Υπάρχουν τόποι στην Ελλάδα, αλλά και στον κόσμο, που δεν σε κερδίζουν μόνο για την ομορφιά τους, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο συνδυάζουν διαφορετικές εικόνες και εμπειρίες, διατηρώντας μια μοναδική, δική τους αυθεντική ταυτότητα.
Τέτοιος προορισμός είναι η Ναύπακτος μαζί με την ορεινή Ναυπακτία. Στην ορεινή Ναυπακτία, αν και δεν γεννήθηκα εκεί, έχω τις πιο δυνατές αναμνήσεις από τα παιδικά μου χρόνια, αλλά και από την πορεία μου, ταξιδιωτική και όχι μόνο, έως σήμερα. Οι εικόνες, το φως, η φύση, οι μυρωδιές, ο πολιτισμός και οι άνθρωποι συνθέτουν ένα ιδιαίτερο τοπίο που αγγίζει κάθε κύτταρό μου και κάθε σκέψη μου. Είναι ένας τόπος όπου η ιστορία, η φύση και η αυθεντικότητα μένουν χαραγμένες στη μνήμη. Η Ναύπακτος βρίσκεται σε σχετικά μικρή απόσταση από την Αθήνα, στον Νομό Αιτωλοακαρνανίας, στην καρδιά της Δυτικής Ελλάδας, και συνδυάζει θάλασσα και βουνό με ανεπιτήδευτο τρόπο, δημιουργώντας μια μοναδική αίσθηση στον επισκέπτη της. Η πρώτη ουσιαστική επαφή με τον τόπο ξεκινά σχεδόν συμβολικά με τη διέλευση από τη Γέφυρα Ρίου Αντιρρίου «Χαρίλαος Τρικούπης», ένα σύγχρονο θαύμα, όπως λέγεται συχνά. Από εκεί και μετά, το τοπίο αρχίζει να αλλάζει και ο ταξιδιώτης μπαίνει σταδιακά στο κλίμα μιας περιοχής που διαθέτει ισχυρό αποτύπωμα και ξεχωριστή ατμόσφαιρα.
Η Ναύπακτος κατοικείται αδιάλειπτα από την προϊστορία και η μακραίωνη πορεία της αποτυπώνεται ακόμη στην Παλιά Πόλη, που απλώνεται γύρω από τον λόφο του Κάστρου. Σε μικρή απόσταση από το ενετικό λιμάνι, τα λιθόστρωτα καλντερίμια, τα αρχοντικά, όπως το Αρχοντικό του Μπότσαρη, και οι καμάρες οδηγούν σε γωνιές όπως το Στενοπάζαρο, με την αυθεντική ατμόσφαιρα, τα καφέ και τα μικρά μαγαζιά, ενώ λίγο πιο κάτω η πέτρινη βρύση κάτω από τον Άγιο Δημήτριο θυμίζει τη διαχρονική καθημερινότητα της πόλης. Η Ναύπακτος μας υποδέχεται με το ενετικό της λιμάνι, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σημεία της πόλης, όπου η ιστορία παραμένει παρούσα και ζωντανή. Το λιμάνι είναι η καρδιά της πόλης, ιδανικό για καφέ, φαγητό και περίπατο, ένα σημείο που ο επισκέπτης αξίζει να δει και να απολαύσει με τον χρόνο που του αναλογεί.
Στον δυτικό βραχίονα του ενετικού λιμανιού, δίπλα στα παλιά κανόνια, βρίσκεται το άγαλμα του Γιώργου Ανεμογιάννη, που θυμίζει μια από τις πιο συγκλονιστικές μορφές της Επανάστασης του 1821. Ο νεαρός αγωνιστής επιχείρησε να πυρπολήσει οθωμανικά πλοία στη Ναύπακτο, συνελήφθη και θανατώθηκε μαρτυρικά, μένοντας ως σύμβολο γενναιότητας και αυτοθυσίας.
