Η διάσχιση της οδού Δεληγιώργη, στο Αγρίνιο, με κατεύθυνση προς την πλατεία Παναγόπουλου (Συντριβάνι) συντροφεύεται από το στιβαρό, τριώροφο κεραμοσκεπές κτίριο των Καπναποθηκών Παπαστράτου και αποτελεί μέρος του ιστορικού κτιριακού συγκροτήματος των εν λόγω καπναποθηκών που χρονολογούνται στις αρχές της δεκαετίας του 1920. Η παρουσία των διατηρητέων αυτών κτιρίων υποδηλώνει μεν την καπνοβιομηχανική κληρονομιά της πόλης, ταξιδεύει δε, ντόπιους και περαστικούς, πίσω στις αρχές του 20ου αιώνα, τότε που το Αγρίνιο και η ευρύτερη περιοχή γνώρισαν μεγάλη ανάπτυξη λόγω της επέκτασης της καπνοκαλλιέργειας και της συστηματοποίησης της εμπορίας του καπνού εντός και εκτός των συνόρων της χώρας.
Έκθεση που «τρέχει» αυτή την περίοδο στη Δημοτική Πινακοθήκη Αγρινίου σε απόσταση μόλις λίγων μέτρων από το κτιριακό συγκρότημα των καπνοθηκών Παπαστράτου, φέρνει στο προσκήνιο τον καπνό ως παραδοσιακό προϊόν του Αγρινίου, και το τοποθετεί πλάι σε έναν καρπό της γης που έδινε «ζωή» και ακόμα και σήμερα δηλώνει παρoύσα στον νομό Αιτωλοακαρνανίας: την ελιά. «Ελαίας και καπνού εγκώμιον», λοιπόν, ο τίτλος της έκθεσης, με έργα παλαιότερων και σύγχρονων Ελλήνων δημιουργών, προερχόμενα από δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές.
Η αναφορά στα δύο αυτά στοιχεία, τον καπνό και την ελιά, προϋποθέτει περαιτέρω σημείωση για όσους δεν έχουν επισκεφτεί το Αγρίνιο και τους είναι γνωστό κυρίως ως η πόλη του καπνού. Μπορεί η καλλιέργεια καπνών να συρρικνώθηκε σταδιακά από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 και να περιορίστηκε ακόμη περισσότερο τις επόμενες δεκαετίες, έχει όμως «βαρύ» παρελθόν. Από κοινού με την ελιά ανέθρεψαν το Αγρίνιο κατά τον προηγούμενο αιώνα και «πρωταγωνίστησαν» στην καθημερινότητα των ντόπιων και των προσφύγων που βρέθηκαν εκεί.
Αμφότερα τα στοιχεία αποτέλεσαν μία σταθερά στην οικονομική και κοινωνική ζωή εκείνης της εποχής, που, ωστόσο, δεν έχει χάσει την ισχύ της. Και τα δύο εντάσσονται στις «ρίζες», στην καταγωγή, αποτελούν τα στοιχεία εκείνα που νοητά συνέδεσαν όσους εργάζονταν στα καπνά. Έπειτα «έντυσαν» το τελάρο καλλιτεχνών ή βρέθηκαν μπροστά από τον φωτογραφικό φακό τους, με γνώμονα ότι πρέπει να διασωθούν, με όποιον τρόπο.
Καπνού εγκώμιον
Η εικαστική πανδαισία ελαίας και καπνού που φιλοξενείται έως τις 5 Ιουλίου 2026 στον μικρό αλλά ουσιαστικό χώρο της Δημοτικής Πινακοθήκης Αγρινίου, φωτίζει de profundis στιγμές εστιάζοντας στον άνθρωπο. Αναδεικνύει, μεταξύ άλλων, πώς «δεν έχει περάσει καιρός από τότε που η σκληρή δουλειά στο χωράφι ξεκινούσε από την άγουρη παιδική ηλικία», όπως και ότι «στις αρμαθιές των καπνών, η εργασία αποδίδεται ως συλλογική πράξη, ρυθμική και επαναλαμβανόμενη, καθώς τα σώματα υποτάσσονται σε μια οικονομία κινήσεων που παραπέμπει σε τελετουργία», όπως υπογραμμίζει, μεταξύ άλλων, στο σημείωμά του στον κατάλογο της έκθεσης ο ιστορικός τέχνης Γιώργος Μυλωνάς.
