Λίγο πριν πέσει το σκοτάδι, οι δρόμοι αρχίζουν να γεμίζουν με ανθρώπους που κρατούν μικρά φαναράκια. Στα παράθυρα των σπιτιών εμφανίζονται οι πρώτες φωτεινές μορφές, ενώ στις πλατείες ετοιμάζονται μεγάλες κατασκευές που περιμένουν τη στιγμή της παρέλασης. Όταν ανάβουν τα χιλιάδες κεριά, το φως τους αποκαλύπτει κάτι απρόσμενο. Τα φαναράκια είναι φτιαγμένα από σκαλισμένα γογγύλια.
Αυτή η ιδιαίτερη εικόνα επαναλαμβάνεται κάθε Νοέμβριο στο Ρίχτερσβιλ, μια κωμόπολη της Ελβετίας χτισμένη στις όχθες της λίμνης της Ζυρίχης. Για μία βραδιά, ο ιστορικός οικισμός αλλάζει όψη και υποδέχεται επισκέπτες που έρχονται για να παρακολουθήσουν μία από τις μεγαλύτερες και πιο ασυνήθιστες γιορτές φωτός της Ευρώπης. Η παράδοση ονομάζεται Ρέμπεχιλμπι, δηλαδή γιορτή των γογγυλιών, και φέτος θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 14 Νοεμβρίου. Πίσω από τις εντυπωσιακές φωτεινές κατασκευές κρύβεται μια ιστορία που συνδέεται με την αγροτική ζωή, τη θρησκευτική παράδοση και τη συλλογική προσπάθεια των κατοίκων.
Από τα χωράφια στα φωτισμένα παράθυρα
Τα γογγύλια αποτελούσαν για αιώνες βασικό τρόφιμο των αγροτικών πληθυσμών της Ελβετίας. Καλλιεργούνταν σε μεγάλες ποσότητες και καταναλώνονταν ιδιαίτερα κατά τους ψυχρούς μήνες, όταν η διαθεσιμότητα άλλων τροφίμων ήταν περιορισμένη.
Σε αρκετές περιοχές της χώρας, ωστόσο, είχαν και μια δεύτερη, λιγότερο συνηθισμένη χρήση. Οι κάτοικοι αφαιρούσαν το εσωτερικό τους, σκάλιζαν σχέδια στην εξωτερική επιφάνεια και τοποθετούσαν μέσα ένα μικρό κερί. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούσαν αυτοσχέδια φαναράκια, χρησιμοποιώντας ένα ταπεινό προϊόν της γης. Η τεχνική διατηρείται μέχρι σήμερα. Τα γογγύλια έχουν συνήθως λευκή βάση και μοβ επάνω μέρος. Όταν αδειάσουν προσεκτικά και τοποθετηθεί μέσα τους το κερί, το φως διαπερνά τα λεπτότερα σημεία της επιφάνειας, αναδεικνύοντας τα σκαλισμένα σχέδια. Άλλα στολίζονται με απλά γεωμετρικά σχήματα και άλλα με πιο περίτεχνες παραστάσεις. Το αποτέλεσμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν εκατοντάδες τέτοια φαναράκια τοποθετούνται μαζί, σχηματίζοντας ολόκληρες φωτεινές συνθέσεις.
Σύμφωνα με τον τουριστικό οργανισμό της Ζυρίχης, κάθε χρόνο χρησιμοποιούνται περίπου 30 τόνοι γογγυλιών για τις ανάγκες της γιορτής. Σε προηγούμενες διοργανώσεις έχουν ανάψει έως και 50.000 κεριά, αριθμός που αποτυπώνει το μέγεθος της προετοιμασίας.
Μια παράδοση που ξεκίνησε πολύ πριν από τα ηλεκτρικά φώτα
Η ακριβής προέλευση του εθίμου παραμένει ανοιχτή σε διαφορετικές ερμηνείες. Μία από τις επικρατέστερες το συνδέει με τις αγροτικές γιορτές για το τέλος της συγκομιδής και τις ευχαριστίες για τα αγαθά της χρονιάς. Μια άλλη εκδοχή σχετίζεται με τις θρησκευτικές συνήθειες των κατοίκων και ιδιαίτερα με τη γιορτή του Αγίου Μαρτίνου, στις 11 Νοεμβρίου.
