«Ένα αγγειοπλαστείο ήταν όλο το νησί». Τα λόγια του παλιού τεχνίτη, συντηρητή μιας παράδοσης αιώνων, μαρτυρούν και πιστοποιούν τη σύνδεση της Σίφνου με τον πηλό, γερά ανθεκτική μέχρι σήμερα.
Το καλοκαίρι είναι ακόμη εδώ. Στη σκιά που δημιουργούν οι πλάγιες, πια, ακτίνες φωτός, το σώμα «τσιμπάει» λίγο τη δροσιά του φθινοπώρου, αλλά ο ήλιος μοιάζει να μην έχει χάσει ούτε στάλα τη δύναμη της επιβολής του στο κυκλαδίτικο νησί. Τα στενά του Αρτεμώνα είναι λαμπερά, καθαρά, καμβάς για φωτογραφίες που μοιάζουν να έχουν βγει από τα αρχεία του Καρτιέ-Μπρεσόν ή, ακόμη και του Μπουασονά. Στις ανηφοριές, μέσα στα δαιδαλώδη πλακόστρωτα, οι επισκέπτες συναντιόμαστε σποραδικά, σε σταυροδρόμια, ή και απλώς οπτικά, σε μια ταύτιση με απόσταση ενός τετραγώνου.
Το νησί έχει αρχίσει να ηρεμεί μετά το δυνατό κύμα επισκεπτών και τη φετινή χρονιά. Τα καφέ είναι ήσυχα, οι αληθινές μπουκαμβίλιες γεμάτες χρώματα. Η Γεωργία Μίτσικα, ή Τζο, στέκεται στο πλατύσκαλο του καλόγουστου μαγαζιού της γεμάτο χειροποίητα αξεσουάρ, παρέα με την Κλαίρη, τη σκυλίτσα της, μοιράζει το χαμόγελό της, πρώτη χρονιά στον Αρτεμώνα μετά από αρκετά χρόνια πετυχημένης παρουσίας στην Απολλωνία.
Στον στενό αυλόγυρο της «Παναγίας του Μπαλή», του Ιερού Ναού Παναγίας Εισοδίων και Ευαγγελισμού, μιας εκκλησίας η οποία στέκει από το 1783, ένας Γάλλος περιπατητής διαβάζει χάρτη αναλογικό, χάρτινο, σημειώνοντας πάνω του με μολύβι στη σκιά του καμπαναριού. Στις χαμηλές στέγες κάποιων σπιτιών, οι φλάροι, αυτές οι χαρακτηριστικές σιφνέικες πήλινες κατασκευές, επαναφέρουν τη σκέψη στην αγγειοπλαστική και στη σύνδεσή της με τον τόπο.
Μια μέρα πριν, στο βορειότερο κομμάτι του νησιού, στη Χερρόνησο, έχοντας αποφύγει με προσεκτικά βήματα τις απλωμένες πετσέτες των λουόμενων στην υγρή άμμο, χτύπησα την πόρτα ενός οικήματος με όψη ανθεκτική στον χρόνο, σαν βγαλμένη από παλιά φωτογραφία. Ο Κώστας Δεπάστας, αγγειοπλάστης από το 1948, με κοιτά με βλέμμα καθαρό και γεμάτο περιέργεια, κρατώντας ένα πιάτο με φασόλια, αφού τον έχω αιφνιδιάσει κατά τη διάρκεια του μαγειρέματος. Χαμηλώνει τη φωτιά, ακουμπά το πιάτο στο ξύλινο τραπέζι στο σκοτεινό εσωτερικό της κουζίνας του και με οδηγεί ακριβώς δίπλα, στο εργαστήριο και ταυτόχρονα πωλητήριο των κεραμικών που κατασκευάζει.
Το ταξίδι στον χρόνο συνεχίζεται καθώς μελετώ τη χωροταξία. Το φως, μαζί με τις φωνές των λουόμενων της παραλίας της Χερρονήσου, μπαίνει από την ανοιχτή πόρτα και τα δύο παράθυρα με τα ξύλινα παραθυρόφυλλα. Τα χρώματα μέσα στον πήλινο χώρο είναι κοκκινωπά, μπεζ και ώχρα. Τα ράφια αλλά και ένα μεγάλο τραπέζι φιλοξενούν έτοιμα σκεύη, μπολ, κούπες αλλά και γαβάθες και τσικάλια, τα παραδοσιακά σιφνέικα σκεύη. Δύο τροχοί στέκουν δίπλα-δίπλα, στο περισσότερο φως που μπαίνει από τη δίφυλλη πόρτα, ο ένας ποδοκίνητος, ο άλλος με λειτουργία με ηλεκτρισμό. Σχεδόν αμέσως, μια τουρίστρια με καταγωγή κεντροευρωπαϊκή, φορώντας μόνο το μαγιό της και με σταγόνες νερού να λαμπυρίζουν στο δέρμα της, μπαίνει στο χώρο ρωτώντας για σκεύη και τιμές. Η εικόνα του ηλικιωμένου τεχνίτη μέσα στο χώρο σχεδόν σαν μουσείο λαογραφίας, να εξηγεί με σπαστά αγγλικά τη συναλλαγή στην ημίγυμνη τουρίστρια, έχει έναν απίθανο οπτικό σουρεαλισμό. «Αν δεν υπήρχε αυτός ο χαμός απ’ έξω, όπως τον αποκάλεσες», μου λέει, «εγώ θα είχα πάψει να υπάρχω εδώ».
