Θα γνωρίσετε τη μακραίωνη ιστορία του Πειραιά αλλά και το σύγχρονο πολιτιστικό του πρόσωπο επισκεπτόμενοι μουσεία, θέατρα, σύγχρονες γκαλερί, πολυχώρους και εμβληματικούς ναούς.
Τα αξέχαστα «Παιδιά του Πειραιά»
Μάνος Χατζιδάκις, Ζυλ Ντασέν, Γιώργος Ζαμπέτας: όλοι μαζί, με αδιαμφισβήτητη σταρ τη μοναδική Μελίνα Μερκούρη, έκαναν το 1960 τον Πειραιά διάσημο στα πέρατα της γης με την ταινία «Ποτέ την Κυριακή» και το τραγούδι «Τα παιδιά του Πειραιά», για το οποίο ο Μάνος Χατζιδάκις τιμήθηκε με Όσκαρ Καλύτερου Τραγουδιού στις 17 Απριλίου 1961 – το πρώτο και μοναδικό έως σήμερα Όσκαρ που έχει απονεμηθεί σε Έλληνα συνθέτη σε αυτή την κατηγορία. Το τραγούδι γνώρισε τεράστια διεθνή επιτυχία, μεταφράστηκε και ηχογραφήθηκε σε δεκάδες γλώσσες, ενώ ερμηνεύτηκε από σημαντικούς καλλιτέχνες σε όλο τον κόσμο.
Η ταινία του Ζυλ Ντασέν, γυρισμένη σε δρόμους, ταβέρνες και λιμάνια του Πειραιά, παρουσίασε διεθνώς μια πόλη γεμάτη φως, μουσική, θάλασσα και λαϊκή ζωντάνια. Η Μελίνα Μερκούρη, στον ρόλο της Ίλιας, ταυτίστηκε όσο λίγες ηθοποιοί με την εικόνα της αυθεντικής, εξωστρεφούς και ανυπότακτης Ελλάδας της εποχής. Οι στίχοι του τραγουδιού περιέγραφαν μια πόλη που οι κάτοικοί της αγαπούν βαθιά και υπερασπίζονται με πάθος, συμβάλλοντας όσο λίγα έργα στη διεθνή ταυτότητα και τη μυθολογία του Πειραιά.
Το Πειραιώτικο ρεμπέτικο
Το ρεμπέτικο γεννήθηκε στις εργατικές συνοικίες, τα καρβουνιάρικα, τα μηχανουργεία και τα καφενεία γύρω από το λιμάνι εκφράζοντας έναν κόσμο σκληρής δουλειάς, φτώχειας, προσφυγιάς και καθημερινών αγώνων. Οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας έφεραν μαζί τους μουσικές επιρροές από τη Σμύρνη και την Ανατολή, οι οποίες ενώθηκαν με τις λαϊκές μουσικές παραδόσεις του μεγάλου λιμανιού και δημιούργησαν το ιδιαίτερο ύφος του Πειραιώτικου ρεμπέτικου. Στα Λεμονάδικα, στις ταβέρνες, στα υπόγεια στέκια και στα καφενεία της Δραπετσώνας και του Πειραιά ακούστηκαν για πρώτη φορά τα τραγούδια που αργότερα θα γίνονταν κομμάτι της νεότερης ελληνικής μουσικής ιστορίας.
Κεντρική μορφή του Πειραιώτικου ρεμπέτικου υπήρξε ο Μάρκος Βαμβακάρης. Ο Συριανός μουσικός εγκαταστάθηκε νέος στον Πειραιά και εργάστηκε σε διάφορες χειρωνακτικές δουλειές πριν αφοσιωθεί στο μπουζούκι. Η γνωριμία του με το όργανο άλλαξε τη ζωή του και σύντομα έγινε ο σημαντικότερος εκπρόσωπος του ρεμπέτικου του Πειραιά. Μαζί με τον Γιώργο Μπάτη, τον Ανέστο Δελιά και τον Στράτο Παγιουμτζή δημιούργησαν την περίφημη «Τετράδα η ξακουστή του Πειραιώς», το πρώτο ιστορικό σχήμα μπουζουκιών στη δισκογραφία. Τραγούδια όπως η «Φραγκοσυριανή» και τα «Ματόκλαδά σου λάμπουν» συνέδεσαν το όνομά του με τη χρυσή εποχή του ρεμπέτικου και επηρέασαν βαθιά την εξέλιξη του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού.
