Τα σχολεία άνοιξαν, η Αθήνα ξαναγέμισε και τα πρώτα μπουρίνια έκαναν την εμφάνισή τους. Στο Ιόνιο και στο Λιβυκό κολυμπάς ακόμη ως τα μέσα Οκτωβρίου. Στην Πίνδο τα πλατάνια έχουν αρχίσει να κιτρινίζουν, και σε λίγες εβδομάδες θα στηθούν στα χωριά τα καζάνια για το τσίπουρο. Στα μονοπάτια δεν θα βρεις ουρές αλλά ούτε και ζέστη.
Πριν ανοίξεις τον χάρτη, κοίτα και το ημερολόγιο. Η 28η Οκτωβρίου πέφτει φέτος Τετάρτη, οπότε τριήμερο θα βγει μόνο με κάποιες έξτρα ημέρες. Τα Χριστούγεννα πέφτουν Παρασκευή. Και στις 25 Οκτωβρίου οι δείκτες γυρίζουν μία ώρα πίσω, άρα από εκεί και μετά ξεκινάς νωρίτερα αν θέλεις να φτάσεις με φως. Οι είκοσι προτάσεις που ακολουθούν απλώνονται από τα Τζουμέρκα και τις Πρέσπες ως τα Σφακιά και την Πελοπόννησο και όλες βγαίνουν σε διήμερο με αυτοκίνητο, ανάλογα από που ξεκινάς.
Βουνά και ορεινά χωριά
Στεμνίτσα, Αρκαδία. Χτισμένη στις πλαγιές του Μαινάλου, με πέτρινα αρχοντικά, καμπαναριά και μικρά εργαστήρια αργυροχρυσοχοίας στα σοκάκια, απομεινάρια μιας τέχνης που το χωριό δεν εγκατέλειψε ποτέ. Τον Μάιο του 1821 η Μονή Χρυσοπηγής ορίστηκε έδρα της Α΄ Πελοποννησιακής Γερουσίας και η Στεμνίτσα λειτούργησε για έναν μήνα ως άτυπη πρωτεύουσα της Επανάστασης. Το φθινόπωρο ταιριάζει στο Μονοπάτι του Μαινάλου, το πρώτο ελληνικό μονοπάτι με πιστοποίηση Leading Quality Trail από την Ευρωπαϊκή Ένωση Πεζοπορίας. Το τμήμα του που κατεβαίνει στη χαράδρα του Λούσιου περνά κάτω από τις μονές του Προδρόμου και του Φιλοσόφου και θέλει μια ολόκληρη μέρα.
Καρπενήσι, Ευρυτανία. Στα 960 μέτρα, κάτω από το Βελούχι, είναι η ψηλότερη πρωτεύουσα νομού στη χώρα. Ανατολικά ανοίγει η κοιλάδα του Καρπενησιώτη, με το Μεγάλο και το Μικρό Χωριό στις πλαγιές και πλατάνια στην κοίτη. Νοτιότερα, η Μονή Προυσού κρέμεται πάνω από τον γκρεμό. Στις Κορυσχάδες, δέκα λεπτά από την πόλη, συνεδρίασε τον Μάιο του 1944 το Εθνικό Συμβούλιο της «Κυβέρνησης του Βουνού». Βράδυ με τζάκι και τσίπουρο, πρωινό με περπάτημα στο ελατόδασος.
Μέτσοβο, Ήπειρος. Το βλάχικο κεφαλοχώρι, πάνω από τα 1.100 μέτρα, χρωστάει την αρχοντιά του στους ευεργέτες του, τον Τοσίτσα και τον Αβέρωφ. Θα φας καπνιστό μετσοβόνε και κατσικάκι στη γάστρα και θα πιεις κρασί από τα αμπέλια και τα οινοποιεία της περιοχής. Αν βρέξει, η Πινακοθήκη Αβέρωφ γεμίζει άνετα ένα απόγευμα. Το Μέτσοβο στέκει εξίσου καλά τον Οκτώβριο και τα Χριστούγεννα, γι’ αυτό και τα δωμάτια για το εορταστικό τριήμερο κλείνονται νωρίς.