Καθώς ανηφορίζω προς το αγγειοπλαστείο της οικογένειας Λεμπέση, στον Αρτεμώνα, την επόμενη μέρα της επίσκεψής μου στην παράξενη Χερρόνησο, κουβαλάω τα λόγια του Κώστα Δεπάστα στο νου, αναφορικά με την ιστορία της αγγειοπλαστικής στη Σίφνο. «Ένα αγγειοπλαστείο ήταν όλο το νησί. Ό,τι βλέπεις σήμερα στα παράλια, μαγαζιά, ξενοδοχεία, δωμάτια, όλα ήταν εργαστήρια, αφού οι τεχνίτες έπρεπε να είναι κοντά στη θάλασσα για την ευκολία φόρτωσης των κεραμικών στα πλοία». Το νησί της Σίφνου, ακόμη και σήμερα έχει πολλά κοιτάσματα πηλού, με μια σύνθεση που κάνει το ορυκτό ιδιαίτερα ανθεκτικό για τη δημιουργία αθάνατων αντικειμένων και σκευών. Πιθάρια, κανάτια, πιάτα, γιουβέτσια ή γάστρες, τσικάλια αλλά και φλάροι, το σήμα κατατεθέν του νησιού, παραδοσιακά καπνοδόχος αλλά και πανέμορφο διακοσμητικό, στολίδι και σουβενίρ, φωτιστικό αλλά ταυτόχρονα και έμπνευση διαχρονική.
Η οικογένεια Λεμπέση στον Αρτεμώνα είναι μια από τις εναπομείνασες παρόμοιες επιχειρήσεις στο νησί. Η όμορφη, γυαλιστερή, κεραμική πινακίδα στον λευκό τοίχο, προειδοποιεί για την αισθητική ποιότητα του αγγειοπλαστείου. Στον ήλιο που δημιουργεί ένα φωτεινό διάδρομο μέσα στο βασικό χώρο παραγωγής, ρουφάει τη θέρμη του με μάτια μισόκλειστα ο Ράνκας, ο σκύλος και γενικός επιτηρητής κάθε κίνησης. Κοντά στην πόρτα με το άπλετο φως, ο Αντώνης Ατσόνιος, το αφεντικό του Ράνκα και η Βασιλική Μάνδαλου στολίζουν με όμορφες χαραγματιές αλλά και χρώματα πιάτα και γαβάθες, δίνοντας την αίσθηση μιας πρωτότυπης, κάθε φορά, δημιουργίας. Ένα ταμπλό παραδίπλα φιλοξενεί αφελώς ζωγραφισμένες κούπες, μαρτυρώντας τη διαδικασία η οποία συνέβη εχθές από τον μικρό Ίωνα Λεμπέση και τους φίλους του, μαθητευόμενους αγγειοπλάστες και ζωγράφους με πανέμορφα αποτελέσματα.
Το οικογενειακό αγγειοπλαστείο Λεμπέση, λειτουργεί πλέον για τέταρτη γενιά. Ο Νίκος Λεμπέσης, μαζί με τον αδερφό του Σπύρο, τον πατέρα τους Γιάννη και τον μικρό Ίωνα, ανήκουν στους άξιους, όχι πολλούς πια, συνεχιστές μιας γερής τοπικής παράδοσης. Η αγγειοπλαστική συντηρείται κατά πολύ από τον τουρισμό, κυρίως τα πανέμορφα διακοσμητικά αντικείμενα. Αλλά η παραγωγή έχει μεγάλη ζήτηση σε χρηστικά αντικείμενα, μπολ, κούπες, πιάτα, παραγγελίες οι οποίες φεύγουν σχεδόν εξ ολοκλήρου εκτός του νησιού. Φεύγοντας σκέφτομαι τα χέρια του μικρού Ίωνα, βρεγμένα και λασπωμένα με τον κοκκινωπό πηλό καθώς το υπό κατασκευή σκεύος γυρίζει μερικές εκατοντάδες φορές γύρω από τον εαυτό του μέχρι να πάρει την τελική του μορφή, να ψηθεί, να χαραχτεί, να ζωγραφιστεί και να ταξιδέψει προσφέροντας χρησιμότητα αλλά και μνήμες για πολλά χρόνια.
Διεύθυνση: Αρτεμώνας, Σίφνος
Tηλέφωνο Εργαστηρίου: 22840 32010
Διαβάστε ακόμα:
Σίφνος: Η αποθέωση της ανεμελιάς και της πληρότητας σε ένα νησί που τα έχει όλα
Best of Σίφνος: Γραφικά χωριά, απίστευτες παραλίες και ιδιαίτερες γεύσεις
