«Το διάβασμα είναι ένας άλλος τρόπος να είσαι κάπου», είχε πει ο Πορτογάλος συγγραφέας Ζοζέ Σαραμάγκου, και η φράση του αυτή έχει την υπόστασή της. Τοποθετημένα στη βιβλιοθήκη και σε οποιοδήποτε άλλο σημείο εντός του σπιτιού, ενός βιβλιοκαφέ, μιας βιβλιοθήκης – οπουδήποτε – τα βιβλία αναμένουν το χέρι που θα ψηλαφίσει το εξώφυλλό τους, θα τα ανοίξει, στιγμιαία θα μυρίσει το ιδιαίτερο άρωμα που αναβλύζει ανάμεσα στο «δέσιμο» των σελίδων, έπειτα θα τα ξεφυλλίσει και με αφοσίωση θα «βυθιστεί» στον κόσμο που ξεδιπλώνεται σε κάθε πρόταση.
Ευθύς, η αίσθηση του χρόνου χάνεται· άλλωστε, έχουμε μεταφερθεί στο σύμπαν του/της συγγραφέα και αυτό δεν είναι λίγο. «Το μεγαλύτερο χάρισμα είναι το πάθος για διάβασμα» (Έντμουντ Μπερκ) κι αυτό δεν κατακτάται. Βρίσκεται εντός του ανθρώπου που με μεράκι και αφοσίωση θα «βουτήξει» στην ψυχή του, καθώς αυτό το οποίο κάθε φορά επιλέγουμε να διαβάσουμε, συνομιλεί με βαθύτατες ανάγκες. Με άλλα λόγια «τα βιβλία που έχουμε ανάγκη είναι εκείνα που πέφτουν σαν το τσεκούρι στην παγωμένη θάλασσα της ψυχής μας» (Φραντς Κάφκα).
Η ανάγνωση, η ερμηνεία, δεν είναι μία – εξάλλου, η καθολική υποκειμενικότητα δεν υπάρχει σε καμία μορφή τέχνης. Κάθε δημιούργημα «βαπτίζεται» από τις σημασίες των ατόμων, συνεπώς, «ένα βιβλίο διαβασμένο από χίλιους διαφορετικούς ανθρώπους είναι χίλια διαφορετικά βιβλία» (Αντρέι Ταρκόφσκι).
Ομοίως με τους ανθρώπους: καθένας μας θα μπορούσε να παρομοιαστεί με ένα βιβλίο, με σκληρό ή μαλακό εξώφυλλο, που καλείται να «διαβαστεί» και συνάμα να μην παύσει να διαβάζει. Με το διάβασμα διευρύνονται οι ορίζοντες και οξύνεται η κριτική σκέψη. Οι προτροπές δεν απουσιάζουν: «διάβαζε για να ζήσεις» (Γκυστάβ Φλωμπέρ) και «πεινασμένε άνθρωπε, πιάσε ένα βιβλίο. Είναι όπλο!» (Μπέρτολτ Μπρεχτ). Αυτά, τα έχουν αποδείξει η ζωή, η Ιστορία, η εκάστοτε εποχή.
Διάβασμα ή γραφή; «Μου φτάνει που ξέρω να διαβάζω, γιατί έτσι μαθαίνω αυτά που δεν ξέρω, ενώ όταν γράφεις, γράφεις μόνο αυτά που ξέρεις ήδη» (Ουμπέρτο Έκο). Πώς βιώνει ο συγγραφέας τη διαδικασία της γραφής; Μία αν μη τι άλλο μοναχική διαδικασία: ο δημιουργός απέναντι στη λευκή σελίδα, συντροφιά η πένα του (ή σήμερα, το πληκτρολόγιό του) και ανησυχίες, σκέψεις και συναισθήματα που τους πρέπει να εξωτερικευτούν για να επέλθει μία – έστω στιγμιαία – αγαλλίαση.
Η διαδικασία αυτή δεν είναι εύκολη. Θέλουν παρακάλια οι λέξεις για να σταθούν στη σωστή σειρά, να δημιουργήσουν λόγο που κυλά, έναν λόγο με επιδράσεις όμοιες ενός φαρμάκου, ενός χαδιού, ενός ταξιδιού. Και έναν λόγο ικανό να σαγηνεύει με τρόπο τέτοιο ώστε το εκάστοτε κοινό να προσμένει το κάθε φορά νέο κείμενο (οποιασδήποτε μορφής) εκείνου που το υπογράφει. Δημιουργείται έτσι μία αμφίδρομη σχέση δημιουργού-κοινού και, ενίοτε – ίσως – μπαίνουμε στη διαδικασία να φανταστούμε τα χαρακτηριστικά αυτού που γράφει, πλάθοντας έτσι το δικό μας βιβλίο γι’ αυτόν.
Τα παραπάνω είναι ορισμένα από όσα ξεπήδησαν από το δικό μας πληκτρολόγιο για τη μαγεία, τη λύτρωση και τη δύναμη του βιβλίου. Γράφονται με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου που έχει καθιερωθεί από την UNESCO να γιορτάζεται στις 23 Απριλίου, ημέρα κατά την οποία τα βιβλία έχουν την τιμητική τους.
