Μικρονησία, ένας από τους τελευταίους ανόθευτους παραδείσους

Οι θαυμαστοί υποθαλάσσιοι κόσμοι της Μικρονησίας

Η λιμνοθάλασσα Chuuk αναφέρεται συχνά σε διεθνή ταξιδιωτικά άρθρα και πολλοί θεωρούν την κατάδυση εκεί μια εμπειρία ζωής γιατί εκεί βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους υποθαλάσσιους «στόλους ναυαγίων» στον κόσμο. Στις 17–18 Φεβρουαρίου 1944 οι αμερικανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν τη μεγάλη αεροναυτική επίθεση με την ονομασία «Operation Hailstone» έχοντας ως στόχο να καταστρέψουν την ναυτική βάση της Ιαπωνίας στο Chuuk, που τότε λεγόταν Truk. Μέσα σε δύο ημέρες βυθίστηκαν περισσότερα από 40 ιαπωνικά πλοία και καταστράφηκαν 250 αεροσκάφη. Πολλά από αυτά τα κουφάρια βρίσκονται σήμερα διάσπαρτα στον βυθό της λιμνοθάλασσας αποτελώντας έναν μοναδικό συνδυασμό ιστορικού τόπου και τεχνητού υφάλου, καθώς σταδιακά καλύφθηκαν από σκληρά και μαλακά κοράλλια, σφουγγάρια, θαλάσσιες ανεμώνες, άλγες, φύκια κ.ά. Στα αμπάρια των πλοίων και στον πυθμένα υπάρχουν ακόμη στρατιωτικά φορτηγά και άρματα μάχης, εξαρτήματα αεροσκαφών, πυρομαχικά και κιβώτια εξοπλισμού, μαζί με προσωπικά αντικείμενα των πληρωμάτων, τα οποία δύτες από όλο τον κόσμο ανυπομονούν να εξερευνήσουν.

Ιδιαίτερα φαντασμαγορικός είναι και ο υποθαλάσσιος κόσμος γύρω από το νησί Kosrae. Εκεί η ορατότητα μπορεί να φτάσει έως τα 60 μ. και οι ύφαλοι φιλοξενούν περισσότερα από 172 είδη σκληρών κοραλλιών μαζί με θαλάσσιες ανεμώνες και περισσότερα από 250 είδη ψαριών υφάλου. Στην περιοχή οι δύτες συναντούν συχνά γκρίζους καρχαρίες που θεωρούνται, πάντως, σχετικά ακίνδυνοι. Στο Yap και το Pohnpei τα φυσικά περάσματα ανάμεσα στους κοραλλιογενείς υφάλους είναι διεθνώς γνωστά για τις συγκεντρώσεις γιγάντιων manta rays που κατευθύνονται μάλιστα σε σημεία-σταθμούς όπου τα καθαρίζουν τα μικρότερα ψάρια. Το είδος αυτό διαθέτει χόνδρινο σκελετό, όπως οι καρχαρίες και τα σαλάχια. Έχει πλατύ, επίπεδο σώμα που θυμίζει «φτερά», με άνοιγμα έως και 7 μ. και κινείται με αργές, κυματιστές κινήσεις που θυμίζει χορευτή. Τα τεράστια ψάρια τρέφονται κυρίως με πλαγκτόν και πολύ μικρούς οργανισμούς, είναι απολύτως ακίνδυνα για τον άνθρωπο και θεωρούνται από τα πιο εντυπωσιακά που μπορεί να συναντήσει κανείς στον βυθό.