Σύρρακο και Καλαρρύτες, Τζουμέρκα. Τα δύο πέτρινα χωριά στέκονται αντικριστά, στις δύο όχθες της χαράδρας του Καλαρρύτικου, και τα ενώνει ένα παλιό καλντερίμι. Ήταν πατρίδες ασημουργών και εμπόρων: από τους Καλαρρύτες ξεκίνησε ο Σωτήριος Βούλγαρης, που αργότερα ίδρυσε στη Ρώμη τον οίκο Bulgari, και στο Σύρρακο γεννήθηκε ο ποιητής Κώστας Κρυστάλλης. Τον χειμώνα μένουν εδώ ελάχιστοι κάτοικοι. Από τα Γιάννενα ο δρόμος ανεβαίνει ανάμεσα σε γεφύρια και νερά, κι αξίζει να τον πάρεις με το φως της μέρας.
Κόνιτσα και χαράδρα του Αώου. Η κωμόπολη κοιτάζει από ψηλά την κοίτη του Αώου, λίγο πριν αυτός ενωθεί με τον Βοϊδομάτη. Κάτω στο ποτάμι στέκει το μονότοξο γεφύρι του 1871, απ’ όπου ξεκινά το μονοπάτι για τη Μονή Στομίου, περίπου μιάμιση ώρα μέσα στη χαράδρα. Γύρω σου υψώνονται η Τύμφη και ο Σμόλικας. Τον Οκτώβριο τα πλατάνια της όχθης κοκκινίζουν και θα συναντήσεις και αλλους πεζοπόρους.
Ασπροπόταμος, Πίνδος. Στις πηγές του Αχελώου, εκεί όπου το ποτάμι είναι ακόμη ρυάκι, απλώνονται το Χαλίκι, η Αγία Παρασκευή, το Κατάφυτο και μερικά ακόμη ορεινά χωριά. Τα έλατα κατεβαίνουν ως τον δρόμο και πού και πού ξεπροβάλλει ένα τοξωτό γεφύρι ή ένας νερόμυλος. Αξιοθέατα δεν θα βρεις. Θα περπατήσεις στο δάσος, και το βράδυ θα φας σε ταβέρνα με ξυλόσομπα.
Παλαιός Παντελεήμονας, Πιερία. Πέτρινο χωριό στον Κάτω Όλυμπο, που οι κάτοικοί του το εγκατέλειψαν μεταπολεμικά για να κατέβουν πιο κοντά στον δρόμο και στη θάλασσα. Σήμερα είναι διατηρητέος οικισμός, με πλατεία κάτω από τα πλατάνια και θέα στον Θερμαϊκό και στο κάστρο του Πλαταμώνα. Η ακτή απέχει λίγα χιλιόμετρα, οπότε στις αρχές Οκτωβρίου χωράνε στο ίδιο πρωινό μια πίτα στην πλατεία και μια βουτιά.
Καστράκι Μετεώρων, Τρίκαλα. Το χωριό είναι χτισμένο στη ρίζα των βράχων, και οι μονόλιθοι υψώνονται κυριολεκτικά πάνω από τις στέγες του. Το χαμηλό φθινοπωρινό φως δίνει στο πέτρωμα ένα ζεστό, σχεδόν χάλκινο χρώμα. Από εδώ ανεβαίνεις με τα πόδια στις έξι μονές που λειτουργούν ακόμη, ή κάνεις αναρρίχηση με ντόπιο οδηγό. Πριν ξεκινήσεις, δες τα χειμερινά ωράρια: κάθε μονή κλείνει διαφορετική μέρα της εβδομάδας.
Ανώγεια και Ψηλορείτης, Κρήτη. Το χωριό του Νίκου Ξυλούρη και του Ψαραντώνη το έκαψαν ολόκληρο οι Γερμανοί το 1944 και ξαναχτίστηκε από το μηδέν. Η λύρα ακούγεται ακόμη στα καφενεία χωρίς να την έχει παραγγείλει κανείς για τους τουρίστες. Πιο ψηλά απλώνεται το οροπέδιο της Νίδας με τα μιτάτα των βοσκών, και από εκεί ανεβαίνεις στο Ιδαίον Άντρον, όπου κατά τον μύθο μεγάλωσε ο Δίας. Από τον Οκτώβριο ανάβουν στην Κρήτη τα καζάνια της τσικουδιάς, και αν σε καλέσουν σε κάποιο, ας μην χάσεις την ευκαιρία.
