Η Ελλάδα συγκροτείται από ένα μωσαϊκό τοπίων που σπάνια συναντά κανείς συγκεντρωμένα σε τόσο μικρή γεωγραφική έκταση. Ορεινοί όγκοι, δασικά οικοσυστήματα, λίμνες και ποτάμια συνθέτουν το προφίλ ορισμένων από τους σημαντικότερους και πλέον ευαίσθητους βιότοπους της χώρας. Για αυτούς τους τόπους, που αποτελούν πυρήνες της φυσικής μας κληρονομιάς, θεσμοθετήθηκε ο θεσμός των Εθνικών Δρυμών. Πρόκειται για οριοθετημένες περιοχές με ιδιαίτερη οικολογική αξία, οι οποίες προστατεύονται με στόχο τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, των γεωλογικών χαρακτηριστικών και του φυσικού περιβάλλοντος συνολικά. Το δίκτυο των εθνικών δρυμών συμβάλλει στη μακροπρόθεσμη προστασία αυτών των οικοσυστημάτων και στη διαφύλαξη του φυσικού τους πλούτου.
Από τον Όλυμπο έως τα ορεινά συγκροτήματα της Πίνδου και τις λίμνες των Πρεσπών, κάθε εθνικός δρυμός διαμορφώνει τη δική του ταυτότητα μέσα από τα φυσικά και γεωγραφικά του χαρακτηριστικά. Ακολουθεί μια γνωριμία με τους εθνικούς δρυμούς της Ελλάδας.
1. Εθνικός Δρυμός Ολύμπου
Ο Εθνικός Δρυμός Ολύμπου ιδρύθηκε το 1938, αποτελώντας τον πρώτο εθνικό δρυμό της Ελλάδας. Ο Όλυμπος, με υψόμετρο 2.917 μέτρα, αποτελεί το ψηλότερο βουνό της χώρας και έναν τόπο με ισχυρό μυθολογικό και φυσικό συμβολισμό. Σε μικρή απόσταση από τη θάλασσα, τα απότομα φαράγγια και οι κορυφές του Μύτικα και του Στεφανιού συγκροτούν ένα ιδιαίτερα σύνθετο φυσικό ανάγλυφο. Στην περιοχή έχουν καταγραφεί περισσότερα από 1.700 είδη φυτών, εκ των οποίων σημαντικός αριθμός είναι ενδημικός.
Η πανίδα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον βαλκανικό αγριόγιδο, καθώς και πληθυσμούς θηλαστικών και πτηνών που συνδέονται με τα ορεινά οικοσυστήματα της περιοχής. Το 1981 ο Όλυμπος εντάχθηκε στο δίκτυο Αποθεμάτων Βιόσφαιρας της UNESCO, ενώ το 2021, με Προεδρικό Διάταγμα, εντάχθηκε στο καθεστώς Εθνικού Πάρκου, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
Ο δρυμός αποτελεί σημαντικό προορισμό για πεζοπορία, ορειβασία και παρατήρηση της φύσης, προσφέροντας στους επισκέπτες άμεση επαφή με το ορεινό περιβάλλον. Ο Όλυμπος διατηρεί τον ρόλο του ως σημείο αναφοράς τόσο για τη φυσική κληρονομιά όσο και για την πολιτισμική μνήμη.
2. Εθνικός Δρυμός Παρνασσού
Την ίδια χρονιά, το 1938, ιδρύθηκε και ο Εθνικός Δρυμός Παρνασσού, με τον πυρήνα του να καλύπτει έκταση περίπου 36.000 στρεμμάτων. Ο Παρνασσός, βουνό με ισχυρό μυθολογικό και ιστορικό φορτίο και σε γειτνίαση με τον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών, φιλοξενεί σημαντικά ορεινά οικοσυστήματα. Ο δρυμός χαρακτηρίζεται από πλούσια βιοποικιλότητα και ποικιλία οικοτόπων που αντανακλούν το υψομετρικό και γεωλογικό του ανάγλυφο.