Η ημέρα επιλέχθηκε και είναι αφιερωμένη σε δύο μεγάλους δημιουργούς της παγκόσμιας λογοτεχνίας που «έφυγαν» την ίδια ημέρα (23 Απριλίου 1616) από τη ζωή: τους Ουίλιαμ Σαίξπηρ και Μιγκέλ ντε Θερβάντες. Ξεκινώντας από το 2016, η Ένωση Ελληνικού Βιβλίου καθιέρωσε και στην Ελλάδα την 23η Απριλίου ως Ημέρα Βιβλίου, με κεντρικό μήνυμα «διαβάζω & αλλάζω».
Την ημέρα αυτή οργανώνεται σε όλη την Ελλάδα ο Περίπατος Βιβλίου σε δημόσιες και δημοτικές βιβλιοθήκες, βιβλιοπωλεία και εκδοτικούς οίκους, με σκοπό να δημιουργηθούν νέοι αλλά και να κινητοποιηθούν οι παλιοί αναγνώστες. Ώστε, όλοι μαζί να οδηγηθούν στα βιβλιοπωλεία και στις βιβλιοθήκες – εκεί, άλλωστε όπου φυλάσσεται και «αναπνέει» το βιβλίο.
Ο κάθε φορά εορτασμός γίνεται με τη φιλοδοξία να ξεκινήσουν νέες ενέργειες και ευκαιρίες ανάδειξης της ανάγνωσης, να προωθηθεί η αναγκαία υπόθεση της παιδείας και του πολιτισμού, που βάλλονται στις ημέρες μας.
Συντροφιά με καφέ ή τσάι
Αναγκαίο το βιβλίο, ξεμυτίζει σε γωνιές ανά την πόλη. Εκτός από τα μικρά βιβλιοπωλεία της γειτονιάς, υπάρχουν τα βιβλιοκαφέ: χώροι με χρωματιστούς τοίχους, μικρά τραπεζάκια, ελαφριά σνακ, μουσική σε χαμηλή ένταση και, φυσικά, βιβλία.
Πίσω από το Μουσείο της Ακρόπολης θα βρείτε το Little Tree Books and Coffee (Καβαλλότι 2), στα Εξάρχεια το Έναστρον (Σόλωνος 101), λίγα μέτρα απόσταση από τον Λυκαβηττό στέκεται το Free Thinking Zone (Σκουφά 64), στο κέντρο της Αθήνας το Bookbar by Kaktos (Αιόλου 39), στην Καλλιθέα το Koukoubook (Αγνώστου Στρατιώτου 34), μεταξύ δεκάδων άλλων βιβλιοκαφέ. Εκεί, κατά καιρούς, διοργανώνονται εκδηλώσεις για το βιβλίο (π.χ. παρουσιάσεις βιβλίων).
Άλλες δράσεις που με τον τρόπο τους προωθούν το βιβλίο και την ανάγνωση, είναι οι Book Fairies Greece, μοιράζοντας, από τον Σεπτέμβριο του 2019 έως σήμερα, δεκάδες βιβλία ανά την Αττική καθώς και σε λίγες πόλεις της περιφέρειας. Η δράση ξεκίνησε με την τοποθέτηση αντιτύπων του βιβλίου «Little Women» της Λουίζα Μέι Άλκοτ (με υπογραφή της Έμμα Γουάτσον) σε σημεία ανά την Αθήνα και συνεχίζεται με το μοίρασμα βιβλίων που υπάρχουν στη βιβλιοθήκη κάθε μίας από τις Book Fairies. Ο βιβλιοφιλικός αυτός θεσμός συστήθηκε μέσω του Instagram και υπάρχει αντίστοιχη σελίδα και στο Facebook.
Ακόμα ένα βιβλιοφιλικό Instagram προφίλ έχει την ονομασία «Intellectual Things» («Μπούτια και Διανόηση»). Πρόκειται για φωτογραφίες εξωφύλλων βιβλίων συνοδευόμενων από εύστοχες και ουσιώδεις κριτικές ανάγνωσης σε αυτά. Είναι αυτό το οποίο επίκειται και σήμερα, η ανάγνωση καθετί επί της ουσίας. Γι’ αυτό και η σημερινή, Παγκόσμια Ημέρα Βιβλία, γίνεται απλώς η αφορμή να μιλήσουμε γι’ αυτό, γνωρίζοντας, όμως, ότι μας συντροφεύουν όλες τις ημέρες του χρόνου.
Διαβάστε ακόμα:
Λονδίνο: 5 βιβλιοπωλεία με εξαιρετικές ταξιδιωτικές συλλογές -Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου
10 κορυφαία ταξιδιωτικά βιβλία που υμνούν την ομορφιά της εξερεύνησης
8 βιβλιοκαφέ της Αθήνας -Καταφύγια για τα weekends στην πόλη