Λίμνες και υγρότοποι
Λίμνη Πλαστήρα, Καρδίτσα. Τη λίμνη την είχε οραματιστεί ο Νικόλαος Πλαστήρας, και το φράγμα ολοκληρώθηκε το 1959 στο οροπέδιο της Νεβρόπολης, στους πρόποδες των Αγράφων. Ο δρόμος που την κυκλώνει είναι ιδανικός για ποδήλατο ή αργή οδήγηση με στάσεις στα χωριά.Το φθινόπωρο οι περισσότεροι επισκέπτες μένουν στα χωριά, με καστανιές, έλατα, τσίπουρο και σούβλα.
Λίμνη Κερκίνη, Σέρρες. Δημιουργήθηκε το 1932 με ένα φράγμα στον Στρυμόνα και είναι σήμερα από τους σημαντικότερους υγρότοπους της Ευρώπης, προστατευόμενη από τη σύμβαση Ραμσάρ από το 1975. Τα βουβάλια βόσκουν στα ρηχά, και το φθινόπωρο φτάνουν οι αργυροπελεκάνοι για να ξεχειμωνιάσουν. Κλείσε βαρκάδα με κάποιον ψαρά νωρίς το πρωί ή λίγο πριν δύσει ο ήλιος, τότε που τα πουλιά είναι πιο δραστήρια. Τον Νοέμβριο ο αριθμός τους αυξάνεται.
Πρέσπες, Φλώρινα. Δύο λίμνες μοιρασμένες ανάμεσα σε τρεις χώρες. Στη Μικρή Πρέσπα μια πλωτή γέφυρα σε πάει στο νησάκι του Αγίου Αχιλλείου, με τα ερείπια της βασιλικής του 10ου αιώνα, ενώ οι καλαμιώνες γύρω φιλοξενούν τη μεγαλύτερη αναπαραγόμενη αποικία αργυροπελεκάνου στον κόσμο. Από τους Ψαράδες, στη Μεγάλη Πρέσπα, οι βάρκες πάνε στα ασκηταριά με τις τοιχογραφίες, χωμένα στα βράχια της όχθης. Τα φασόλια Πρεσπών, μαγειρεύονται ιδανικά στο φούρνο ή σούπα.
Λίμνη Δόξα και Φενεός, Κορινθία. Περίπου δύο ώρες από την Αθήνα, τα έλατα φτάνουν ως την όχθη της τεχνητής λίμνης Δόξα και το εκκλησάκι του Αγίου Φανουρίου κάθεται σε μια μικρή χερσόνησο. Κοντά βρίσκονται η Μονή του Αγίου Γεωργίου Φενεού και τα χωριά του οροπεδίου. Για όποιον μένει στην Αθήνα, είναι το πιο εύκολο διήμερο της λίστας: ξεκινάς Σάββατο πρωί και νωρίς το μεσημέρι τρως ήδη στο οροπέδιο.
Καστοριά και λίμνη Ορεστιάδα. Η πόλη είναι χτισμένη σε μια χερσόνησο μέσα στη λίμνη, με βυζαντινούς ναούς κρυμμένους στα στενά και αρχοντικά με σαχνισιά, χτισμένα με τα κέρδη της γούνας. Η Κουμπελίδικη και οι Άγιοι Ανάργυροι κρύβουν σπουδαίες τοιχογραφίες. Στην απέναντι όχθη, ο νεολιθικός λιμναίος οικισμός του Δισπηλιού δείχνει πόσο πίσω πάει η ιστορία του τόπου. Τα φθινοπωρινά πρωινά, όσο η ομίχλη κάθεται ακόμη στο νερό, περπάτα στη συνοικία του Ντολτσό. Η επίσκεψη στο σπήλαιο πρέπει να μπει οπωσδήποτε στο πρόγραμμα.
Άγρια φύση και εθνικά πάρκα
Βάλια Κάλντα και Βωβούσα, Πίνδος. Το όνομα σημαίνει «ζεστή κοιλάδα» στα βλάχικα. Η Βάλια Κάλντα είναι ο πυρήνας του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου: αιωνόβια πεύκα, το Αρκουδόρεμα στον πάτο της κοιλάδας, οι λίμνες της Φλέγγας πιο ψηλά, και η αρκούδα που ζει ακόμη ελεύθερη. Βάση σου θα είναι η Βωβούσα, πάνω στον Αώο, με το πέτρινο γεφύρι της. Έλα ως τα μέσα Νοεμβρίου, γιατί μετά τα χιόνια κλείνουν συχνά τους δασικούς δρόμους.
