Στη νότια πλευρά της Λέσβου, εκεί όπου η φύση ισορροπεί ανάμεσα στη γαλήνη και τη διαχρονικότητα, ο Πολιχνίτος ξεδιπλώνει τη δική του ξεχωριστή ταυτότητα. Δεν πρόκειται για ένα ακόμη γραφικό χωριό της Λέσβου, αλλά για έναν τόπο όπου η πέτρα αποκτά φωνή και αφηγείται ιστορίες χρόνων. Αυτήν ακριβώς τη αθόρυβη αλλά εύγλωττη γλώσσα επιχειρεί να αναδείξει το βιβλίο «Πολιχνίτος: μια ιστορία σμιλεμένη στην πέτρα», ένα έργο αφιερωμένο στον γλυπτό διάκοσμο και την αρχιτεκτονική μνήμη του τόπου, που υπογράφουν ο λαογράφος, Κυριάκος Κουκούλας και η αρχιτεκτόνισσα και Τόνια Κατερίνη.
Περιδιαβαίνοντας τα σοκάκια του Πολιχνίτου, ο επισκέπτης αντιλαμβάνεται γρήγορα πως η ομορφιά δεν βρίσκεται μόνο στο τοπίο, αλλά κυρίως στις λεπτομέρειες, οι οποίες είναι φτιαγμένες από ηφαιστειακό πέτρωμα, τον ιγνιμβρίτη, που αφθονεί στην ευρύτερη περιοχή σε τέτοιο βαθμό, ώστε να τον συναντά κανείς ακόμα και σε θεμέλια σπιτιών. Υπέρθυρα περίτεχνα σκαλισμένα, ανάγλυφα σύμβολα, διακοσμητικά μοτίβα που κοσμούν παλιές κατοικίες και δημόσια κτίρια, όλα μαρτυρούν μια εποχή όπου η τέχνη δεν ήταν πολυτέλεια, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας. Η πέτρα, δουλεμένη με υπομονή και μεράκι, μετατρέπεται σε φορέα πολιτισμού και αισθητικής.
Το βιβλίο έρχεται να αναδείξει αυτήν ακριβώς την πτυχή του χωριού: τον γλυπτό διάκοσμο που συχνά περνά απαρατήρητος από το βλέμμα του επισκέπτη. Μέσα από πλούσιο φωτογραφικό υλικό και τεκμηριωμένη αφήγηση, παρουσιάζονται στοιχεία που αποκαλύπτουν την καλλιτεχνική ευαισθησία των ντόπιων, στην πλειονότητά τους μαστόρων, που μάθαιναν την τέχνη από πατέρα σε γιο, αλλά και τις επιρροές που δέχτηκε η περιοχή μέσα στα χρόνια. Δεν πρόκειται για μια απλή καταγραφή μορφών, αλλά για μια προσπάθεια κατανόησης της σχέσης των ανθρώπων με τον χώρο τους.
Ο στόχος του έργου είναι διττός. Από τη μία, επιδιώκει να διασώσει και να αναδείξει έναν πολιτιστικό θησαυρό που κινδυνεύει να φθαρεί με το πέρασμα του χρόνου. Από την άλλη, φιλοδοξεί να ευαισθητοποιήσει τόσο τους κατοίκους όσο και τους επισκέπτες, ενθαρρύνοντάς τους να δουν το χωριό με νέα ματιά. Γιατί κάθε σκαλισμένη πέτρα δεν είναι μόνο διακοσμητική, αλλά ένα κομμάτι ιστορίας, ένα ίχνος ζωής.
Η παρουσίαση του βιβλίου αποτέλεσε μια ιδιαίτερη στιγμή για την τοπική κοινωνία. Σε ένα κλίμα συγκίνησης αλλά και υπερηφάνειας, κάτοικοι και φίλοι του Πολιχνίτου συγκεντρώθηκαν για να γιορτάσουν την έκδοση ενός έργου που, ουσιαστικά, ανήκει σε όλους. Οι ομιλητές ανέδειξαν τη σημασία της καταγραφής της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ παράλληλα υπογράμμισαν την ανάγκη προστασίας και συνέχισης αυτής της παράδοσης.
Σε μια εποχή όπου η ταχύτητα συχνά επισκιάζει την ουσία, το βιβλίο «Πολιχνίτος: μια ιστορία σμιλεμένη στην πέτρα» επιστρέφει το βλέμμα σε όσα έχουν αξία: την ομορφιά των λεπτομερειών, τις ιστορίες που αντέχουν στον χρόνο και τις ρίζες που αξίζει να διατηρούμε ζωντανές. Και ο Πολιχνίτος, μέσα από την πέτρα του, συνεχίζει να μιλά, αρκεί να σταθούμε για λίγο και να τον ακούσουμε.
*To βιβλίο διατίθεται στο βιβλιοπωλείο «Εν Αθήναις», Μαυροκορδάτου 9, Αθήνα