Η βλάστηση περιλαμβάνει εκτεταμένα δάση ελάτης και μαύρης πεύκης, καθώς και παρουσία ίταμου, ενώ έχουν καταγραφεί εκατοντάδες είδη και υποείδη φυτών, με σημαντική συμμετοχή ενδημικών. Αντίστοιχα, η ορνιθοπανίδα της περιοχής θεωρείται ιδιαίτερα αξιόλογη, με πολλά είδη πτηνών που συνδέονται με τα δασικά και ορεινά οικοσυστήματα.
Το Χιονοδρομικό Κέντρο Παρνασσού αποτελεί έναν από τους πιο ανεπτυγμένους οργανωμένους χειμερινούς προορισμούς της χώρας, προσελκύοντας μεγάλο αριθμό επισκεπτών κατά τη χειμερινή περίοδο. Τους θερινούς μήνες, οι πεζοπορικές διαδρομές και τα σπήλαια της περιοχής, όπως το Κωρύκειο Άντρο, προσφέρουν δυνατότητες εξερεύνησης του φυσικού τοπίου.
3. Εθνικός Δρυμός Πάρνηθας
Η Πάρνηθα, που ανακηρύχθηκε εθνικός δρυμός το 1961, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ορεινούς όγκους της Αττικής, με τον πυρήνα του δρυμού να καλύπτει έκταση περίπου 38.000 στρεμμάτων. Με υψηλότερη κορυφή την Καραβόλα (1.413 μ.) και σε μικρή απόσταση από το αστικό κέντρο της Αθήνας, το βουνό συνιστά κρίσιμο φυσικό καταφύγιο για τη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής. Ο ορεινός όγκος της Πάρνηθας είναι ενταγμένος στο δίκτυο Natura 2000, ενώ χαρακτηρίζεται από εκτεταμένες δασικές εκτάσεις με έλατα και πεύκα, οργανωμένα μονοπάτια, πηγές και τα ορειβατικά καταφύγια Μπάφι και Φλαμπούρι. Στις διαδρομές αυτές, όπου το νερό παραμένει διαχρονικό στοιχείο του βουνού και συνοδεύει κάθε στάση ξεκούρασης, μια επιλογή όπως το AQUA Carpatica γίνεται μέρος στην εμπειρία της πεζοπορίας. Το σύνολο αυτών των στοιχείων καθιστά την περιοχή δημοφιλή προορισμό για περιπατητές και φυσιολάτρες. Ξεχωριστή θέση στην πανίδα της Πάρνηθας κατέχει το κόκκινο ελάφι, που διατηρεί στην περιοχή έναν από τους σημαντικότερους πληθυσμούς του είδους στην Αττική. Μετά τις εκτεταμένες πυρκαγιές του 2007, ακολούθησαν συντονισμένες προσπάθειες αποκατάστασης και αναδάσωσης, οι οποίες συνέβαλαν στη σταδιακή ανάκαμψη των οικοσυστημάτων του βουνού.
4. Εθνικός Δρυμός Λευκών Ορέων (Σαμαριάς)
Στην Κρήτη, το 1962, το Φαράγγι της Σαμαριάς κηρύχθηκε Εθνικός Δρυμός, ενταγμένο στον ορεινό όγκο των Λευκών Ορέων, με έκταση περίπου 55.000 στρεμμάτων. Το φαράγγι αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά φυσικά τοπία της χώρας, με μήκος διαδρομής περίπου 16 χιλιομέτρων, ανάμεσα σε απότομους ασβεστολιθικούς σχηματισμούς.
Η πρόσβαση στο φαράγγι δεν επιτρέπεται κατά τους χειμερινούς μήνες, ενώ η επισκεψιμότητα ρυθμίζεται κάθε χρόνο ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες και την ασφάλεια των επισκεπτών, συνήθως από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο και σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας. Η οικολογική σημασία του δρυμού συνδέεται με την πλούσια χλωρίδα και πανίδα του. Η περιοχή αποτελεί έναν από τους βασικούς βιότοπους του κρι-κρι, του ενδημικού αγριόγιδου της Κρήτης, ενώ φιλοξενεί πληθώρα ειδών πτηνών και σημαντικό αριθμό ενδημικών φυτών.
