5 θεαματικές εκκλησίες στο Βερολίνο που αποκαλύπτουν μια άλλη πλευρά της πόλης

Berliner Dom

Μεγαλοπρεπής και επιβλητικός, με τον θεαματικό του θόλο να αναμετράται με την αιχμηρή σιλουέτα του Fernsehturm στον ορίζοντα, o Καθεδρικός του Βερολίνου αποτελεί σίγουρα ένα από τα σπουδαία αξιοθέατα της πόλης, μαρτυρώντας παράλληλα την προτίμηση του κάιζερ Γουλιέλμου Β΄ στην πομπώδη αρχιτεκτονική. Ο μνημειώδης χαρακτήρας του αποσκοπούσε στο ν’ αποτελεί τη γερμανική απάντηση στο μεγαλείο της βασιλικής του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη και στο κομψό σχέδιο του Καθεδρικού του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο, αντανακλώντας την αυτοκρατορική διάθεση για επίδειξη δύναμης και κύρους. Αρκεί κανείς να σκεφτεί ότι η πληθωρική, περίτεχνη διακόσμηση που θαυμάζουμε σήμερα και που συνεχίζεται στο εσωτερικό του Berliner Dom, είναι μια λιτότερη εκδοχή του αρχικού καθεδρικού, αποτέλεσμα ανακαίνισης του 1975. Είχε προηγηθεί η κατάθεση τριών διαφορετικών σχεδίων από τον αρχιτέκτονα Julius Carl Raschdorff για αντικατατάσταση προγενέστερου ναού, ο καθαγιασμός του νέου καθεδρικού το 1905, σοβαρές ζημιές κατά τον Β΄Π.Π. και η διαίρεση της πόλης που έφερε το ναό στο Ανατολικό Βερολίνο.

Μια σειρά σκαλοπατιών από μαύρο μάρμαρο οδηγεί στο εκθαμβωτικό εσωτερικό, όπου η Υψηλή Αναγέννηση συναντά το επιδεικτικό μπαρόκ. Σε μια πανδαισία μνημείων, εντυπωσιακά μωσαϊκά συνυπάρχουν με χρυσοστόλιστα ανάγλυφα και γεμάτα κίνηση αγάλματα. Θαυμάσετε τη σκαλισμένη σε μάρμαρο και όνυχα Αγία Τράπεζα, τη λευκή μαρμάρινη κολυμβήθρα, τον μνημειώδη πίνακα που κοσμεί το Παρεκκλήσι Tauf- und Traukirche, το θεόρατο εκκλησιαστικό όργανο και τον ύψους 85μ. θόλο, αλλά μη χάσετε τις δύο πιο ξεχωριστές εμπειρίες του καθεδρικού. Πρώτη, η κάθοδος στην Κρύπτη Hohenzollern που μετά από 16 χρόνια σχεδιασμού και υλοποίησης μιας εντατικής αποκατάστασης, άνοιξε και πάλι για το κοινό τον φετινό Μάρτιο, αποτελώντας τον μοναδικό για τα γερμανικά και σπάνιο για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, χώρο ταφής μιας ολόκληρης δυναστείας. Όντας η επίσημη εκκλησία του βασιλικού οίκου των Χοεντσόλερν, η κρύπτη περιλαμβάνει 91 ταφικά μνημεία βασιλέων, πριγκήπων κα μελών των οικογενειών τους, μεταξύ των οποίων εκείνο του Μεγάλου ΕκλέκτοραΦρειδερίκου Γουλιέλμου. Πρόκειται για έναν μουσειακής αξίας χώρο, όπου περίτεχνες μαρμάρινοι σαρκοφάγοι και τύμβοι από πέτρα, μέταλλο ή ξύλο, τάφοι άλλοτε απλοί, άλλοτε πλούσια διακοσμημένοι με στέμματα και χερουβείμ, ακόμη και καλυμμένοι με βελούδο και μπροκάρ, αντικατοπτρίζουν τις αισθητικές τάσεις και τις βασιλικές ταφικές συνήθειες και παραδόσεις μιας περιόδου 500 ετών, από τα τέλη του 16^ου ως τις αρχές του 20 αιώνα. 

