου. Η ίδρυση του ιερού ανάγεται στον 5ο αιώνα π.Χ. Γνώρισε ιδιαίτερη ακμή τον 4ο αιώνα π.Χ. και συνέχισε να λειτουργεί κατά την ελληνιστική περίοδο -θεωρείται, μάλιστα, ένα από τα αρχαιότερα Ασκληπιεία του ελλαδικού χώρου.
Οι ανασκαφές έχουν αποκαλύψει τη στοά που περιέβαλλε την εσωτερική αυλή, καθώς και κτιστό βωμό προσφορών. Ανάμεσα στα σημαντικά ευρήματα συγκαταλέγονται αναθηματικά γλυπτά, πήλινα ειδώλια και νομίσματα από διάφορες περιοχές του αρχαίου ελληνικού κόσμου τα οποία καταδεικνύουν τη σημασία και την ακτινοβολία του ιερού.
Ο Άγιος Ιωάννης στο Καστρί
Ένας εντυπωσιακός απόκρημνος βράχος που στέκεται πάνω από την θάλασσα φιλοξενεί στην κορυφή του το βυζαντινό ξωκλήσι του Αγίου Ιωάννη που έγινε διάσημο τοπόσημο του νησιού χάρη στο μιούζικαλ Mamma Mia. Εδώ γυρίστηκαν οι εξωτερικές σκηνές του γάμου και η σκηνή όπου η Ντόνα τραγουδά το “The Winner Takes It All”. Για να φτάσετε ως εκεί θα πρέπει να ανεβείτε πάνω από 100 σκαλιά λαξευμένα στον βράχο, αλλά ο κόπος σας θα ανταμειφθεί από τη μεγαλειώδη θέα. Για την ιστορία να πούμε ότι το εσωτερικό του ναού είναι πολύ μικρό για τις ανάγκες της παραγωγής, γι’ αυτό και όλα τα εσωτερικά πλάνα του γάμου στήθηκαν και γυρίστηκαν σε ειδικά διαμορφωμένο σκηνικό μέσα στα στούντιο Pinewood (Pinewood Studios) στο Λονδίνο.
Η Επισκοπή
Ο ψηλός λιθόκτιστος περίβολος της Επισκοπής κρύβει ένα μνημείο με ιστορία πολλών αιώνων. Είναι ο μικρός ναός της Παναγίας που κτίστηκε πιθανότατα στο δεύτερο μισό του 16ου, ή στις αρχές του 17ου αιώνα, στη θέση μιας τρίκλιτης βασιλικής. Σύμφωνα με μαρμάρινη επιγραφή κι αυτή με τη σειρά της οικοδομήθηκε επάνω σε αρχαίο ιερό από τον επίσκοπο της πόλης Αναστάσιο και εγκαινιάστηκε το 1078. Στην ανατολική πλευρά του περιβόλου εντυπωσιάζει η ημιτελής πρόσοψη ενός μεγάλου κτιρίου με φρουριακή μορφή, που ίσως προοριζόταν για επισκοπικό παλάτι και έχει χαρακτηριστικά ενετικής αρχιτεκτονικής. Η κατασκευή του δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, πιθανώς λόγω της κατάληψης της Σκοπέλου από τον οθωμανικό στόλο του Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα το 1538 – χωρίς όμως να αποκλείονται και οικονομικοί λόγοι. Το 1949 ο χώρος αγοράστηκε από τους αδελφούς Δημητριάδη και ο αρχαιολόγος Ανδρέας Ξυγγόπουλος πραγματοποίησε εκεί ανασκαφές, φέρνοντας στο φως τη μεσοβυζαντινή βασιλική και παλαιότερα κατάλοιπα. Ευρήματα των ανασκαφών στολίζουν το προαύλιο της εκκλησίας.
Τα μοναστήρια στο Παλούκι
Αξίζει να γνωρίσετε τη μοναστική ζωή της Σκοπέλου στις μονές που υπάρχουν στη βόρεια πλευρά του ορεινού όγκουΠαλούκι.