Στο δυτικό άκρο του ενετικού λιμανιού, στο Πολιτιστικό Πάρκο Θερβάντες, το άγαλμα του Μιγκέλ ντε Θερβάντες υπενθυμίζει τη σύνδεση της Ναυπάκτου με ένα γεγονός ευρωπαϊκής εμβέλειας. Το μνημείο τιμά τον μεγάλο Ισπανό συγγραφέα, που έλαβε μέρος στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου, στις 7 Οκτωβρίου 1571, αναδεικνύοντας τη διεθνή ιστορική βαρύτητα της πόλης. Στην πόλη της Ναυπάκτου δεσπόζει το καλοδιατηρημένο κάστρο της, που προσφέρει μια εικόνα που ενώνει το παρελθόν με το σήμερα. Είναι ένα από τα πιο καλοδιατηρημένα κάστρα της Ελλάδας και προσφέρει πανοραμική θέα στον Κορινθιακό και τη Γέφυρα Ρίου Αντιρρίου. Είναι το σημείο που επιλέγω να καθίσω και να ατενίσω το απέραντο πράσινο και το γαλάζιο που ξεδιπλώνεται μπροστά μου. Είναι στάση που αξίζει για κάθε επισκέπτη που θέλει να απολαύσει αυτό το εξαίσιο σημείο και να απομακρυνθεί, έστω για λίγο, από τους έντονους ρυθμούς της καθημερινότητας.
Αγαπημένες στάσεις για το καλοκαίρι, τόσο για την οικογένειά μας όσο και για τους επισκέπτες, είναι η θάλασσα και οι παραλίες. Οι παραλίες του Γριμπόβου και της Ψανής, μέσα στον αστικό ιστό της πόλης, προσφέρουν εύκολη και άμεση πρόσβαση στο νερό, κάτω από τη σκιά των πλατανιών και με φόντο την ήρεμη κίνηση της Ναυπάκτου. Δύσκολα μπορείς να αντισταθείς, έστω για μία βουτιά και λίγο ήλιο, οποιαδήποτε ώρα της μέρας, πρωί, μεσημέρι ή απόγευμα.
Την ίδια στιγμή, σε κοντινή απόσταση, αναπτύσσεται ένα ακόμη παραθαλάσσιο μέτωπο με διαφορετικό χαρακτήρα, με την Κάτω Βασιλική, το Αντίρριο, τον Γαλατά και το Κρυονέρι, που συμπληρώνουν την εικόνα ενός τόπου που δεν εξαντλείται σε μία μόνο εικόνα, αλλά δίνει συνεχώς αφορμές για μικρές αποδράσεις και πολλές εναλλαγές. Το Κρυονέρι ήταν στα εφηβικά μου χρόνια ο παραθεριστικός προορισμός της οικογένειας, καθώς έχω συγγενείς στην περιοχή. Οι βουτιές, το κολύμπι στα κρύα αλλά πεντακάθαρα νερά με τα ξαδέρφια μου, τις φίλες και τους φίλους μου, είναι αναμνήσεις που νοσταλγώ, παρότι δεν έχω πια τη δυνατότητα να τις ζω κάθε καλοκαίρι.
Αναπόσπαστο κομμάτι της εμπειρίας είναι οι ταβέρνες του Κρυονερίου, κάτω από το υποβλητικό βουνό της Βαράσοβας. Εκεί γευόμαστε τις γάμπαρες, δηλαδή γαρίδες της περιοχής, έναν μεζέ απόλυτα συνδεδεμένο με την ανάπαυσή μας μετά τις ατελείωτες βουτιές, που πρέπει να δοκιμάσει ο επισκέπτης στην περιοχή. Αξίζει να σημειωθεί ότι το βουνό της Βαράσοβας ονομάζεται και «Άγιο Όρος της Αιτωλίας», λόγω του μεγάλου αριθμού μονών και εκκλησιών που φιλοξενούνται στις πλαγιές του, ενώ αποτελεί προορισμό θρησκευτικού τουρισμού, όπως συμβαίνει και με πολλά ακόμη σημεία της Ναυπακτίας. Αν νομίζετε ότι τα είδατε όλα και έχετε ήδη μαγευτεί, περιμένετε λίγο ακόμη. Η μοναδικότητα της περιοχής δεν ολοκληρώνεται εκεί. Η μαγεία ξεκινά και αποκαλύπτεται όταν ο δρόμος αρχίσει να ανηφορίζει προς τα ορεινά.