Το φυσικό προφίλ του δρυμού συμπληρώνεται από την καρδιά των Λευκών Ορέων, με το εκτεταμένο αλπικό τοπίο σε υψόμετρα που ξεπερνούν τα 2.000 μέτρα και τους χαρακτηριστικούς γεωμορφολογικούς σχηματισμούς της λεγόμενης «Ορεινής Ερήμου». Οι βραχώδεις εκτάσεις, με περιορισμένη αλλά εξαιρετικά εξειδικευμένη βλάστηση, φιλοξενούν είδη προσαρμοσμένα σε ακραίες συνθήκες και ενισχύουν την ιδιαίτερη οικολογική σημασία της περιοχής. Η ευρύτερη περιοχή των Λευκών Ορέων έχει αναγνωριστεί ως Απόθεμα Βιόσφαιρας της UNESCO, γεγονός που υπογραμμίζει τη διεθνή αξία των οικοσυστημάτων της και την ανάγκη προστασίας τους.
5. Εθνικός Δρυμός Οίτης
Η Οίτη ανακηρύχθηκε εθνικός δρυμός το 1966, με σκοπό τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και τη διαφύλαξη των ιδιαίτερων γεωμορφολογικών της χαρακτηριστικών. Γνωστή για τα αλπικά λιβάδια με τα χρωματιστά άνθη και τις διάσπαρτες συστάδες δέντρων, η οροσειρά συνδέεται, σύμφωνα με τη μυθολογία, και με το τέλος του Ηρακλή. Σήμερα συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα ορεινά οικοσυστήματα της κεντρικής Ελλάδας, με ποτάμια όπως ο Ασωπός και ο Γοργοπόταμος να πηγάζουν από την ευρύτερη περιοχή της, διαμορφώνοντας πηγές, ρέματα και καταρράκτες. Τα βαθιά φαράγγια και οι γύρω οικισμοί ενισχύουν τον φυσικό και περιηγητικό χαρακτήρα της περιοχής. Η Οίτη φιλοξενεί, επίσης, σημαντικούς πληθυσμούς αμφιβίων και ερπετών, στοιχείο που καθιστά τον δρυμό ιδιαίτερα σημαντικό για τη μελέτη της βιοποικιλότητας και την επιστημονική έρευνα.
6. Εθνικός Δρυμός Πρεσπών
Η περιοχή των Πρεσπών, που θεσμοθετήθηκε ως προστατευόμενη το 1974, βρίσκεται στο τριεθνές σημείο Ελλάδας, Αλβανίας και Βόρειας Μακεδονίας. Οι δύο λίμνες, η Μικρή και η Μεγάλη Πρέσπα, σε υψόμετρο περίπου 850 μέτρων, συγκροτούν ένα υγροτοπικό σύστημα διεθνούς σημασίας. Από τη δεκαετία του 1980, η Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών διαδραματίζει ενεργό ρόλο στη διατήρηση και την ανάδειξη της βιοποικιλότητας της περιοχής, σε συνεργασία με εθνικούς και διεθνείς φορείς.