Τα περίφημα πέτρινα «νομίσματα» του Yap

Ταξιδεύοντας στα Yap θα νομίσετε ότι μπήκατε σε χρονοκάψουλα καθώς οι κάτοικοι διατηρούν ολοζώντανες τις παραδόσεις και τα πανάρχαια έθιμά τους. Τα χωριά οργανώνονται γύρω από κοινοτικές εστίες, τα σπίτια εξακολουθούν να χτίζονται με φυσικά υλικά και οι τελετουργικοί χοροί παίζουν σημαντικό ρόλο στην καθημερινότητα. Περιτριγυρισμένα από κοραλλιογενή ύφαλο, τα νησιά έχουν μεγάλη ναυτική παράδοση καθώς για αιώνες οι κάτοικοι διέπλεαν μεγάλες αποστάσεις στον δυτικό Ειρηνικό με παραδοσιακά κανό, πλοηγούμενοι με βάση τα άστρα και τα θαλάσσια ρεύματα. Φιλοξενούν πλούσια ποικιλία θαλάσσιας ζωής και έχουν εξαιρετικά σημεία για καταδύσεις. Αυτό όμως που κάνει το Yap πραγματικά ξεχωριστό είναι το ιδιότυπο σύστημα συναλλαγών που γίνεται με τα λεγόμενα Rai, τους μεγάλους πέτρινους δίσκους με την τρύπα στο κέντρο, που θεωρούνται τα μεγαλύτερα «νομίσματα» στον κόσμο αφού ορισμένα έχουν διάμετρο πάνω από 3 μ. και βάρος αρκετών τόνων. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 6.000–6.500 Rai διάσπαρτα στα χωριά -μάλιστα πολλά είναι συγκεντρωμένα στις λεγόμενες «τράπεζες πέτρας» κατά μήκος των δρόμων, ή στις πλατείες.

Τα περισσότερα Rai δεν προέρχονται από το ίδιο το Yap, γιατί το νησί είναι ηφαιστειακής προέλευσης και δεν διαθέτει τους ασβεστόλιθους από τους οποίους είναι κατασκευασμένα. Στα παλιά χρόνια οι κάτοικοι ταξίδευαν περίπου 400–500 χλμ. προς τα δυτικά, στα νησιά Palau, όπου υπήρχαν κοιτάσματα λευκού ασβεστόλιθου που ήταν εύκολος στο σκάλισμα και το χρώμα του ξεχώριζε ανάμεσα στα σκουρόχρωμα πετρώματα του δικού τους νησιού. Έτσι, οι πέτρες αποκτούσαν μεγαλύτερη τελετουργική και συμβολική αξία.

Οι μεγάλοι κυκλικοί δίσκοι σμιλεύονταν επιτόπου ώστε να μειωθεί το βάρος των ογκόλιθων και στη συνέχεια προσπαθούσαν να τους μεταφέρουν με μεγάλα κανό, ή σχεδίες. Το ταξίδι ήταν επικίνδυνο και πολλές φορές διαρκούσε εβδομάδες, γι’ αυτό η αξία κάθε πέτρας δεν εξαρτάται μόνο από το μέγεθός της, αλλά και από την ιστορία της: πόσο δύσκολο ήταν το ταξίδι, ποιος την έφερε, ή εάν κατά τη μεταφορά της πνίγηκαν άνθρωποι. Ακόμη πιο ιδιαίτερος είναι ο τρόπος χρήσης, αφού η ιδιοκτησία των Rai μπορεί να αλλάξει χωρίς να μετακινηθούν. Η μεταβίβαση αναγνωρίζεται συλλογικά από την κοινότητα και τα μέλη της θυμούνται ποιος είναι ο εκάστοτε ιδιοκτήτης.

Αρχιτεκτονική παράδοση χιλιετιών

Στο κεντρικό σύμπλεγμα των Yap με τα τέσσερα ενωμένα νησιά, γνωστό ως Yap Proper υπάρχει ένα ακόμη στοιχείο που κάνει την πολιτεία αυτή μοναδική: η αρχιτεκτονική παράδοση που θεωρείται ότι έχει τις ρίζες της στην προϊστορία της Μικρονησίας. Αρχαιολογικές έρευνες και εθνογραφικές μελέτες δείχνουν ότι βασικές μορφές των σπιτιών του Yap έχουν διαμορφωθεί τουλάχιστον από την 2η χιλιετία μ.Χ., ενώ πολλές από τις τεχνικές κατασκευής και τα διακοσμητικά μοτίβα διατηρήθηκαν σχεδόν αμετάβλητα μέχρι σήμερα. Τα κτίσματα είναι κατασκευασμένα με φυσικά υλικά –κυρίως ξύλο, μπαμπού, καλάμια και φύλλα φοίνικα για τη στέγη- και σχεδιάζονται έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στο τροπικό κλίμα.