Η ορεινή Ναυπακτία αποτελεί έναν από τους πιο αυθεντικούς και λιγότερο «επιβαρυμένους» προορισμούς της ελληνικής ενδοχώρας. Εκεί, η περιοχή αλλάζει πρόσωπο χωρίς να χάνει την ταυτότητά της: η θάλασσα δίνει τη θέση της στα έλατα, τα ρέματα, τις πλαγιές και τα μικρά χωριά που διατηρούν ακόμη ζωντανό τον παραδοσιακό τους χαρακτήρα. Τα χωριά της Ναυπακτίας δεν έχουν συμπληρωματικό ρόλο δίπλα στη Ναύπακτο. Αντιθέτως, αποτελούν βασικό πυρήνα της εμπειρίας του ταξιδιώτη. Η Πυλήνη, ο Πλάτανος, ο Άγιος Δημήτριος, η Αράχωβα, η Κλεπά, η Περδικόβρυση, τα Κρυονέρια, η Αποδοτία, η Άνω Χώρα, με τη Γιορτή Κάστανου και Τσίπουρου, αλλά και άλλοι οικισμοί της περιοχής συνθέτουν ένα ιδιαίτερο μωσαϊκό προορισμών με ξεχωριστό ύφος και κοινό παρονομαστή την αυθεντικότητα.
Και συνεχίζουμε με το χωριό του Πλάτανου, το κεφαλοχώρι της περιοχής. Ο Πλάτανος, με τα πλακόστρωτα δρομάκια και τον ήσυχο ρυθμό του, αποτυπώνει παραστατικά τη γοητεία της ορεινής ζωής. Τα Κρυονέρια αναδεικνύουν τη στενή σχέση του τόπου με το νερό και τη βλάστηση, ενώ η Αποδοτία φέρνει τον επισκέπτη πιο κοντά στη βαθύτερη, ανεπιτήδευτη φυσιογνωμία της ορεινής Ναυπακτίας. Χαρακτηριστικός επίσης είναι ο θρησκευτικός χάρτης της περιοχής, με σημαντικά μοναστήρια, όπως η Μονή Τιμίου Προδρόμου Βομβοκούς και η Μονή της Αμπελακιώτισσας.
Το δικό μου χωριό, η Αράχωβα Ναυπακτίας, είναι από τα πιο απομακρυσμένα, καλά κρυμμένο στα έλατα. Το σπίτι της γιαγιάς Ελένης και του παππού Αδάμ βρίσκεται κρυμμένο στην πλαγιά του όρους Κοκκινιά, το οποίο φτάνει σε υψόμετρο περίπου 1.831 μέτρων. Δεν μπορεί ο ταξιδιώτης να μη σταματήσει εκεί, στην καρδιά του χωριού, στην πλατεία με την πέτρινη βρυσούλα, την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, με το σκαλιστό τέμπλο της, που προέρχεται από το παλιό μοναστήρι του Προφήτη Ηλία.
Να επισκεφθείτε οπωσδήποτε το γραφικό καφενείο εστιατόριο, «Ταβέρνα της Κούλας», που φροντίζει η ίδια η κυρία Κούλα, με τους παραδοσιακούς μεζέδες, το τσίπουρο και τα χειροποίητα γλυκά κουταλιού.
Μην ξεχάσετε να σταματήσετε, φεύγοντας προς Ευρυτανία, για να πιείτε το μοναδικό κρυστάλλινο νερό που πηγάζει στη Μεγάλη Βρύση, μέσα από πανύψηλα βράχια. Εξαιρετικό φαγητό θα δοκιμάσετε σε γραφικά ταβερνάκια της Κλεπάς, στην Περδικόβρυση και στην ταβέρνα της Μαρίας. Στα Κρυονέρια, αξίζει επίσης να πιείτε το περιβόητο «βρεγμένο», δηλαδή λουκούμι βουτηγμένο σε ούζο ή τσίπουρο, στο καφενείο της κυρά Κούλας, που λειτουργεί εδώ και σχεδόν έναν αιώνα. Η κυρά Κούλα, ασταμάτητη και αγαπημένη μου θεία, είναι από μόνη της λόγος για να σταματήσει κανείς εκεί. Ξεχωριστή θέση στις διαδρομές της περιοχής κατέχει το Χάνι του Λιόλιου, σε υψόμετρο περίπου 1.200 μέτρων. Πρόκειται για ένα σημείο με ιστορικό αποτύπωμα, που παραμένει συνδεδεμένο με τη μνήμη και τις αφηγήσεις του τόπου. Απαραίτητη είναι και η στάση στην παραδοσιακή ταβέρνα «Χάνι του Λιόλιου», όπου ο επισκέπτης δοκιμάζει τοπικές πίτες και παραδοσιακές γεύσεις. Στην ίδια διαδρομή, αξίζει και η ταβέρνα «Ανεμοδαρμένο Διάσελο», επίσης με ντόπιες, παραδοσιακές γεύσεις.