Το Δημοτικό θέατρο Πειραιά
Αποτελεί διαχρονικό τοπόσημο του Πειραιά, ένα από τα σημαντικότερα θέατρα της Ελλάδας και από τα σπουδαιότερα δείγματα νεοκλασικής θεατρικής αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα. Το θέατρο κτίστηκε σε σχέδια του αρχιτέκτονα Ιωάννη Λαζαρίμου, γόνου ιστορικής οικογένειας της Ύδρας, και εγκαινιάστηκε το 1895. Η αρχιτεκτονική του ακολουθεί την κλασικιστική παράδοση, με επιρροές από τη γερμανική σχολή που εκπροσωπούσε ο Ερνέστος Τσίλερ. Το εσωτερικό του θεάτρου με τα 23 θεωρεία είναι εντυπωσιακό και η σκηνή του θεωρείται από τις ελάχιστες στην Ευρώπη όπου διασώζονται, σε μεγάλο βαθμό, οι αυθεντικοί μηχανισμοί θεάτρου μπαρόκ.
Η πλήρης αποκατάσταση και επαναλειτουργία του μνημείου ολοκληρώθηκαν το 2013, ύστερα από πολυετείς εργασίες συντήρησης και αναστήλωσης, οπότε αποκαλύφθηκε ξανά ο πλούσιος διάκοσμος και αναδείχθηκαν τα αρχικά σχέδια του Λαζαρίμου. Σημαντικοί σκηνοθέτες, όπως ο Δημήτρης Ροντήρης, ο Γκίκας Μπινιάρης και ο Στέφανος Νικολαΐδης, καθώς και σπουδαίοι ηθοποιοί – όπως ο Αιμίλιος Βεάκης, ο Δημήτρης Χορν, ο Μίμης Φωτόπουλος, ο Βασίλης Διαμαντόπουλος, ο Μάνος Κατράκης και η Κυβέλη-, έχουν συνδέσει το όνομά τους με παραστάσεις στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Στη σκηνή του παρουσιάστηκαν επίσης έργα σπουδαίων συνθετών, όπως ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Διονύσης Σαββόπουλος.
Ο Λέων του Πειραιά
Ο μαρμάρινος λέων που στέκει σήμερα στην Ακτή Ξαβερίου είναι αντίγραφο του περίφημου Λέοντα του Πειραιά, που μεταφέρθηκε στη Βενετία από τον Φραντσέσκο Μοροζίνι το 1687. Για αιώνες το άγαλμα δέσποζε στην είσοδο του λιμανιού και του είχε δώσει την ονομασία Πόρτο Λεόνε. Η ακριβής χρονολόγησή του παραμένει άγνωστη, ενώ στο σώμα του διακρίνονται ρουνικές επιγραφές που αποδίδονται σε Βαράγγους μισθοφόρους του Βυζαντίου.
Η αναγέννηση της περιοχής του Αγίου Διονυσίου στον Πειραιά
Στα παλιά βιβλία, τα αρχεία και τα λευκώματα θα βρείτε πολλές περιγραφές για το «ελληνικό Μάντσεστερ» και τη βιομηχανική ανάπτυξη που συντελέστηκε στον Πειραιά από τα μέσα του 19ου αιώνα και μέχρι τα μέσα του 20ου. Τότε στην περιοχή της Αγίου Διονυσίου υπήρχαν μηχανουργεία, χυτήρια, σιδηρουργεία βυρσοδεψεία, σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις και πολλές αποθήκες. Από τη δεκαετία του 1970 ξεκίνησε η αποβιομηχάνιση και έως τη δεκαετία του 1990 μεγάλο μέρος της περιοχής εγκαταλείφθηκε και τα μεγάλα κτίρια αφέθηκαν έρμαια στη φθορά του χρόνου. Άλμα στο χρόνο. Καλοντυμένοι άνθρωποι δοκιμάζουν εκλεκτά κρασιά με τη συνοδεία εξίσου εκλεκτών εδεσμάτων στον ψηλοτάβανο, πρώην βιομηχανικό χώρο του wine bar-restaurant Paleo του Γιάννη Καϋμενάκη, στην οδό Πολυδεύκους. Ήταν ο πρώτος που τόλμησε να επενδύσει σ’ αυτή τη γειτονιά και να την ονειρευτεί όπως θα μπορούσε να μεταμορφωθεί στον 21ο αιώνα.