Αφού ολοκληρώσετε την περιήγηση στο κατώτερο επίπεδο του ναού, η οποία πλέον συνοδεύεται από ένα διαδραστικό μοντέλο της κρύπτης και πλούσιο πληροφοριακό υλικό, έχει έρθει η ώρα να φτάσετε πολύ ψηλά. Συγκεκριμένα, ν’ ανεβείτε τα 270 σκαλιά που οδηγούν στην εξωτερική περίμετρο του τρούλου, για την εντυπωσιακή, πανοραμική θέα από το παρατηρητήριο, μια ακόμη συναρπαστική εμπειρία στον Berliner Dom. Η πλούσια διακοσμημένη Αυτοκρατορική Σκάλα προοριζόταν για χρήση από τον κάιζερ, οι λιγότερο αθλητικοί ωστόσο μπορούν να χρησιμοποιήσουν τον ανελκυστήρα, ο οποίος προστέθηκε κατόπιν επιθυμίας του Αυτοκράτορα Γουλιέλμου Β΄, ενθουσιώδους οπαδού των νέων τεχνολογιών. Εντοπίστε τα πολιτιστικά ιδρύματα που αποτελούν το Νησί των Μουσείων και περιβάλλουν τον Καθεδρικό, το Humboldt Forum απέναντί του και το αστικό τοπίο πέρα από την Alexandeplatz, και αν τη μέρα της επίσκεψής σας δίνεται κάποιο από τα περίπου 100 κονσέρτα που φιλοξενούνται στο ναό κάθε χρόνο, παραμείνετε για μια ακόμη αξιομνημόνευτη εμπειρία. 

Friedrichswerdersche Kirche

Μπορεί ο κάιζερ Γουλιέλμος Β΄ να απέρριψε τα σχέδια του Karl Friedrich Schinkel ως αταίριαστα λιτά για τον καθεδρικό, ο σπουδαίος Πρώτος αρχιτέκτονας όμως απέδειξε με τη νεογοτθική εκκλησία Friedrichswerdersche, ότι η υπερβολή δεν σημαίνει πάντα υπεροχή. Το εξαίρετο έργο του με τους δίδυμους πύργους και το γιγάντιο αψιδωτό παράθυρο από βιτρό στην πρόσοψη, βρίσκεται μόλις λίγες εκατοντάδες μέτρα νοτιότερα του Berliner Dom και αρχικά επρόκειτο να εξυπηρετεί τον εκκλησιασμό των γερμανικών και γαλλικών κοινοτήτων της περιοχής. Παρότι τα πρώτα σχέδια του Schinkel υιοθετούσαν τον νεοκλασικό ρυθμό, ώστε ο ναός να είναι ταιριαστός με το μουσείο Altes που κατασκεύασε την ίδια περίοδο (1824-1830), υπέκυψε στις επιθυμίες του Πρίγκιπα Διαδόχου Φρειδερίκου Γουλιέλμου Δ΄, ο οποίος ήθελε ο χώρος λατρείας δίπλα στο παλάτι να ολοκληρωθεί σε «παλαιογερμανικό» -γοτθικό- ρυθμό. Διατηρώντας τις αρχικές αναλογίες, αλλά λόγω πενιχρών διαθέσιμων οικονομικών πόρων, ο Schinkel σχεδίασε μια μονόχωρη εκκλησία, εμπνεύομενος από τα αγγλικά κολεγιακά παρεκκλήσια. Ως υλικό κατασκευής επιλέχθηκε το κόκκινο τούβλο, που παρότι σκόπιμα ταίριαζε με τις κοντινές γοτθικές εκκλησίες Nikolaikirche και Marienkirche, αποτελούσε μια εξαιρετικά ασυνήθιστη επιλογή υλικού για την εποχή, καθιστώντας τελικά την Friedrichswerdersche Kirche το πρώτο τόσο σπουδαίο έργο από τούβλα μετά τον Μεσαίωνα.