Στην τοπική παράδοση διατηρείται η ανάμνηση των γυναικών που κατέβαιναν από τις γύρω αγροτικές περιοχές προς την εκκλησία, κρατώντας αναμμένα φαναράκια από γογγύλια για να φωτίζουν τον δρόμο τους. Αυτές οι απλές φωτεινές διαδρομές, θεωρούνται πρόδρομος της σημερινής διοργάνωσης.
Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες, γύρω στο 1860 ένας δάσκαλος της περιοχής, ο Ούλριχ Μπάουμαν, οργάνωσε μαθητές σε μια από τις πρώτες ομαδικές πομπές με φαναράκια. Η πρώτη γραπτή αναφορά στη γιορτή εμφανίζεται το 1901, στα χρονικά της κοινότητας. Από το 1905 την οργάνωση ανέλαβε ο τοπικός σύλλογος τουρισμού και πολιτισμού. Με το πέρασμα των δεκαετιών, η μικρή αγροτική συνήθεια εξελίχθηκε σε μεγάλη λαϊκή γιορτή, χωρίς να χαθεί ο βασικός της χαρακτήρας. Η σημασία της έχει αναγνωριστεί και σε εθνικό επίπεδο, καθώς η παρέλαση του Ρίχτερσβιλ περιλαμβάνεται στον ελβετικό κατάλογο ζωντανών παραδόσεων, που καταγράφει έθιμα και πολιτιστικές πρακτικές της χώρας.
Μια ολόκληρη κωμόπολη συμμετέχει στη γιορτή
Η προετοιμασία της γιορτής αποτελεί υπόθεση της τοπικής κοινωνίας. Σχολεία, σύλλογοι, οικογένειες και εθελοντές συνεργάζονται για να δημιουργήσουν τις φωτεινές κατασκευές που θα παρουσιαστούν στους δρόμους.
Για τη φετινή διοργάνωση έχουν ετοιμαστεί περισσότερες από 45 διαφορετικές συνθέσεις, ορισμένες από τις οποίες είναι ιδιαίτερα μεγάλες και απαιτούν σύνθετη κατασκευή. Πλοία, κτίρια, ζώα και φανταστικές μορφές έχουν αποτελέσει κατά καιρούς πηγή έμπνευσης. Οι κατασκευές διακοσμούνται με δεκάδες ή εκατοντάδες φαναράκια, τα οποία ανάβουν λίγο πριν αρχίσει η παρέλαση.
Η διαδρομή της εκτείνεται περίπου σε ένα χιλιόμετρο μέσα στον ιστορικό οικισμό και διαρκεί μία ώρα. Μουσικά σύνολα συνοδεύουν τους συμμετέχοντες, ενώ κάτοικοι και επισκέπτες παρακολουθούν από την άκρη του δρόμου. Η παρουσία των παιδιών έχει ξεχωριστή σημασία. Μέσα από τη διαδικασία της προετοιμασίας, οι νεότερες γενιές γνωρίζουν ένα έθιμο που κληρονόμησαν από τους παππούδες και τους γονείς τους και συμμετέχουν ενεργά στη διατήρησή του.
Η γιορτή απέκτησε και διεθνή αναγνώριση όταν καταγράφηκε στο Βιβλίο των Ρεκόρ Γκίνες. Η σχετική καταχώριση αφορούσε τη διοργάνωση του 1998, κατά την οποία χρησιμοποιήθηκαν 24 τόνοι γογγυλιών και 40.000 κεριά.
Μια φθινοπωρινή απόδραση στη λίμνη της Ζυρίχης
Το Ρίχτερσβιλ βρίσκεται σε απόσταση περίπου μισής ώρας με τρένο από τη Ζυρίχη και αποτελεί έναν προορισμό που μπορεί εύκολα να συνδυαστεί με μια σύντομη επίσκεψη στην ελβετική πόλη.
Ο ιστορικός οικισμός, με τα παραδοσιακά κτίρια και τους μικρούς δρόμους του, διατηρεί μια ήρεμη ατμόσφαιρα που διαφοροποιείται από τους ρυθμούς του μεγάλου αστικού κέντρου. Η λίμνη αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της καθημερινότητάς του. Οι όχθες της, τα μικρά λιμανάκια και η θέα προς τους απέναντι λόφους προσφέρουν μια διαφορετική εικόνα της περιοχής της Ζυρίχης, πέρα από τα γνωστά αξιοθέατα της πόλης.