Τα δάπεδα συχνά στηρίζονται επάνω σε πέτρινες βάσεις ή πασσάλους, ενώ οι ανοιχτές πλευρές και οι μεγάλες στέγες με την έντονη κλίση επιτρέπουν τον φυσικό αερισμό και τη σκίαση. Τα σπίτια διακρίνονται επίσης για τις περίτεχνες διακοσμήσεις τους με γεωμετρικά μοτίβα και ζωγραφισμένες επιφάνειες που «αφηγούνται» ιστορίες των προγόνων ή γεγονότα της μυθολογίας και αποτελούν σύμβολα κοινωνικής ταυτότητας, κύρους και ιστορικής μνήμης των επιμέρους φυλών και οικογενειών. Κεντρικό ρόλο στους οικισμούς του Yap έχουν τα λεγόμενα faluw, τα παραδοσιακά «ανδρικά σπίτια» όπου συγκεντρώνονται κυρίως οι πρεσβύτεροι και οι αρχηγοί για να συζητήσουν ζητήματα του χωριού, να λύσουν διαφορές και να πάρουν συλλογικές αποφάσεις. Δίπλα τους βρίσκονται τα p’ebay, οι υπαίθριες πέτρινες εξέδρες όπου συναντιούνται τα μέλη της κοινότητας.

Τo μυστηριώδες Nan Madol στο Pohnpei

Το Pohnpei, το μεγαλύτερο νησί των Ομόσπονδων Πολιτειών της Μικρονησίας, φιλοξενεί έναν από τους πιο εντυπωσιακούς αρχαιολογικούς χώρους του Ειρηνικού: το Nan Madol, ένα εκτεταμένο συγκρότημα τεχνητών νησίδων και καναλιών που αποτελεί, μάλιστα, Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το όνομα Pohnpei ερμηνεύεται συχνά ως «επάνω σε πέτρινο βωμό», αναφορά στα μεγάλα αποθέματα βασάλτη με τον οποίο κατασκευάστηκαν τα μεγαλιθικά τείχη του Nan Madol.

Το συγκρότημα βρίσκεται στη λιμνοθάλασσα του μικρού νησιού Temwen, λίγο έξω από τη νοτιοανατολική ακτή του Pohnpei. Απλώνεται σε περίπου 100 τεχνητές νησίδες σε σύνολο 600.000 τ.μ. Δημιουργήθηκαν με τη χρήση κοραλλιών και τεράστιων πρισματικών στηλών βασάλτη και συνδέονται μεταξύ τους με στενά κανάλια -εξού και το προσωνύμιο «Βενετία του Ειρηνικού». Η πόλη αναπτύχθηκε κυρίως μεταξύ του 13ου και του 16ου αιώνα και υπήρξε το τελετουργικό και πολιτικό κέντρο της δυναστείας Saudeleur, η οποία κυριάρχησε στο Pohnpei μέχρι περίπου το 1628. Εκεί βρίσκονταν βασιλικές κατοικίες, ναοί, τελετουργικοί χώροι και ταφικά συγκροτήματα προστατευμένα μέσα στα εντυπωσιακά τείχη τα οποία, μάλιστα, στο βασιλικό νεκροταφείο Nandauwas, φτάνουν σε ύψος τα 8 μ.

Η προφορική παράδοση του Pohnpei αποδίδει την ίδρυσή του Nan Madol σε δύο μυθικούς αδελφούς μάγους, τον Olosohpa και τον Olisihpa, οι οποίοι μετέφεραν τους βασαλτικούς ογκόλιθους με υπερφυσικό τρόπο για να κατασκευάσουν αρχικά έναν ιερό βωμό. Οι αρχαιολόγοι θεωρούν ότι η κατασκευή του βασίστηκε σε ένα ιδιαίτερα οργανωμένο σύστημα εργασίας που ελεγχόταν από τη δυναστεία Saudeleur. Οι τεράστιες πρισματικές στήλες βασάλτη, που σε ορισμένες περιπτώσεις ζυγίζουν αρκετούς τόνους, εξορύσσονταν κυρίως από λατομεία στη βόρεια πλευρά του νησιού, μεταφέρονταν με σχεδίες ή μεγάλα κανό μέσω της λιμνοθάλασσας και τοποθετούνταν σε διαδοχικά οριζόντια στρώματα δημιουργώντας έτσι τα εντυπωσιακά τείχη των τεχνητών νησίδων. Για να γίνουν εφικτά όλα αυτά θα πρέπει να χρησιμοποιήθηκε μεγάλος αριθμός εργατών υπό αυστηρή οργάνωση που αντανακλά τη συγκεντρωτική εξουσία των Saudeleur στο Pohnpei κατά τον 13ο–16ο αιώνα. Τα ερείπια περιβάλλονται από μαγκρόβια δάση. Η επίσκεψη γίνεται με τοπικό ξεναγό, συνήθως με μικρές βάρκες και με περπάτημα από νησίδα σε νησίδα μέσα στα ρηχά νερά της λιμνοθάλασσας.

