Για σχεδόν επτά αιώνες το Κάστρο Hoensbroek αποτελούσε την κατοικία της ομώνυμης οικογένειας. Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου φιλοξένησε ορφανά και άπορα παιδιά, ενώ μεταπολεμικά κατοικήθηκε από τον ποιητή της ολλανδικής αντίστασης κατά της γερμανικής κατοχής, Bertus Aafjes. Το εντυπωσιακό αυτό μνημείο, που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο απορροφούσε τους κραδασμούς κάθε εποχής, λειτουργεί σήμερα ως μουσείο που ενσωματώνει την τεχνολογία για να ξαναφέρει στη ζωή τους ενοίκους του παρελθόντος σε μορφή ολογραμμάτων και να τους αφήσει να μας αφηγηθούν την ιστορία τους.
Όταν γίνεσαι γονιός αναπόφευκτα αναθεωρείς το πρόγραμμα των ταξιδιών σου. Ο χρόνος που αφιερώνεις σε μουσεία και ιστορικά μνημεία ψαλιδίζεται, αν έχει προβλεφθεί καν, αφού σύντομα συνειδητοποιείς ότι είναι θέμα χρόνου, ενώ θαυμάζεις ένα αναγεννησιακό αριστούργημα ή διαβάζεις μια επιγραφή σε αρχαίο ναό, να σημάνει η γκρίνια των παιδιών από κούραση, πείνα ή, το πιθανότερο, ανία, την πρόωρη λήξη της επίσκεψης.
Από τη στιγμή, ωστόσο, που μπήκαμε οικογενειακώς στο Κάστρο Hoensbroek, στη Λιμβουργία, στη νότια Ολλανδία, κοντά στην πόλη Χέερλεν, χάσαμε, μικροί και μεγάλοι, την αίσθηση του χρόνου. Πολύ σύντομα καταλάβαμε γιατί το 2022 ψηφίστηκε ως το ομορφότερο κάστρο στην Ολλανδία και την επόμενη χρονιά τιμήθηκε με το Βραβείο Kidsproof, που απονέμεται στα πιο kid-friendly μουσεία.
Μεσαιωνικά ολογράμματα
Οι σχεδόν εβδομήντα διαφορετικοί χώροι του, από πολυτελείς αίθουσες χορού μέχρι ανήλιαγα κελιά, εκτείνονται σε ένα μεγάλο κτιριακό συγκρότημα, που περιβάλλεται από τάφρο. Στην αποκατεστημένη αρχιτεκτονική και διακόσμηση έρχονται οι πιο σύγχρονες τεχνολογίες να δώσουν ζωή σε κάθε γωνιά του. Μαζί με το εισιτήριο εισόδου παραλαμβάνεις το κλειδί της ατομικής σου ξενάγησης, κυριολεκτικά: μια μικρή συσκευή σε σχήμα κλειδιού, που μόλις σκανάρεις στα σημεία με την ειδική σήμανση, τα οποία υπάρχουν διάσπαρτα παντού στο κάστρο, εμφανίζονται σαν ολογράμματα οι παλιοί ένοικοί του, για να αφηγηθούν την ιστορία τους με δυνατότητα επιλογής ανάμεσα στην ολλανδική και την αγγλική γλώσσα.
Είναι αξιοσημείωτο ότι οι φιγούρες που «μιλούν» στους επισκέπτες του Hoensbroek δεν είναι μόνο επιφανή πρόσωπα, που ούτως ή άλλως μνημονεύονται στην Ιστορία, αλλά και υπηρέτες και εργάτες. Και γυναίκες – οι οποίες ήταν υποτελείς ακόμα και αν έφεραν αριστοκρατικούς τίτλους: «Ο γάμος κανονίζεται από τους γονείς του ζευγαριού, οι οποίοι συνάπτουν μια συμφωνία που επισφραγίζεται από την προίκα», λέει μια γυναικεία φιγούρα που αναδύεται για λίγο σε ένα δωμάτιο, για να σε ξεναγήσει στην εποχή της. «Ο Μεσαίωνας είναι το βασίλειο των αντρών».
Διαδρομή μέχρι την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης
Το Κάστρο Hoensbroek άρχισε να χτίζεται τον 14ο αιώνα. Ο πύργος, το παλαιότερο σωζόμενο σήμερα τμήμα του, κατασκευάστηκε από τον Herman Hoen. Το οικογενειακό όνομα άλλαξε σε Hoensbroek όταν ο πατέρας του Herman σκοτώθηκε σε μάχη και η δούκισσα Ιωάννα της Βραβάντης έδωσε στον γιο του τον τιμητικό τίτλο Gebroek (broek σημαίνει «βάλτος» στα ολλανδικά).
Καθώς το κτίσμα βρισκόταν σε εμπορικό πέρασμα που συνέδεε τα σημερινά εδάφη της Ολλανδίας με εκείνα του Βελγίου και της Γερμανίας, έπρεπε να είναι απόρθητο. Έτσι ο πύργος του απέκτησε πέτρινους τοίχους πάχους τριών μέτρων και στενές ελικοειδείς σκάλες. Το σκαρφάλωμα σήμερα στο εσωτερικό του δεν προσφέρεται για άτομα με κινητικές δυσκολίες ή για πολύ μικρά παιδιά, ωστόσο τα 11χρονα και 13χρονα μέλη της παρέας μας το αντιμετώπισαν σαν μια συναρπαστική περιπέτεια.