Οι σοβαρές ζημιές κατά τον Β΄Π.Π., μια επταετής ανακαίνιση, που ολοκληρώθηκε το 1986 για τον εορτασμό των 200 ετών από τη γέννηση του Σίνκελ, και τα επίσημα εγκαίνια τη επόμενη χρονιά, παράλληλα με τους εορτασμούς των 750 χρόνων από την ίδρυση του Βερολίνου, συγκαταλέγονται στη νεότερη ιστορία του ναού. Ο οποίος, από το 2000 αποτελεί μέλος του κρατικού φορέα μουσείων Staatliche Museen zu Berlin και λειτουργεί ως γλυπτοθήκη της Παλαιάς Εθνικής Πινακοθήκης, φιλοξενώντας μια μόνιμη έκθεση έργων των αρχών του 19ου αιώνα. Λουσμένος στο φως που διαχέεται από τα βιτρό παράθυρα – μερικά από τα οποία είναι αυθεντικά-, με τον άμβωνα και την Αγία Τράπεζα να θυμίζουν τον αρχικό θρησκευτικό του ρόλο, o ναός και οι λεπτεπίλεπτες γοτθικές αψίδες του αποτελούν ιδανικό φόντο για τα γεμάτα εκφραστικότητα και πλαστικότητα έργα. Ανάμεσά τους, το άγαλμα του ίδιου του αρχιτέκτονα φιλοτεχνημένο από τον Friedrich Drake και μια προτομή του από τον Christian Friedrich Tieck, μυθολογικές μορφές αποτυπωμένες σε γύψο ή μπρούντζο και μαρμάρινες συνθέσεις όπως οι μνημειώδεις μορφές της Πίστης, της Αγάπης και της Ελπίδας του August Kiss, συνιστούν ένα σύντομο αλλά περιεκτικό ταξίδι στη γλυπτική του 19^ου αιώνα. 

Έξω από την Friedrichswerdersche Kirche, σταθείτε για λίγο στο χαριτωμένο σιντριβάνι Bärenbrunnen και παρατηρήστε εκτός από τα παιχνιδιάρικα αρκουδάκια που απεικονίζει, τον Berliner Dom να ξεπροβάλει απέναντι στο βάθος. 

Nikolaikirche

Το παλαιότερο θρησκευτικό κτήριο του Βερολίνου δεσπόζει καταμεσής της αγαπημένης των τουριστών Συνοικίας του Αγίου Νικολάου, με την κομψή σιλουέτα και τους χαρακτηριστικούς οξύαιχμους πύργους του να επιβλέπουν τη γραφική περιοχή, η οποία αναβιώνει τη μεσαιωνική ατμόσφαιρα της πόλης. Πλέον αποτελεί ένα από τα τρία μουσεία που κρύβονται ανάμεσα στα πλακόστρωτα σοκάκια της γειτονιάς, ενώ παρότι ξαναχτίστηκε το 1987, διατηρεί αναλλοίωτα στοιχεία προγενέστερων δομών και λεπτομέρειες όπως η δυτική πύλη με την επίχρυση ανάγλυφη διακόσμηση. Εδώ φιλοξενούνται περιοδικές εκθέσεις κυρίως σύγχρονης τέχνης, αλλά είναι η μόνιμη συλλογή που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ενότητες όπως «Το Πάνθεον των Βερολινέζων», «Ο θησαυρός με τα νομίσματα» και «Αναζητώντας τα ιστορικά ίχνη» εστιάζουν τόσο στην πλούσια αρχιτεκτονική, εκκλησιαστική και μουσική ιστορία της Nikolaikirche, όσο και στην αστική ανάπτυξη του Βερολίνου κατά τον Μεσαίωνα. 