Από τις πιο ιδιαίτερες εικόνες της περιοχής είναι και η Ευηνολίμνη, η τεχνητή λίμνη που σχηματίστηκε από το φράγμα του Εύηνου και ενισχύει την υδροδότηση της Αθήνας. Το υγρό στοιχείο, ενταγμένο μέσα σε ένα καταπράσινο ορεινό περιβάλλον, προσδίδει στο τοπίο μια επιπλέον διάσταση. Η διαδρομή προς τα εκεί, μέσα από έλατα, πηγές και εναλλαγές του ανάγλυφου, είναι από μόνη της μια ταξιδιωτική εμπειρία που αναδεικνύει τη δύναμη του φυσικού τοπίου της Ναυπακτίας. Αυτό που κάνει τη Ναυπακτία να ξεχωρίζει είναι ακριβώς αυτή η πολυμορφία της. Μέσα σε σχετικά μικρή γεωγραφική ακτίνα, ο επισκέπτης μπορεί να βρεθεί από ένα ιστορικό λιμάνι και μια παραλιακή βόλτα σε ορεινές διαδρομές, πέτρινα χωριά, δάση και λίμνες.
Παράλληλα, η φιλοξενία της περιοχής παραμένει από τα πιο δυνατά της στοιχεία. Παραδοσιακοί ξενώνες, μικρά καταλύματα και ξενοδοχεία σε χωριά όπως τα Κρυονέρια, ο Πλάτανος, η Αποδοτία, αλλά και σε άλλες γωνιές της Ναυπακτίας, δίνουν τη δυνατότητα στον επισκέπτη να ζήσει τον τόπο πιο άμεσα και πιο αυθεντικά. Η διαμονή εδώ γίνεται επαφή με έναν τρόπο ζωής που εξακολουθεί να κρατά την αξία της απλότητας, της παρέας και της ανθρώπινης επαφής.
Αξιοσημείωτο είναι ότι στον Δήμο Ναυπακτίας υπάρχουν και δρουν δεκάδες πολιτιστικοί σύλλογοι, που κάθε καλοκαίρι ζωντανεύουν τα χωριά με ποικίλες εκδηλώσεις και παραδοσιακά πανηγύρια. Αξίζει πραγματικά να τα παρακολουθήσει κανείς, καθώς φέρνουν κοντά ντόπιους, αποδήμους και επισκέπτες από όλο τον κόσμο σε ένα συγκινητικό αντάμωμα. Κάθε φορά που βρίσκομαι εκεί, σε αυτόν τον ιδιαίτερο και τόσο αγαπημένο μου τόπο, νιώθω μια βαθιά, σχεδόν λυτρωτική αγαλλίαση. Γιατί η Ναύπακτος και η Ναυπακτία εξακολουθούν, για εμάς αλλά και για κάθε ταξιδιώτη που τις επισκέπτεται, να φανερώνουν κάτι πιο βαθύ από την πρώτη εντύπωση της ομορφιάς: μια αλήθεια, μια δύναμη που αγγίζει την καρδιά και μένει στη μνήμη.
*Η Ζέφη Δημαδάμα είναι Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών, και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, Πρόεδρος της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας, Π. Αθήνας, Μέλος του Παγκόσμιου Δικτύου Γυναικών «Leading Women for Oceans» και τ. Γενική Γραμματέας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
Διαβάστε ακόμα:
Ναύπακτος-Ορεινή Ναυπακτία: Ένας ταξιδιωτικός οδηγός για κάθε εποχή
Μια ιστορία για τον Πάνο, την εμβληματική φιγούρα για τους καλοφαγάδες της Ναυπακτίας
Εξερευνώντας τα αξιοθέατα της Ναυπάκτου και των γύρω περιοχών