Τα υπόλοιπα τμήματα του κάστρου είναι πιο πρόσφατα και ευκολότερα προσβάσιμα. Καθώς κατασκευάστηκαν σε διαφορετικές περιόδους της ιστορίας των Hoensbroek –μιας οικογένειας γεμάτης με ιππότες, μαρκησίους, κόμηδες και λόρδους– δεν μετακινείσαι μόνο στον χώρο αλλά και στον χρόνο, ενώ τα μέλη της δυναστείας σε παρακολουθούν μέσα από τα πορτρέτα τους στους τοίχους. Κάθε τμήμα ακολουθεί το διακοσμητικό στυλ της εποχής που χτίστηκε. Για παράδειγμα, η βορειοδυτική πτέρυγα του 18ου αιώνα φέρει ιλουζιονιστικές οροφογραφίες που μαρτυρούν γαλλικές επιρροές.
Στα τελευταία δωμάτια της διαδρομής, πέρα από το εστιατόριο, υπάρχουν χώροι με υλικά για θεματικές χειροτεχνίες, πλήρως λειτουργικά αντίγραφα μεσαιωνικών παιχνιδιών με μπάλες, κορίνες και κρίκους, και μια αίθουσα όπου προβάλλεται, δραματοποιημένη και με χιούμορ, η ιστορία του κάστρου.
Ο τελευταίος ένοικός του από την οικογένεια Hoensbroek, λόρδος Lotharius Frans, πέθανε το 1796, απαρηγόρητος ίσως από τις συνέπειες της Γαλλικής Επανάστασης, που είχαν οδηγήσει στην αφαίρεση των τίτλων του.
Φιλανθρωπία, ποίηση και ιστορίες φαντασμάτων
Μετά τον θάνατο του Lotharius Frans το κάστρο εγκαταλείφθηκε και άρχισε να καταρρέει μέχρι που, στη δεκαετία του ’30, αγοράστηκε από ένα φιλανθρωπικό ίδρυμα και ανακαινίστηκε ριζικά. Την περίοδο του πολέμου, 1942-1946, μετατράπηκε σε σπίτι για ορφανά, τα οποία φρόντιζαν μοναχές. Από το 1951 έως το 1973 έζησε εκεί ο Ολλανδός λογοτέχνης Bertus Aafjes, κυρίως γνωστός για τα ποιήματά του για την αντίσταση κατά της γερμανικής κατοχής. Η ολλανδική κυβέρνηση τού είχε παραχωρήσει κάποιους χώρους του κάστρου, που τον ενέπνευσαν αρκετά ώστε να απαθανατίσει εκείνη την περίοδο σε ένα βιβλίο.
«Όταν πήγα να ζήσω με τη γυναίκα μου στο Κάστρο Hoensbroek, δεν υπήρχε ούτε ένα κλειδί σε κλειδαριά», έγραψε ο Aafjes. «Το κάστρο ανακαινιζόταν. Τεχνίτες της πέτρας δούλευαν στις οροφές ή κρέμονταν στους τοίχους από σχοινιά. Ολόκληρο το κάστρο, σαν να είχε εισβάλει μια στρατιά από γιατρούς, εξεταζόταν με μικρά στηθοσκόπια, που έκαναν έναν μελωδικό ήχο, λες και έπαιζαν παντού ξυλόφωνα».
»Αλλά στις πέντε το απόγευμα η μουσική σταματούσε απότομα. Οι εργάτες εξαφανίζονταν. Κλείδωνα την πύλη με ένα κλειδί σε μέγεθος λοστού. Βρισκόμουν μόνος στο πελώριο κτίριο […] Πήγαινα για εξερεύνηση […] Ένα βράδυ νόμιζα ότι βρήκα το φάντασμα του κάστρου. Κάποιος χτυπούσε δυνατά την πόρτα του πύργου».
Το «φάντασμα» του συγγραφέα αποδείχθηκε πως ήταν μια μεγαλόσωμη κουκουβάγια. Αυτό στο οποίο αναφέρεται είναι η Μπλε Κυρία, που λέγεται ότι στοιχειώνει το Hoensbroek ως τις μέρες μας. Είναι το πνεύμα της κόμισσας Anna Catharina, η οποία το 1720 παντρεύτηκε τον μαρκήσιο Frans Arnold. Απέκτησαν 24 παιδιά, από τα οποία μόνο τα έξι κατάφεραν να φτάσουν στην ενηλικίωση. Σύμφωνα με τον θρύλο, τα δύο που πέθαναν στη γέννα χτίστηκαν στους τοίχους του κάστρου, όπως υπαγόρευε ένα ανατριχιαστικό έθιμο του 18ου αιώνα. Η Anna Catharina πέθανε στις 5 Νοεμβρίου του 1760. Έκτοτε, όπως θέλει ο θρύλος που προσθέτει στη γοητεία του κάστρου, κάθε χρόνο, εκείνη την ημέρα, επιστρέφει για να αναζητήσει τα παιδιά της που έχουν χτιστεί στους τοίχους.
Διαβάστε ακόμα:
Η «Ρώμη των Άλπεων»: Κάστρα, κορυφές και ανοιξιάτικες διαδρομές στην Κοιλάδα της Αόστα
Τολέδο: Μεσαιωνική ατμόσφαιρα, παραμυθένια κάστρα, πολιτιστικοί θησαυροί
Ταξίδι στη Λίμνη Γκάρντα -Γραφικά χωριά, μεσαιωνικά κάστρα και μαγευτικά τοπία