Αυθεντικά κειμήλια, αρχιτεκτονικά μέρη, λειτουργικά σκεύη και ταφικά μνημεία σημαντικών οικογενειών από το 1230 οπότε ανοικοδομήθηκε ο πρώτος ναός, ζωντανεύουν τις δομικές και στυλιστικές μεταμορφώσεις που υπέστη, τις σοβαρές ζημιές από βόμβες και την κατάρρευση του μεγαλύτερου μέρους του, που τον άφησε σε ερειπωμένη κατάσταση ως το 1984. Παράλληλα αντανακλώνται η οικονομική ανάπτυξη και οι κοινωνικές εξελίξεις της πόλης, αφού ο ναός αποτελούσε επίσης την Ratskirche – εκκλησία του Δημοτικού Συμβουλίου, η πρώτη συνέλευση του οποίου έλαβε χώρα εδώ το 1809. Αναφορές υπάρχουν επίσης στο ρόλο της Nikolaikirche στην Προτεσταντική Μεταρρύθμιση αλλά και ως σκηνικό του πρώτου κοινοβουλίου της πόλης το 1991, λίγο μετά την επανένωση της Γερμανίας. Όσο για τη μουσική παράδοση αυτού του εντυπωσιακού αρχιτεκτονικού μνημείου και μουσειακού χώρου, παραμένει εν εξελίξει χάρη στα τακτικά κονσέρτα και καλλιτεχνικά events. Ενδεικτικά, κάθε Παρασκευή το εκκλησιαστικό όργανο ζωντανεύει κλασσικές μελωδίες, συχνά συνοδεία εγχόρδων, ενώ στις 27 Ιουνίου η λαμπερή βραδιά «Gala Concert: Music as a light of hope» θα τιμήσει τα 350 χρόνια από τον θάνατο των συνθετών Johann Georg Ebeling και Paul Gerhardt.

St. Hedwigs-Kathedrale

Στην περίπτωση του St. Hedwigs, η Ρώμη λειτούργησε ως έμπνευση και όχι ανταγωνιστικά. Έτσι, ο ναός με τον εντυπωσιακό πρασινωπό θόλο που αποτελεί χαρακτηριστικό τοπόσημο της πλατείας Bebelplatz και έδρα της καθολικής αρχιεπισκοπής στο Βερολίνο, χτίστηκε έχοντας σαν πρότυπο τοΠάνθεον, έναν από τους εξοχότερους αρχαίους ρωμαϊκούς ναούς. Χρηματοδότης της εκκλησίας, ο Πρώσος βασιλιάς Φρειδερίκος ο Μέγας που επιβλέπει ολόκληρη την πλατεία έφιππος στο άγαλμά του, και αφορμή η κατάκτηση της Σιλεσίας από τον στρατό του. Θέλοντας να τιμήσει τους καθολικούς πιστούς της περιοχής, η Αγία Χέντβιγκ χτίστηκε μεταξύ 1747 και 1773 από τον Johann Boumann τον Πρεσβύτερο, σε σχέδιο του Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff.

Όσο μαγνητίζει τα βλέμματα ο ογκώδης θόλος της εκκλησίας, άλλα τόσο εντυπωσιάζει η ιστορία της σαν σύμβολο θρησκευτικής ανοχής, αλλά και η τολμηρή πρόσφατη μεταμόρφωση του εσωτερικού της. Όντας η πρώτη καθολική εκκλησία που χτίστηκε στο Προτεσταντικό Βερολίνο μετά τη Μεταρρύθμιση, ανασχεδιάστηκε εσωτερικά το 1930 σε μοντερνιστικό στιλ, ενώ το 1952, μετά από πολεμική αεροπορική επιδρομή από την οποία επέζησε μόνο το κέλυφος, ξεκίνησε ανοικοδόμηση και επανασχεδίαση του εσωτερικού. Αποτέλεσμα των εργασιών που διήρκησαν 11 χρόνια ήταν η ενσωμάτωση οκτώ παρεκκλησίων που βρίσκονταν στο χαμηλότερο επίπεδο. 