Tα φυσικά μνημεία του Pohnpei

Eκτός από το μνημειακό Nan Madol, το Pohnpei διαθέτει μερικά από τα πιο πλούσια τοπία του δυτικού Ειρηνικού. Το νησί συγκαταλέγεται στα πιο βροχερά μέρη του πλανήτη κι έτσι περισσότερα από σαράντα ποτάμια διαρρέουν το εσωτερικό του δημιουργώντας δεκάδες καταρράκτες. Ένας από τους πιο γνωστούς είναι ο Kepirohi όπου το νερό πέφτει από ύψος περίπου 20 μ. σχηματίζοντας μια φυσική λίμνη μέσα στη ζούγκλα και η πρόσβαση γίνεται μέσω ενός πετρόκτιστου μονοπατιού μέσα στην πλούσια βλάστηση με τα τροπικά λουλούδια.

Το γεωλογικό έμβλημα του Pohnpei είναι ο Sokehs Rock, ένας τεράστιος βασαλτικός σχηματισμός που υψώνεται περίπου 100 μ. πάνω από τη ζούγκλα και από την κορυφή του η πανοραμική θέα προς τον κόλπο και την ακτογραμμή του νησιού είναι εντυπωσιακή. Κατά μήκος της διαδρομής υπάρχουν απομεινάρια αεροσκαφών της ιαπωνικής αεροπορίας από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν το νησί αποτέλεσε στρατηγική τους βάση στον Ειρηνικό.

Εξίσου εντυπωσιακός είναι και ο υποθαλάσσιος κόσμος γύρω από το Pohnpei καθώς οι κοραλλιογενείς ύφαλοι σχηματίζουν απότομους τοίχους στον βυθό, καλυμμένους με θαλάσσιες ανεμώνες, μαλακά κοράλλια και χρωματιστές γοργόνιες, τα χρωματιστά μαλακά κοράλλια που θυμίζουν βεντάλιες. Σε μικρή απόσταση από το κύριο νησί υπάρχουν δύο εντυπωσιακές ατόλες, το Ant και το Pakin όπου μπορεί κανείς να πάει με βάρκα για να απολαύσει μερικά από τα πιο παρθένα τοπία της Μικρονησίας. Οι λιμνοθάλασσες με τα τιρκουάζ νερά και τα περάσματα ανάμεσα στους υφάλους δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για καταδύσεις και snorkelling.

Ένα χαρακτηριστικό ποτό του Pohnpei είναι το sakau που εκφράζει μια παράδοση βαθιά ριζωμένη στην τοπική κουλτούρα. Φτιάχνεται από τη ρίζα ενός φυτού της οικογένειας Piperaceae -της ίδιας με το πιπέρι-, όπως και το ποτό kava της Πολυνησίας. Η ρίζα πολτοποιείται, αναμιγνύεται με νερό και σερβίρεται σε τελετουργικό κύπελλο.