Οι καπναποθήκες Παπαστράτου παρουσιάζονται εντός της Δημοτικής Πινακοθήκης μέσα από φωτογραφίες του Χρίστου Σιμάτου, οι οποίες αποτυπώνουν έναν χώρο «γυμνό» από την ανθρώπινη παρουσία. Μεταξύ άλλων, το παρών δίνει και ο Ευάγγελος Παπαστράτος μέσα από προσωπογραφία του, φιλοτεχνημένη από τον Γιάννη Μόραλη. Το εν λόγω έργο, από τα νέα αποκτήματα της μόνιμης συλλογής της Δημοτικής Πινακοθήκης Αγρινίου, δωρεά του Δημήτρη Γκέρτσου εις μνήμην του παππού του, υπενθυμίζει τη σημασία ανθρώπων ευεργετών που πορεύονται με γνώμονα την ευημερία του τόπου.
Όπως εύστοχα σημειώνει ο Γιώργος Μυλωνάς, «ο Παπαστράτος, μαζί με τ’ αδέρφια του, είδε την επιτυχία μέσα από την επιτυχία της πόλης του, μέσα από την εργασία που παρείχε, τις υποδομές που στήριξε, την κοινωνική συνοχή που, έστω και με τις αντιφάσεις της εποχής, επιδίωξε να καλλιεργήσει. Σε έναν κόσμο όπου η επιτυχία συχνά εξαντλείται στην εικόνα, η ηγεσία προϋποθέτει κάτι πιο απαιτητικό: τη συνειδητοποίηση ότι δεν προηγείται ο εαυτός, αλλά ο τόπος· ότι η πραγματική ισχύς δεν φαίνεται στην κορυφή αλλά στο αν όσοι βρίσκονται γύρω στέκονται όρθιοι μαζί σου. Αυτό είναι το μέτρο της ηγεσίας – τότε και τώρα».
Εκτός από τους αδερφούς Παπαστράτου, εκείνοι που επίσης συνέβαλαν ώστε τα καπνά του Αγρινίου να καταστούν περιζήτητα στις αγορές του εξωτερικού, είναι οι αδελφοί Παναγοπούλου και Ηλιού, μεταξύ άλλων. Τα κτιριακά συγκροτήματα των καπναποθηκών αποτελούν σημεία αναφοράς στον πολεοδομικό χάρτη του Αγρινίου. Η αξιοποίησή τους μπορεί να αποτελέσει πολιτιστικό και οικονομικό κεφάλαιο για το Αγρίνιο.
Ελαίας εγκώμιον
Όπως τα καπνά είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την ιστορία της πόλης του Αγρινίου, έτσι και η ελιά έχει τη δική της σημασία τόσο ως καρπός όσο και μέσα από το προϊόν της, το λάδι, που νοστιμίζει τα φαγητά, κρατά αναμμένο το καντήλι που σιγοκαίει, αναμειγνύεται με τη σκόνη χρωμάτων και απλώνεται στο τελάρο. Σε διαφορετικό πλαίσιο, η ελιά εντάσσεται στο ευρύτερο πρόταγμα συγκρότησης της εθνικής ταυτότητας μέσω της απεικόνισης του τοπίου, η δε στιβαρότητά της έγκειται στο ότι εξακολουθεί να κεντρίζει το ενδιαφέρον νεότερων δημιουργών.
Ίσως το βιωματικό στοιχείο, η κυριαρχία της ελιάς στο βλέμμα από τα παιδικά χρόνια και η απαλή υφή των φύλλων της ανάμεσα στα δάχτυλα, να είναι αυτό που στρέφει το βλέμμα μας κυρίως στα έργα σχετικά με την ελιά. Γεννημένοι στο Αγρίνιο, οι Χρήστος Μποκόρος και Χρήστος Γαρουφαλής, καλλιτεχνικός διευθυντής της Δημοτικής Πινακοθήκης Αγρινίου, αναμετρώνται αριστοτεχνικά στο τελάρο με την απεικόνιση της ελιάς και του φωτός. Αναπαραστάσεις του Γαρουφαλή τοποθετούν το προϊόν σε έναν ου τόπο και ου χρόνο, δίνοντάς του οικουμενική διάσταση και υπενθυμίζοντας τη σημασία και την ομορφιά της απλότητας της φύσης που φτάνει στο πιάτο μας. Τα χρώματα των συνθέσεών του είναι αποχρώσεις του πράσινου και του καφέ, παραπέμποντας ακόμα και έτσι στην ελιά. Οικουμενικό είναι και το εύρος των συνθέσεων του Μποκόρου· η ελιά ως ανάμνηση φωτός περνά μέσα από το λάδι του καντηλιού και το λάδι, καρπός της ελιάς, γίνεται ελάχιστο φως που δίνει δύναμη στον δημιουργό.