Ξεκινήστε από την Μονή Ευαγγελισμού σε σημείο με εξαιρετική θέα. Κτίστηκε το 1712 από τον Χατζηστεφανή Δαπόντε επάνω στα ερείπια παλαιότερου μοναστηριού του 1676 και υπάγεται στη Μονή Ξηροποτάμου του Αγίου Όρους. Έχει φρουριακή μορφή και στη μεγάλη εσωτερική αυλή της υπάρχει μια στεγασμένη κρήνη που αναφέρει τον κτήτορα Δαπόντε. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ξυλόγλυπτο επίχρυσο τέμπλο, καθώς και οι εικόνες του καθολικού που είναι αφιερωμένο στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου.
Απέναντι από την Μονή Ευαγγελισμού βρίσκεται εκείνη της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα, μια από τις παλαιότερες της Σκοπέλου (τέλη 15ου -αρχές 16ου αι.) η οποία υπάγεται στη Μονή Ξενοφώντος του Αγίου Όρους. Η Αγία Βαρβάρα με τον ψηλό περίβολο και τις αντηρίδες θυμίζει φρούριο και θεωρείται πως κτίστηκε στα μέσα του 17ου αι. Στο εσωτερικό του καθολικού υπάρχουν εικόνες αυτής της περιόδου και επιχρυσωμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο από την Κωνσταντινούπολη. Ο ναός τιμάται στο όνομα της Υπαπαντής και διαθέτει δύο παρεκκλήσια, του Αγίου Χαραλάμπους και της Αγίας Βαρβάρας. Στα 300 μ. από την Αγία Βαρβάρα βρίσκεται το μοναστήρι του Τιμίου Προδρόμου που από το 1920 έως και σήμερα είναι εν ενεργεία γυναικείο. Ιδρύθηκε το 1612 από τον Ιερομόναχο και πρώτο ηγούμενό του, Συμεών, και ανακαινίστηκε πλήρως το 1721.
Οι παραδοσιακές τέχνες επιβιώνουν στη Σκόπελο
Στα εργαστήρια της Σκοπέλου δουλεύουν σήμερα τεχνίτες δεύτερης, τρίτης και τέταρτης γενιάς, συνεχίζοντας την οικογενειακή παράδοση. Τέσσερις γενιές έχουν περάσει από το εργαστήριο του Νίκου Ρόδιου που λειτουργεί από το 1900 στο ίδιο σημείο. Τα αντικείμενα με το ανεξίτηλο μαύρο χρώμα και την ιδιαίτερη στιλπνή υφή που κατασκευάζει σε πολλά διαφορετικά σχέδια αποτελούν κατοχυρωμένη εφεύρεση του παππού του το 1930 και το χρώμα τους οφείλεται στον τρόπο ψησίματος. Ο Νίκος Ρόδιος ο πρεσβύτερος είχε κερδίσει όχι μόνο το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, αλλά και της Παγκόσμιας Έκθεσης Διακοσμητικών Τεχνών στο Παρίσι το 1937, φτιάχνοντας τότε μικροσκοπικά αγγεία στον τροχό. Καινοτόμος για την εποχή του, τα μετέτρεψε από χρηστικά σε διακοσμητικά αντικείμενα.
Ο Γιάννης Μπουνταλάς συνεχίζει και αυτός την οικογενειακή παράδοση -μάλιστα η παραδοσιακή μικροναυπηγική τέχνη της οικογένειας είναι εγγεγραμμένη στον κατάλογο καλών πρακτικών διαφύλαξης της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας (UNESCO, 2003). Η οικογένεια Μπουνταλά έχει γράψει ιστορία 2 και πλέον αιώνων στη ναυπηγική. Μετράει 7 γενεές ναυπηγών καραβομαραγκών που είχαν δικά τους καρνάγια στην Αμερική, την Κωστάντζα και τη Βραϊλα οι οποίοι αργότερα επέστρεψαν στη Σκόπελο και δούλευαν ως καραβομαραγκοί στους ταρσανάδες.