Το Kosrae, ένα από τα πιο παρθένα νησιά του δυτικού Ειρηνικού

Με πληθυσμό λίγο πάνω από 6.000 κατοίκους και περιορισμένη τουριστική ανάπτυξη, το Kosrae διατηρεί σχεδόν ανέγγιχτα τα τοπία του με τα απόκρημνα ηφαιστειακά βουνά που τα καλύπτουν τροπικά δάση, τα ποτάμια, τους καταρράκτες και τους εκτεταμένους κοραλλιογενείς υφάλους.
Ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα της πολιτείας αυτής της Μικρονησίας είναι τα ερείπια της περιτειχισμένης πόλης που είχε κτιστεί πάνω στο μικρό νησί Lelu, απέναντι από το κύριο νησί του Kosrae. Η ίδρυσή της πιθανότατα ξεκίνησε γύρω στον 13ο αιώνα και στη συνέχεια αναπτύχθηκε και επεκτάθηκε σταδιακά με την κατασκευή τειχών, καναλιών και κατοικιών, αποτελώντας το πολιτικό και τελετουργικό κέντρο της ηγεμονίας του νησιού περίπου μέχρι τον 15ο αιώνα. Και στην Lelu τεράστιοι ορθογώνιοι λίθοι βασάλτη σχηματίζουν τείχη ύψους έως και έξι μ. ενώ στο εσωτερικό της υπήρχαν κανάλια, δρόμοι, κατοικίες και ταφικά συγκροτήματα. Παρότι μικρότερης κλίμακας από το Nan Madol στο Pohnpei, το συγκρότημα θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά μνημεία της Μικρονησίας.

Σε μικρή απόσταση βρίσκονται τα ερείπια του Menke, τα οποία πολλοί αρχαιολόγοι θεωρούν ακόμη παλαιότερα από εκείνα του Lelu. Βρίσκονται μέσα στην κατάφυτη κοιλάδα Menke, όπου ρέει ο ομώνυμος ποταμός -εκεί επιβιώνει, μάλιστα, ένας από τους τελευταίους φυσικούς πληθυσμούς του σπάνιου ενδημικού δέντρου Terminalia carolinensis, που οι κάτοικοι του Kosrae αποκαλούν Ka. Τα δέντρα αυτά ξεχωρίζουν για την χαρακτηριστική κορυφή τους που θυμίζει ομπρέλα και το ξύλο τους χρησιμοποιούνταν παλαιότερα για την κατασκευή παραδοσιακών κανό. Σήμερα, θεωρούνται σπάνια και προστατεύονται. Η πεζοπορία μέσα στην κοιλάδα αποτελεί έναν από τους καλύτερους τρόπους για να γνωρίσει κανείς το φυσικό τοπίο του Kosrae, με το μονοπάτι να διασχίζει τροπική βλάστηση, ποτάμια και αρχαιολογικά κατάλοιπα που μαρτυρούν την παλαιότερη ανθρώπινη παρουσία στο νησί.

Εκτός από τους λάτρεις της ιστορίας το Kosrae προσελκύει και πολλούς δύτες. Οι ύφαλοι που το περιβάλλουν θεωρούνται από τους πιο υγιείς στον Ειρηνικό, με ορατότητα νερού που συχνά ξεπερνά τα 60 μ. και περισσότερα από 50 καταδυτικά σημεία. Κήποι σκληρών κοραλλιών οδηγούν σε απότομα υποθαλάσσια τοιχώματα όπου συναντώνται καρχαρίες υφάλου, μεγάλα κοπάδια μπαρακούντα και οι λεγόμενοι «τόνοι με δόντια σκύλου» (dogtooth) που μπορούν να φτάσουν τα 2 μ. σε μήκος και τα 100 κιλά σε βάρος. Ένα από τα πιο γνωστά σημεία είναι το Blue Hole, μια βαθιά κοιλότητα στον ύφαλο.

Τέλος, οι λάτρεις της πεζοπορίας μπορούν να κάνουν ανάβαση στο όρος Finkol –γνωστό και ως «η Κυρία που κοιμάται»- ακολουθώντας ένα μονοπάτι που περνάει μέσα από πυκνή ζούγκλα και καταρράκτες πριν φτάσει στην κορυφογραμμή με την πανοραμική θέα προς τον ύφαλο που περιβάλλει το νησί.

Διαβάστε ακόμα:

Τασμανία: Μια περιπέτεια χαμηλών τόνων στον Ειρηνικό Ωκεανό

Ταξίδι στο Byron Bay, την «πρωτεύουσα των celebrities» στην Αυστραλία

Yarra Valley: Η ειδυλλιακή κοιλάδα της Αυστραλίας με τα εντυπωσιακά οινοποιεία