Δάσος Δαδιάς, Έβρος. Η πυρκαγιά του 2023 έκαψε μεγάλο κομμάτι του δάσους, όμως η αποικία του μαυρόγυπα άντεξε. Είναι η μοναδική φυσική αποικία του είδους στα Βαλκάνια, με 47 ζευγάρια σε φωλιές το 2025. Στο πάρκο ζουν επίσης όρνια, ασπροπάρηδες και δεκάδες άλλα αρπακτικά. Από το παρατηρητήριο, με κιάλια και υπομονή, τα βλέπεις να κάνουν κύκλους πάνω από τις πλαγιές, ενώ στο Κέντρο Ενημέρωσης μαθαίνεις πώς προχωρά η αποκατάσταση. Ο συνδυασμός με το Σουφλί και τα μεταξωτά του είναι σχεδόν αυτονόητος.
Σαμοθράκη. Το νησί υψώνεται απότομα ως το Φεγγάρι, στα 1.611 μέτρα, την ψηλότερη κορυφή του βόρειου Αιγαίου. Στις βάθρες του Φονιά ο καταρράκτης πέφτει σε φυσικές γούρνες με παγωμένο νερό. Στο Ιερό των Μεγάλων Θεών τελούνταν μυστήρια πολύ πριν από τη λατρεία των Ολυμπίων, και εκεί βρέθηκε το 1863 η Νίκη που σήμερα βρίσκεται στο Λούβρο. Με το πλοίο από την Αλεξανδρούπολη, η Σαμοθράκη θέλει τριήμερο και καλό καιρό, οπότε ο Οκτώβριος είναι η τελευταία σίγουρη ευκαιρία της χρονιάς.
Ακτές εκτός σεζόν
Σύβοτα και Πάργα, Ήπειρος. Στο Ιόνιο κολυμπάς άνετα ως τα μέσα Οκτωβρίου. Στα Σύβοτα, η Μπέλα Βράκα, μια λωρίδα άμμου που σε βγάζει με τα πόδια στο απέναντι νησάκι, ησυχάζει μόλις φύγει ο κόσμος. Στην Πάργα, το ενετικό κάστρο κοιτάζει το νησάκι της Παναγίας και τις παραλίες Βάλτος και Λίχνος. Το 1819 οι Βρετανοί παρέδωσαν την πόλη στον Αλή Πασά, και οι Παργινοί την εγκατέλειψαν για την Κέρκυρα, αφού πρώτα ξέθαψαν και έκαψαν τα οστά των προγόνων τους.
Σφακιά, νότια Κρήτη. Κάτω από τα Λευκά Όρη απλώνεται μια ακτή που ο μαζικός τουρισμός δεν κατάφερε ποτέ να αλλάξει. Στο Λουτρό φτάνεις μόνο με καραβάκι ή με τα πόδια, και το Φραγκοκάστελλο στέκει μόνο του στην άμμο. Το φαράγγι της Σαμαριάς καταλήγει στην Αγία Ρουμέλη, αλλά κλείνει όποτε η πρόγνωση δίνει δυνατή βροχή, και η σεζόν του τελειώνει συνήθως στα τέλη Οκτωβρίου. Αν το βρεις κλειστό, το φαράγγι της Ίμπρου είναι πιο σύντομο και πιο εύκολο. Ο Οκτώβριος εδώ ταιριάζει σε όποιον θέλει να περπατήσει.
Κυπαρισσία και Αγιαννάκης, Μεσσηνία. Βόρεια της πόλης, η αμμουδιά συνεχίζεται σχεδόν χωρίς διακοπή προς τις εκβολές της Νέδας. Στον Αγιαννάκη και στο Βουνάκι, πίσω από τις αμμοθίνες, απλώνεται παράκτιο πευκοδάσος ενταγμένο στο Natura 2000, και ξαπλώστρες δεν υπάρχουν πουθενά.
Διαβάστε ακόμα:
5 low budget προορισμοί για solo φθινοπωρινή απόδραση
6 φθινοπωρινοί προορισμοί στην Ελλάδα για διαδρομές στη φύση
6 νησιά που αποκαλύπτουν την αυθεντική τους πλευρά το φθινόπωρο