Η περιοχή αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους υγροτόπους της Ευρώπης για τα πουλιά. Στις λίμνες και στους καλαμιώνες τους φωλιάζουν πελεκάνοι, κορμοράνοι και άλλα υδρόβια είδη, ενώ στη Μικρή Πρέσπα καταγράφεται ένας από τους σημαντικότερους πληθυσμούς αργυροπελεκάνων παγκοσμίως. Συνολικά έχουν καταγραφεί πάνω από 270 είδη πτηνών, γεγονός που καθιστά τις Πρέσπες κορυφαίο προορισμό για την ορνιθοπαρατήρηση. Η Μεγάλη Πρέσπα αποτελεί τη μεγαλύτερη διασυνοριακή λίμνη των Βαλκανίων, ενώ η Μικρή Πρέσπα, με το νησάκι του Αγίου Αχιλλείου ως χαρακτηριστικό ορόσημο, συγκεντρώνει ιδιαίτερα υψηλή βιοποικιλότητα υγροτοπικού χαρακτήρα. Τα πέτρινα χωριά, τα βυζαντινά μνημεία, οι εκτεταμένοι καλαμιώνες και το εύφορο τοπίο συμπληρώνουν τον φυσικό και πολιτισμικό πλούτο της περιοχής. Η περιοχή των Πρεσπών αποτελεί σήμερα παράδειγμα διασυνοριακής συνεργασίας για την προστασία της φύσης και των οικοσυστημάτων που υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα.
7. Εθνικός Δρυμός Βίκου-Αώου
Στα Ζαγοροχώρια της Ηπείρου βρίσκεται ο Εθνικός Δρυμός Βίκου-Αώου, που ιδρύθηκε το 1978. Στην περιοχή δεσπόζουν ο ποταμός Αώος και το Φαράγγι του Βίκου, ένα από τα βαθύτερα φαράγγια παγκοσμίως σε σχέση με το πλάτος του, καθώς και η εντυπωσιακή οροσειρά της Τύμφης.
Η περιοχή χαρακτηρίζεται από έντονο γεωλογικό και οικολογικό ενδιαφέρον, στοιχείο που οδήγησε και στη δημιουργία του Γεωπάρκου Βίκου-Αώου, το οποίο έχει αναγνωριστεί από την UNESCO. Βουνά, δάση, ποτάμια, σπάνια φυτά, εκτεταμένοι ασβεστολιθικοί σχηματισμοί και παραδοσιακοί οικισμοί, που εντάσσονται με αρμονία στο φυσικό τοπίο, συνθέτουν ένα περιβάλλον υψηλής φυσικής και πολιτισμικής αξίας και καθιστούν τον δρυμό ιδιαίτερα ελκυστικό για την πεζοπορία και εξερεύνηση. Η περιοχή είναι ενταγμένη στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 και φιλοξενεί εκατοντάδες είδη χλωρίδας, καθώς και σημαντικό αριθμό ειδών πτηνών και θηλαστικών, που συνδέονται με τα ορεινά και δασικά οικοσυστήματα της Ηπείρου.
8. Εθνικός Δρυμός Σουνίου
Ο Εθνικός Δρυμός Σουνίου, στο νοτιοανατολικό άκρο της Αττικής, ιδρύθηκε το 1974 και αποτελεί μια ιδιαίτερη σύνθεση φυσικού και αρχαιολογικού τοπίου. Η συνολική έκταση του δρυμού ανέρχεται σε περίπου 35.000 στρέμματα, εκ των οποίων 7.000 στρέμματα συγκροτούν τον πυρήνα του. Πρόκειται για έναν από τους μικρότερους εθνικούς δρυμούς της χώρας, με ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωλογικής του ποικιλότητας, η οποία αποτέλεσε βασικό λόγο προστασίας της περιοχής.
Οι χαμηλοί λόφοι με θέα στο Αιγαίο, τα πευκοδάση και ο Ναός του Ποσειδώνα, ένα από τα πλέον εμβληματικά μνημεία της Αττικής, συνθέτουν το χαρακτηριστικό τοπίο του Σουνίου και το καθιστούν σημείο αναφοράς διεθνούς ενδιαφέροντος. Η περιοχή του Λαυρίου συνδέεται ιστορικά με την εξορυκτική δραστηριότητα ήδη από την 3η χιλιετία π.Χ., με τα μεταλλεία να λειτουργούν κατά περιόδους έως και τον 20ό αιώνα, παράγοντας κυρίως μόλυβδο και άργυρο. Η βλάστηση του δρυμού είναι κυρίως μεσογειακού χαρακτήρα, προσαρμοσμένη στις ξηροθερμικές συνθήκες της περιοχής, και συμβάλλει στη διατήρηση της φυσιογνωμίας του τοπίου.