Αμφότεροι επιδίδονται στη δοκιμασία μίας ζωγραφικής πράξης που έγκειται στην ακρίβεια και την πνευματικότητα. Ομοίως και η Χρύσα Βέργη με τις αιωνόβιες ελιές της. Στην έκθεση στο Αγρίνιο, εκτίθεται μία ελιά της οποίας το σχήμα παραπέμπει στην ένωση δύο κορμών σε μία, υπογραμμίζοντας -συνυποδηλωτικά- την παντοδυναμία του μαζί που εγγυάται, ίσως, τη σταθερότητα σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο, καθώς και την επιμονή στον χρόνο.
Η παράθεση έργων των δύο θεματικών στον ίδιο χώρο υπενθυμίζει το εξής: ο καπνός και η ελιά έχουν τις ρίζες τους στη γη, ενώ η εξαιρετική τους ποιότητα έγκειται στην ιδιοσυστασία του εδάφους της Αιτωλοακαρνανίας. Οι ομορφιές της Αιτωλοακαρνανίας είναι άπλετες, καλώντας καθέναν να μεταβεί εκεί για να τις γνωρίσει. Η έκθεση στη Δημοτική Πινακοθήκη Αγρινίου είναι μια όμορφη αφορμή. Η επίσκεψη μπορεί να συνδυαστεί, μεταξύ άλλων, με επίσκεψη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αγρινίου, με μία μονοήμερη εκδρομή στο Θέρμο, το οποίο κατά την αρχαιότητα υπήρξε πρωτεύουσα της Αιτωλικής Συμπολιτείας, με περιήγηση στην παραθαλάσσια Ναύπακτο και το κάστρο της, στο Αιτωλικό, που απλώνεται σε ένα μικρό νησί της λιμνοθάλασσας, στο ηρωικό Μεσολόγγι ή στον ήσυχο Αστακό που βρέχεται από το Ιόνιο.
* Στην έκθεση «Ελαίας και Καπνού εγκώμιον» εκτίθενται έργων που έχουν φιλοτεχνήσει οι Ν.Χ. Γκίκας, Γ. Ρίτσος, Χ. Μπότσογλου, Γ. Ψυχοπαίδης, Φ. Μαστιχιάδης, Π. Φειδάκης, Χ. Μποκόρος, Κ. Παπανικολάου, Κ. Παπατριανταφυλλόπουλος, Ν. Φλέσσας, Χ. Βέργη, Μ. Παντελιάς, Χ. Σαραντοπούλου, Ε. Γκόνου, Χ. Γαρουφαλής, Χ. Γκαλτέμης, Ά.& Φ. Παναγιωτίδης, Ν. Γρύσπος, Έ. Ζαχαράκη, Δ. Παπατρέχας, Ν. Σκορδοπούλου, Δ. Κρέτσης, Μ. Κουτσοσπύρου, Ν. Γώγος, Τάσσος, Ι. Μόραλης και Λ. Μαγγιώρου. Τα έργα προέρχονται από δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές όπως η Βουλή των Ελλήνων, το Μουσείο Μπενάκη / Πινακοθήκη Ν.Χ. Γκίκα, το MOMUS-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης / Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, η Crediabank, η Συλλογή Σωτήρη Φέλιου, ιδιώτες συλλέκτες και καλλιτέχνες.
Διαβάστε ακόμα:
Από το Αίγιο στο Αγρίνιο: To ημερολόγιο σε έναν off beaten προορισμό της Ελλάδας
Αιτωλικό-Ναύπακτος: Τρεις μέρες γεμάτες διασκέδαση και χαλάρωση
Ταξίδι με παιδιά στο Μεσολόγγι και το Αιτωλικό – Bird watching, όμορφες διαδρομές, πολλή ιστορία
