Στο Ρουισάλο, λίγο έξω από το Τούρκου της Φινλανδίας, ένα ιστορικό ναυπηγείο του 19ου αιώνα βρίσκεται σήμερα μέσα σε προστατευμένη φυσική περιοχή, ανάμεσα σε παλιά δάση βελανιδιάς και στη θάλασσα. Λίγο βαθύτερα στο αρχιπέλαγος, ένα παλιό ψαράδικο καταφύγιο περιβάλλεται από δάσος και ανοιχτό πέλαγος.
Αυτά τα μέρη έγιναν τις τελευταίες ημέρες κάτι σαν υπαίθριο εργαστήριο, για ένα ερώτημα που απασχολεί όλο και περισσότερους προορισμούς, πώς μπορεί να αναπτύσσεται ο τουρισμός χωρίς να ξεπερνά τις αντοχές του τόπου που τον υποδέχεται;
Ειδικότερα, το αρχιπέλαγος του Τούρκου φιλοξένησε το CAMPUS 2026, μια διεθνή συνάντηση επαγγελματιών και οργανισμών διαχείρισης προορισμών. Οι συζητήσεις μεταφέρθηκαν έξω από τις συνεδριακές αίθουσες και μέσα στο ίδιο το τοπίο, με θέματα από την κλιματική αλλαγή και τη διαχείριση των επισκεπτών έως την κυκλική οικονομία και τη σχέση του τουρισμού με τις τοπικές κοινότητες. Η συνάντηση, όμως, έφερε στο προσκήνιο μια πολύ ευρύτερη προσπάθεια που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σε αυτή την περιοχή της Φινλανδίας.
Ένα αρχιπέλαγος 40.000 νησιών
Το αρχιπέλαγος γύρω από το Τούρκου αποτελεί έναν τεράστιο θαλάσσιο κόσμο περίπου 40.000 νησιών και νησίδων, με βραχώδεις ακτές, μικρές κοινότητες, δάση, ψαροχώρια και ένα οικοσύστημα ιδιαίτερα ευαίσθητο στις πιέσεις που ασκούν τόσο η ανθρώπινη δραστηριότητα όσο και η εποχική συγκέντρωση επισκεπτών.
Ο βασικός λόγος για τον οποίο ταξιδεύει ο επισκέπτης στην περιοχή, είναι η φύση. Παράλληλα, όμως, αυτή ακριβώς η φύση θέτει και τα όρια της ανάπτυξης. Η Visit Turku Archipelago, ο οργανισμός που συντονίζει την τουριστική ανάπτυξη και προβολή του Τούρκου και του αρχιπελάγους, έχει διατυπώσει έναν ιδιαίτερα ξεκάθαρο στόχο, να αναπτύσσεται μεν ο τουρισμός, χωρίς όμως να υπερβαίνει την οικολογική φέρουσα ικανότητα της περιοχής.
Η φέρουσα ικανότητα, δεν αφορά μόνο έναν συγκεκριμένο αριθμό τουριστών. Περιγράφει ουσιαστικά το σημείο μέχρι το οποίο ένας προορισμός μπορεί να δέχεται επισκέπτες χωρίς σοβαρές αρνητικές συνέπειες στο φυσικό περιβάλλον, στην κοινωνία, στον πολιτισμό και στην καθημερινότητα των κατοίκων.
Στη Φινλανδία, όμως, η αφετηρία του σχεδιασμού είναι διαφορετική, αντί να ξεκινά από το ερώτημα πόση επιπλέον τουριστική κίνηση μπορεί να προσελκύσει η περιοχή, προηγείται η προσπάθεια να προσδιοριστεί ποια ανάπτυξη μπορεί πραγματικά να υποστηρίξει.
Ένας σχεδιασμός για την επόμενη δεκαετία
Στο Τούρκου και στο αρχιπέλαγος βρίσκεται σε εξέλιξη η διαμόρφωση ενός δεκαετούς οράματος για τον τουρισμό, στο οποίο επιχειρείται να καθοριστούν τα όρια της βιώσιμης ανάπτυξης. Στόχος είναι να δημιουργηθούν κριτήρια που θα βασίζονται τόσο στην οικολογική, όσο και στην κοινωνική φέρουσα ικανότητα και θα μπορούν να λαμβάνονται υπόψη σε νέες επενδύσεις, χρήσεις γης και αναπτυξιακές αποφάσεις.
Η λογική αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η περιοχή προσελκύει ήδη περισσότερους από 1 εκατ. επισκέπτες ετησίως, ενώ η ζήτηση αναμένεται να αυξηθεί. Οι βασικές προκλήσεις που αναγνωρίζονται τοπικά συνδέονται με τις μετακινήσεις και τις εκπομπές τους, την έντονη εποχικότητα, την πίεση στα ευαίσθητα οικοσυστήματα, τη φθορά δημοφιλών φυσικών σημείων, αλλά και τις πρόσθετες ανάγκες σε υποδομές και διαχείριση απορριμμάτων.
Η στρατηγική που ακολουθεί η περιοχή δίνει έμφαση στη μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής, στη διεύρυνση της τουριστικής περιόδου, στις μετακινήσεις με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και στην ενίσχυση της τοπικής οικονομίας μέσα από τη δαπάνη των επισκεπτών.
Περισσότερη αξία με λιγότερη πίεση
Η αλλαγή αυτή μεταφέρει το βάρος από την ποσότητα στην αξία που δημιουργεί ο τουρισμός. Ένας επισκέπτης που μένει περισσότερες ημέρες, χρησιμοποιεί τοπικές υπηρεσίες, αγοράζει προϊόντα της περιοχής και ταξιδεύει εκτός της περιόδου αιχμής, μπορεί να αφήνει μεγαλύτερο οικονομικό αποτύπωμα χωρίς να απαιτείται αντίστοιχη αύξηση του συνολικού αριθμού αφίξεων.