Την ημέρα της γιορτής, η δραστηριότητα αρχίζει από το απόγευμα, όπου λειτουργούν περισσότεροι από 20 υπαίθριοι πάγκοι με τοπικές γεύσεις, ψητά λουκάνικα, ελβετικό λιωμένο τυρί και γλυκά. Μικρά μουσικά σύνολα εμφανίζονται σε πλατείες και δρόμους, ενώ μαθητές διαθέτουν στους επισκέπτες σκαλισμένα γογγύλια.
Όταν αρχίζει να σκοτεινιάζει, ανάβουν τα κεριά που έχουν τοποθετηθεί στις κατασκευές και στα σπίτια. Στις 6.00 μ.μ. ξεκινά η μεγάλη παρέλαση, η οποία φέτος έχει δύο σημεία εκκίνησης, το ένα στον οικισμό και το άλλο κοντά στη λίμνη. Η βραδιά συνεχίζεται και μετά την ολοκλήρωσή της, καθώς οι φωτισμένες κατασκευές παραμένουν εκτεθειμένες και οι επισκέπτες μπορούν να περιηγηθούν στον στολισμένο οικισμό.
Η επιτυχία που δημιουργεί μια νέα πρόκληση
Η αυξανόμενη δημοτικότητα της γιορτής έχει φέρει τα τελευταία χρόνια μια απρόσμενη πρόκληση για τους κατοίκους.
Το Ρίχτερσβιλ είναι μια σχετικά μικρή κοινότητα, με δρόμους και δημόσιους χώρους που δεν σχεδιάστηκαν για να υποδέχονται τόσο μεγάλο αριθμό επισκεπτών σε λίγες ώρες. Σε παλαιότερες διοργανώσεις η προσέλευση έχει φτάσει περίπου τους 20.000 ανθρώπους. Η συγκέντρωση τόσο μεγάλου πλήθους δημιουργεί δυσκολίες στην κυκλοφορία και στην ομαλή διεξαγωγή της παρέλασης.
Οι διοργανωτές επισημαίνουν πλέον την ανάγκη να προστατευτεί ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της εκδήλωσης. Η τοπική κοινωνία θέλει η γιορτή να συνεχίσει να αποτελεί μια ζωντανή παράδοση και να μη μετατραπεί σε θέαμα που θα απομακρυνθεί από τις ρίζες του. Για τον λόγο αυτό εφαρμόζονται μέτρα διαχείρισης της προσέλευσης, ενώ οι επισκέπτες καλούνται να χρησιμοποιούν τα μέσα μαζικής μεταφοράς, καθώς δεν διατίθενται θέσεις στάθμευσης για την εκδήλωση.
Η συμμετοχή στην παρέλαση προϋποθέτει την αγορά ειδικού αναμνηστικού σήματος, αξίας 10 ελβετικών φράγκων για τους επισκέπτες ηλικίας 16 ετών και άνω. Τα έσοδα συμβάλλουν στη χρηματοδότηση της γιορτής, η οποία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εθελοντική εργασία. Πίσω από τις εντυπωσιακές εικόνες βρίσκεται, επομένως, μια προσπάθεια ισορροπίας ανάμεσα στην προβολή ενός ιδιαίτερου εθίμου και στη διατήρηση της καθημερινότητας των ανθρώπων που το δημιούργησαν.
Αυτό είναι ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας του Ρίχτερσβιλ, καθώς σε μια εποχή όπου ο εορταστικός φωτισμός συνδέεται συνήθως με όλο και πιο σύνθετες τεχνολογικές εγκαταστάσεις, οι κάτοικοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν ένα λαχανικό, λίγη φαντασία και τη φλόγα ενός κεριού, σε μια παράδοση που περνά από γενιά σε γενιά και εξακολουθεί, περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, να φωτίζει τους δρόμους της μικρής ελβετικής κοινότητας.
Διαβάστε ακόμα:
Ζυρίχη: Ένας από τους πιο πολυπόθητους και φινετσάτους προορισμούς της Ευρώπης
Ελβετία, η χώρα των 1.500 λιμνών