Ωστόσο, η τελευταία ανασχεδίαση είναι αυτή που μεταμόρφωσε τον St. Hedwigs σε case study ρηξικέλευθης εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής – όχι χωρίς αντιδράσεις για το αμφιλεγόμενο κατά πολλούς αποτέλεσμα, που παρουσιάστηκε στα τέλη του 2024: μινιμαλιστική αισθητική, συγκρατημένη θρησκευτική ατμόσφαιρα, διακριτικοί συμβολισμοί, καθαρές γραμμές και κατάλευκοι τοίχοι δίνουν πλέον τον τόνο, θυμίζοντας περισσότερο μια γκαλερί σύγχρονης τέχνης. Την εντελώς ανανεωμένη εικόνα συμπληρώνει το κλείσιμο ενός μεγάλου ανοίγματος στο δάπεδο που οδηγούσε στο κατώτερο επίπεδο, η τοποθέτηση του βωμού στη μέση του εσωτερικού της εκκλησίας, με το εκκλησίασμα να συγκεντρώνεται γύρω του, και ο επανασχεδιασμός του κάτω επιπέδου του ναού. Αφεθείτε στην απέριττη αισθητική και την ανάλαφρη αίσθηση που αποπνέει  στη νέα εποχή του, μείνετε σ΄ένα ρεσιτάλ του εκκλησιαστικού οργάνου που κατασκευάστηκε στη Βόννη το 1978, θαυμάστε τη ναπολιτάνικη φάτνη με τις περίτεχνες φιγούρες του 18^ου αιώνα, κι έπειτα κατεβείτε στην κρύπτη. Εδώ φυλάσσονται τα λείψανα του αγιοποιημένου Bernhard Lichtenberg, ιερέα του καθεδρικού από το 1938, που αντιτάχθηκε στην εθνικοσοσιαλιστική τρομοκρατία, προσευχήθηκε δημόσια για τους διωκόμενους Εβραίους, συνελήφθη και απεβίωσε ενώ μεταφερόταν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Από εδώ, θα περάσετε απευθείας στην Οικεία Μπέρνχαρντ Λίχτενμπεργκ, με την οποία ο ναός απαρτίζει όχι απλά ένα δομικό και λειτουργικό σύνολο, αλλά κι έναν σημαντικό φορέα μνήμης. Στον πρώτο όροφο λειτουργεί café και βιβλιοπωλείο. 

Kaiser Wilhelm Gedächtnis Kirche 

Ίσως κανένα άλλο σημείο στο Δυτικό Βερολίνο δεν αποτυπώνει τόσο σοκαριστικά ζωντανά τη φρίκη του πολέμου και την καταστροφή που αφήνει πίσω του, όσο η Εκκλησία Μνήμης του Αυτοκράτορα Γουλιέλμου, που ορθώνεται επί της πολύβουης Breitscheidplatz. Ο βομβαρδισμένος πύργος του κωδωνοστασίου του αρχικού ναού, που ανεγέρθηκε το 1895 από τον Γουλιέλμο Β΄ στη μνήμη του παππού του κάιζερ Γουλιέλμου Α΄, στέκει τσακισμένος, αναγκάζοντας τους περαστικούς που κάνουν τα ψώνια τους στην εμπορική αρτηρία Kurfürstendamm, να σηκώσουν το βλέμμα ψηλά και να αναλογιστούν τις συμμαχικές βόμβες να πέφτουν στην καρδιά της γερμανικής πρωτεύουσας.