Στο αρχιπέλαγος, η προσέγγιση αυτή συνδέεται ήδη με ένα δίκτυο τουριστικών επιχειρήσεων που ακολουθούν κοινές δεσμεύσεις για τη βιωσιμότητα. Η Visit Turku Archipelago έχει λάβει την πιστοποίηση Sustainable Travel Finland και διαθέτει το μεγαλύτερο δίκτυο δεσμευμένων επιχειρήσεων μεταξύ των φινλανδικών προορισμών που έχουν αποκτήσει την αντίστοιχη πιστοποίηση προορισμού. Στο δίκτυο συμμετέχουν ξενοδοχεία, εστιατόρια, επιχειρήσεις εμπειριών και διοργανωτές εκδηλώσεων.
Παράλληλα, προωθείται η μετακίνηση με ποδήλατο και δημόσιες συγκοινωνίες, η επίσκεψη εκτός περιόδων μεγάλης συγκέντρωσης κόσμου και ο σεβασμός στις κατοικημένες νησιωτικές κοινότητες και στα προστατευμένα φυσικά σημεία.
Το τοπίο ως μέρος της συζήτησης
Η πρόσφατη διεθνής συνάντηση στο Τούρκου είχε ενδιαφέρον και για έναν ακόμη λόγο. Οι συμμετέχοντες δεν συζήτησαν για τη διαχείριση του τουρισμού παρατηρώντας το αρχιπέλαγος σε μια οθόνη.
Οι πρώτες εργασίες έγιναν στο ιστορικό ναυπηγείο του Ρουισάλο, που ιδρύθηκε το 1889. Στη συνέχεια οι συμμετέχοντες μετακινήθηκαν βαθύτερα στα νησιά, ενώ το τελευταίο μέρος πραγματοποιήθηκε στο Herrankukkaro, ένα παραδοσιακό ψαράδικο καταφύγιο μέσα στο δάσος και δίπλα στη θάλασσα.
Στις εργασίες συμμετείχαν, μαζί με ειδικούς του τουρισμού, άνθρωποι που δραστηριοποιούνται καθημερινά στον τόπο, μεταξύ των οποίων μάγειρες, παραγωγοί και συλλέκτες άγριων τροφών, οδηγοί καγιάκ, άνθρωποι της σάουνας και τοπικοί επιχειρηματίες. Τα θέματα περιλάμβαναν τη διαχείριση των ροών επισκεπτών, την εποχικότητα, την κλιματική κρίση, τις τοπικές αλυσίδες εφοδιασμού και το ερώτημα κατά πόσο ο τουρισμός μπορεί να αφήνει έναν τόπο σε καλύτερη κατάσταση από εκείνη στην οποία τον βρήκε.
Η επιλογή του χώρου είχε τη δική της λογική. Οι περιορισμοί ενός μικρού νησιού, οι αποστάσεις, η εξάρτηση από τη θάλασσα, οι ανάγκες των κατοίκων και η ευαισθησία του φυσικού περιβάλλοντος γίνονται πολύ πιο συγκεκριμένα όταν η συζήτηση πραγματοποιείται μέσα στο ίδιο το τοπίο.
Ένα ερώτημα που αφορά πολλούς νησιωτικούς προορισμούς
Η φινλανδική περίπτωση δεν προσφέρει ένα έτοιμο μοντέλο που μπορεί να μεταφερθεί αυτούσιο σε κάθε προορισμό. Το αρχιπέλαγος του Τούρκου έχει διαφορετική γεωγραφία, κλίμα, πληθυσμό και τουριστική ένταση από τα νησιά της Μεσογείου.
Η βασική ιδέα, ωστόσο, ξεπερνά τα σύνορα της Φινλανδίας. Πριν σχεδιαστεί η αύξηση των αφίξεων, να προσδιοριστούν οι αντοχές του τόπου και το είδος ανάπτυξης που εξυπηρετεί τόσο την οικονομία όσο και την καθημερινότητα των κατοίκων.
Σε νησιωτικούς προορισμούς, όπου οι φυσικοί πόροι, οι υποδομές και ο διαθέσιμος χώρος έχουν ξεκάθαρα όρια, το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Και στη Φινλανδία επιχειρείται τώρα να ενσωματωθεί όχι ως γενική διακήρυξη, αλλά σε αποφάσεις για επενδύσεις, χρήσεις γης, μετακινήσεις και τον τρόπο με τον οποίο θα αναπτύσσεται ο τουρισμός την επόμενη δεκαετία.
Ανάμεσα σε χιλιάδες μικρά νησιά της Βαλτικής, ο σχεδιασμός ξεκινά έτσι από μια αντιστροφή της συνηθισμένης λογικής, όχι πόσοι ακόμη επισκέπτες μπορούν να έρθουν, αλλά πόση και ποια τουριστική ανάπτυξη μπορεί να χωρέσει πραγματικά σε έναν τόπο χωρίς να αλλοιώσει αυτό που τον κάνει προορισμό.
Διαβάστε ακόμα:
Η αγορά που θέλουν να κερδίσουν Ελλάδα και Κύπρος πέρα από την υψηλή τουριστική περίοδο
Έσοδα από παντού από τον Τουρισμό: H πρώτη πρόβλεψη για το 2027 δείχνει αύξηση των εισπράξεων