Ο απόγονός τους, Τριαντάφυλλος Μπουνταλάς, εργαζόταν εκεί ως ναυπηγός μέχρι που έκλεισαν την δεκαετία του 1970 λόγω της ανάπτυξης του τουρισμού. Για να βιοποριστεί, λοιπόν, εφάρμοσε όλες τις τεχνικές του γνώσεις στη ναυπηγική φτιάχνοντας πιστά αντίγραφα ιστιοφόρων σε μικρή κλίμακα, χρησιμοποιώντας ντόπιο ξύλο καρυδιάς και δημιουργώντας με το χέρι όλες τις λεπτομέρειες. Τη θαυμαστή τέχνη του τη δίδαξε στον γιο του τον Γιάννη και το αρμάτωμα των πλοίων στην κόρη του Νίνα. Σήμερα ο Γιάννης Μπουνταλάς συνεχίζει επάξια την οικογενειακή παράδοση την οποία με τη σειρά του μαθαίνει στην κόρη του Ρηγίνα.
Η διάσημη σκοπελίτικη τυρόπιτα
Η σκοπελίτικη τυρόπιτα είναι το πιο γνωστό παραδοσιακό έδεσμα του νησιού και η φήμη της έχει ξεπεράσει εδώ και καιρό τα σύνορά του. Θα τη βρείτε σε φούρνους και συνεταιρισμούς και θα την απολαύσετε στα εστιατόρια. Ξεχωρίζει για το πολύ λεπτό, χειροποίητο φύλλο που ανοίγεται στο χέρι, γεμίζεται με κατσικίσια φέτα και τυλίγεται σε χαρακτηριστικό σπειροειδές σχήμα. Στη συνέχεια τηγανίζεται σε ελαιόλαδο, αποκτώντας τραγανή υφή. Η κατσικίσια φέτα αποτελεί βασικό τοπικό προϊόν.
Τα δαμάσκηνα Σκοπέλου
Τα δαμάσκηνα Σκοπέλου καλλιεργούνται εντατικά στο νησί, διακρινόμενα σε τρεις βασικές κατηγορίες: το Αυγάτο, από το οποίο παρασκευάζεται το παραδοσιακό γλυκό του κουταλιού, το ξινό και τη φημισμένη γαλλική ποικιλία Αζάν, που άρχισε να καλλιεργείται στη Σκόπελο στις αρχές του 20ού αιώνα. Τα δαμάσκηνα καταναλώνονται φρέσκα, αποξηραμένα, σε γλυκά και σε μαγειρευτά, ενώ η αποξήρανση γίνεται παραδοσιακά σε ξυλόφουρνους. Πολύ παλαιότερη είναι η σχέση του νησιού με το κρασί. Η αρχαία Πεπάρηθος ήταν γνωστή για τον περίφημο Πεπαρήθιο οίνο, ο οποίος αποτελούσε σημαντικό εξαγώγιμο προϊόν και συνέβαλε στην οικονομική ακμή της Σκοπέλου. Η μακραίωνη αυτή αμπελουργική παράδοση εγκαταλείφθηκε οριστικά μετά τα μέσα του 20ού αιώνα, λόγω της καταστροφικής επιδημίας φυλλοξήρας που έπληξε και αφάνισε τους αμπελώνες, οδηγώντας τους παραγωγούς στο να αντικαταστήσουν μαζικά τα κτήματά τους με δαμασκηνιές.
Διαβάστε ακόμα:
Αγνώντας: Μία από τις ομορφότερες γωνιές της Σκοπέλου –Με πεύκα και γαλανά νερά
Οι τοπικές γεύσεις της Σκοπέλου και οι καλύτερες διευθύνσεις να τις δοκιμάσετε