Το ογκώδες μνημείο -που οι Βερολινέζοι αποκαλούν «κούφιο δόντι»- και ο προθάλαμος της νεορομανικού ρυθμού εκκλησίας είναι τα μόνα εναπομείναντα τμήματα, που σώθηκαν όταν σε δημοψήφισμα ένας στους δύο κατοίκους καταψήφισε την κατεδάφιση του ερειπωμένου ναού. Πλέον αποτελούν μέρος ενός νέου θρησκευτικού συνόλου, που χτίστηκε μεταξύ 1957-61 από τον Egon Eiermann και περιλαμβάνει μια στυλιζαρισμένη οκταγωνική εκκλησία και ένα εξαγωνικό καμπαναριό στο ίδιο ύφος. Η είσοδος και στα δύο μέρη είναι μια εμπειρία αξέχαστη. Από τη μια, το μνημείο της φρίκης του πολέμου συγκλονίζει με τα σημάδια που άφησαν οι βόμβες. Τα μέρη του προθάλαμου που σώζονται μαρτυρούν τη λαμπρότητα άλλων εποχών: το εκπληκτικό μωσαϊκό των Hohenzollern με τα ολοζώντανα χρώματα και τις πλούσιες λεπτομέρειες – ιδιαίτερα εκείνο του ένθρονου αυτοκράτορα Heinrich με το σκήπτρο και τη σφαίρα, η απεικόνιση σκηνών της γερμανικής αυτοκρατορικής ιστορίας μέσα από χιλιάδες ψηφίδες σε χρυσό φόντο, το άγαλμα του Ιησού που σώθηκε ως εκ θαύματος, το βομβαρδισμένο κλιμακοστάσιο που πλαισιώνεται από ψηφιδωτά με τους Πρώσους Δούκες. Δίπλα στο κουφάρι της εκκλησίας, από τα 113 μέτρα του κάποτε ψηλότερου πύργου της πόλης, απομένουν μόλις τα 68. 

Περνώντας στη νεότερη εκκλησία με τον ατσάλινο σκελετό, που μοιάζει να την περιβάλλει σαν σφιχτό συρματόπλεγμα, το χρώμα σχεδόν χάνεται. Ειδικά καθώς πέφτει ο ήλιος, ένα διαπεραστικό σκύρο μπλε φως εισβάλει από τα γυάλινα τετράγωνα πίσω από την Αγία Τράπεζα, όπου η χρυσή μορφή του Χριστού με ανοιχτά χέρια μοιάζει να αιωρείται. Συνολικά 22.200 τετράγωνα από γυαλί κατασκευάστηκαν στη Γαλλία για το νέο ναό και το κωδονοστάσιό του, που αντιφεγγίζουν μοναδικά το φως δημιουργώντας μια ονειρική ατμόσφαιρα τα βράδια των κονσέρτων που δίνονται στο εκκλησιαστικό όργανο με τους 5.100 αυλούς. Πλήθος αντικειμένων τιμούν τη μνήμη ταγμάτων και τις ιστορίες στρατιωτών διαφόρων εθνοτήτων που χάθηκαν στον Β΄Π.Π., ενώ φιλοξενούνται τακτικά συγκλονιστικές εκθέσεις με θέμα τις πολεμικές συρράξεις που μαστίζουν ακόμη τον πλανήτη. Κάπου εδώ, αναλογιζόμενος κατά πόσο γίνεται αντιληπτό το μάθημα που μας στέλνει η ιστορία, αντιλαμβάνεσαι ταυτόχρονα ότι βρίσκεσαι σε μια πόλη που ποτέ δεν κρύφτηκε από το παρελθόν της.

Διαβάστε ακόμα:

6 διευθύνσεις με το κορυφαίο street food του Βερολίνου – Κλασικό currywurst, επικά burger

Τα ωραιότερα βιβλιοπωλεία του Βερολίνου

Μitte: Οδηγός για τη σημαντικότερη συνοικία του Βερολίνου