Λίγα χρόνια μετά, το παράδειγμά του θα ακολουθήσουν οι ιδιοκτήτες των γκαλερί Rodeo, The Intermission και Carwan (που είναι κλειστή προσωρινά). Η παρέμβαση στα κτίσματα θα είναι περιορισμένη γιατί οι γκαλερίστες σέβονται και τιμούν το παρελθόν και την αισθητική τους. Τα βιομηχανικά κτίρια και οι πρωτοποριακές εκθέσεις που φιλοξενούν έχουν προκαλέσει τον θαυμασμό επισκεπτών, εικαστικών, κριτικών και δημοσιογράφων. Πολλές ακόμη επενδύσεις όπως το P District και το ATOPOS cvc, αλλάζουν σταδιακά τη μορφή της περιοχής του Αγίου Διονυσίου.
Οι γκαλερί και οι πολύχωροι
Η Rodeo της Sylvia Kouvali, ένα «production house» πειραματικών έργων και διαλόγου, άνοιξε στην Πολυδεύκους το 2018 και στο πλαίσιο της πρόσφατης αναδιαμόρφωσης του χώρου πλέον έχει νέα είσοδο από την παρακείμενη οδό Μαυρομιχάλη. Η ιδιοκτήτρια ήταν από τις πρώτες Ελληνίδες γκαλερίστες που δραστηριοποιήθηκαν δυναμικά στη σύγχρονη εικαστική σκηνή της Κωνσταντινούπολης, ιδρύοντας τη Rodeo το 2007. Μετά το κλείσιμο αυτού του χώρου μετέφερε τη δραστηριότητά της στο Λονδίνο, όπου η γκαλερί Sylvia Kouvali λειτουργεί μέχρι σήμερα. Η επέμβαση στο εσωτερικό του κτίσματος της Πολυδεύκους έχει εστιάσει στην ανάδειξη του ιδιαίτερου ύφους του και έγινε με τη βοήθεια του αρχιτέκτονα Etienne Descloux.
Τον Σεπτέμβριο του 2019 στο νούμερο 37Α η Άρτεμις Μπαλτογιάννη άνοιξε την The Intermission, ως έναν ανεξάρτητο εκθεσιακό χώρο σύγχρονης τέχνης με διεθνή προσανατολισμό. Δεν εκπροσωπεί μόνιμα καλλιτέχνες, αλλά λειτουργεί ως πλατφόρμα συνεργασιών και φιλοξενίας εκθέσεων από διεθνείς γκαλερί και δημιουργούς. Στην παλιά βιομηχανική αποθήκη της Ιntermission οι λιτές λευκές επιφάνειες και το φυσικό φως συνδιαλέγονται με τον αυθεντικό χαρακτήρα του κτιρίου.
Στην Πολυδεύκους 41Α στεγάζεται το ATOPOS cvc. Ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός ιδρύθηκε το 2003 από τους Βασίλη Ζηδιανάκη και Στάμο Φαφάλιο και επικεντρώνεται στη σχέση του ανθρώπινου σώματος με τη σύγχρονη οπτική κουλτούρα, τη μόδα, την περφόρμανς και τις νέες μορφές τέχνης. Η λέξη «άτοπος» παραπέμπει σε κάτι μη ταξινομήσιμο -μια φιλοσοφία που χαρακτηρίζει τις εκθέσεις και τις δράσεις του.
Στη συμβολή των οδών Δραγατσανίου και Αιτωλικού, λίγα βήματα από την Πολυδεύκους, το P District αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της δημιουργικής αναγέννησης του βιομηχανικού Πειραιά. Οι αποθήκες του 19ου αιώνα μετατράπηκαν από τον Κοσμά Καραβά σε έναν πολυεπίπεδο χώρο design, τέχνης και φιλοξενίας. Στον πυρήνα του βρίσκεται το Lab Piree Superstudio Pireaus, ένας ιδιαίτερος εκθεσιακός χώρος design objects και εφαρμοσμένων τεχνών μέσα σε αυθεντικό βιομηχανικό κέλυφος. Δίπλα του αναπτύσσονται οι χώροι του Piree και του Sympan, με εκθέσεις, performances, δημιουργικά events και art residencies. Η εσωτερική αυλή λειτουργεί ως αστικό garden café και wine spot μέσα σε ένα σχεδόν κινηματογραφικό σκηνικό. Στους επάνω ορόφους, τα art lofts ολοκληρώνουν αυτή τη σύγχρονη πολιτιστική μικρογειτονιά του Αγίου Διονυσίου.
Διαβάστε ακόμα:
Καστέλλα, η «Ριβιέρα» του Πειραιά
5 στέκια στον Πειραιά για κάθε διάθεση – Από το πρωί για brunch έως το βράδυ για δείπνο και κοκτέιλ
Πειραιάς-Σούνιο με ιστιοπλοϊκό: Μια συναρπαστική εκδρομή στη μαγευτική Αττική