9. Εθνικός Δρυμός Αίνου
Στο νησί της Κεφαλονιάς βρίσκεται ο μοναδικός εθνικός δρυμός της νησιωτικής Ελλάδας, ο Εθνικός Δρυμός Αίνου. Ιδρύθηκε το 1962 και καλύπτει έκταση περίπου 30.000 στρεμμάτων. Ο δρυμός είναι γνωστός για το δάσος κεφαλληνιακής ελάτης (Abies cephalonica), ενός ενδημικού είδους που απαντάται αποκλειστικά στον ελλαδικό χώρο και καλύπτει μεγάλο μέρος της προστατευόμενης περιοχής.
Στην περιοχή έχουν καταγραφεί εκατοντάδες είδη φυτών, καθώς και σημαντική ποικιλία πτηνών. Στις νοτιοανατολικές πλαγιές του Αίνου συναντώνται επίσης πληθυσμοί αλόγων που κινούνται ελεύθερα στο ορεινό τοπίο, στοιχείο που αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της περιοχής. Από το Περιβαλλοντικό Κέντρο Αίνου ξεκινούν οργανωμένα μονοπάτια που διασχίζουν τον δρυμό και αναδεικνύουν τη φυσική του ποικιλία, ενώ άλλα οδηγούν προς τα σπήλαια Πετάσι και Νύφι ή προς τις κορυφές του βουνού, με θέα στο Ιόνιο Πέλαγος.
10. Εθνικός Δρυμός Πίνδου
Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα – που στη βλάχικη διάλεκτο σημαίνει «ζεστή κοιλάδα» – ιδρύθηκε το 1966 και βρίσκεται στην καρδιά της οροσειράς της Πίνδου. Αποτελεί έναν από τους πιο απομονωμένους και διατηρημένους δρυμούς της Ελλάδας. Η έκτασή του φτάνει περίπου 70.000 στρέμματα και περιλαμβάνει εκτεταμένα δάση οξιάς και μαύρης πεύκης, αιωνόβια ρόμπολα, ορεινά λιβάδια με εποχική ανθοφορία, βάθρες και μικρές εποχικές λίμνες. Η πανίδα της περιοχής περιλαμβάνει ορισμένα από τα μεγαλύτερα και σημαντικότερα θηλαστικά της ελληνικής χερσαίας πανίδας, όπως η καφέ αρκούδα και ο λύκος, καθώς και αγριόγιδα και ζαρκάδια, στοιχείο που αναδεικνύει τη σημασία του δρυμού για τη διατήρηση των ορεινών οικοσυστημάτων. Το σύνολο του τοπίου συνθέτει ένα περιβάλλον με υψηλή οικολογική και επιστημονική αξία, που παραμένει μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς για τη φυσική κληρονομιά της χώρας.
Οι εθνικοί δρυμοί της Ελλάδας αποτελούν καθρέφτη της φυσικής μας κληρονομιάς. Συγκεντρώνουν ιστορία, ζωή και τη δυνατότητα για ένα μέλλον όπου ο άνθρωπος και η φύση συνυπάρχουν με ισορροπία. Πρόκειται για περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας και πυρήνες βιοποικιλότητας που, παρά τη σημασία τους, παραμένουν ευάλωτες. Σε αυτά τα τοπία, το νερό έχει πάντα τον πρώτο λόγο, μαζί με καθαρές επιλογές, όπως το AQUA Carpatica. Η προστασία αυτών των περιοχών απαιτεί γνώση και συλλογική ευθύνη.
Διαβάστε ακόμα:
Δάσος Φρακτού στη Ροδόπη-Ένα μαγευτικό τοπίο σε ένα απομακρυσμένο σημείο της Ελλάδας
