Υπάρχουν τόποι που αποκτούν θέση στη φαντασία πολύ πριν εμφανιστούν στον χάρτη ενός ταξιδιού. Για όσους συνάντησαν την «Τζέιν Έιρ» ή τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» στα εφηβικά τους χρόνια, το Γιορκσάιρ μπορεί να είναι ένας τέτοιος τόπος. Μια αγγλική εξοχή γεμάτη ανέμους, απομονωμένα σπίτια, μυστικά και συναισθήματα που δύσκολα βρίσκουν θέση στους κανόνες της εποχής τους.
Σήμερα, μια νέα πεζοπορική διαδρομή προσφέρει έναν χειροπιαστό τρόπο γνωριμίας με αυτή την περιοχή. Το Bradford Pennine Gateway Trail, μήκους περίπου 29 χιλιομέτρων, συνδέει το Ίλκλι με την περιοχή του Χάουορθ, του χωριού όπου μεγάλωσαν η Σαρλότ, η Έμιλι και η Αν Μπροντέ. Η διαδρομή παρουσιάστηκε πρόσφατα, προσφέροντας οργανωμένες πεζοπορίες, αλλά και αφορμή για ένα ταξίδι με δύο εξίσου ενδιαφέροντες προορισμούς, την ύπαιθρο του Δυτικού Γιορκσάιρ και τον λογοτεχνικό κόσμο των τριών αδελφών.
Τα βιβλία που αλλάζουν μαζί με τον αναγνώστη
Μια πρώτη ανάγνωση στην εφηβεία μπορεί να κρατήσει κυρίως την αγωνία, τι κρύβει ο Ρότσεστερ, τι θα απογίνει η Τζέιν, πώς γίνεται η αγάπη της Κάθριν και του Χίθκλιφ να προκαλεί τόση δυστυχία. Σε εκείνη την ηλικία, το απόλυτο συναίσθημα, η αδικία και η ανάγκη να βρεθεί μια θέση στον κόσμο έχουν ιδιαίτερη ένταση.
Μια επιστροφή στα ίδια βιβλία χρόνια αργότερα μπορεί να μετακινήσει το βλέμμα. Στην «Τζέιν Έιρ» αποκτούν μεγαλύτερο βάρος η εργασία, η οικονομική εξάρτηση και ο αυτοσεβασμός. Η ηρωίδα της Σαρλότ διεκδικεί να αγαπηθεί ως ισότιμη, διατηρώντας τη συνείδηση και την ανεξαρτησία της. Η επιμονή της να ορίζει η ίδια τη ζωή της εξηγεί πολλά από όσα εξακολουθούν να συγκινούν στο μυθιστόρημα.
Στα «Ανεμοδαρμένα Ύψη», αντίστοιχα, η γοητεία του πάθους συνυπάρχει με τη σκληρότητα, την εκδίκηση και τις συνέπειες της εξουσίας πάνω στους άλλους. Ένας ενήλικος αναγνώστης μπορεί να σταθεί περισσότερο σε όσα πληγώνουν οι ήρωες παρά σε όσα αισθάνονται. Το ίδιο βιβλίο επιτρέπει έτσι μια διαφορετική συνομιλία, ανάλογα με τις εμπειρίες που έχουν μεσολαβήσει.
Ένα ταξίδι στο Χάουορθ δίνει χώρο και σε αυτή την προσωπική επιστροφή. Μαζί με τον τόπο των συγγραφέων, ο επισκέπτης μπορεί να ξανασυναντήσει κάτι από τον εαυτό του την εποχή που τις πρωτοδιάβασε.
Τρεις αδελφές, τρεις ξεχωριστές φωνές
Η κοινή οικογενειακή ιστορία συχνά κάνει τις Μπροντέ να αντιμετωπίζονται ως ένα ενιαίο λογοτεχνικό φαινόμενο. Ωστόσο, καθεμία είχε τη δική της φωνή.
Η Σαρλότ έδωσε στην «Τζέιν Έιρ» μια ηρωίδα που εργάζεται, επιθυμεί, θυμώνει και απαιτεί σεβασμό. Η Έμιλι, με το μοναδικό της μυθιστόρημα, τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη», δημιούργησε έναν σκοτεινό κόσμο δύο οικογενειών, όπου το τοπίο και οι ανθρώπινες συγκρούσεις μοιάζουν αξεχώριστα.
Η μικρότερη, η Αν, αξίζει μια ιδιαίτερη στάση. Στην «Άγκνες Γκρέι» αξιοποίησε την εμπειρία της ως κατ’ οίκον δασκάλας, αποκαλύπτοντας τις ταπεινώσεις και τις δυσκολίες αυτής της θέσης. Στην «Ένοικο του Γουάιλντφελ Χολ» έγραψε για μια γυναίκα που προσπαθεί να ξεφύγει από έναν κακοποιητικό γάμο και να σταθεί ανεξάρτητη. Η βία μέσα στο σπίτι, ο έλεγχος και η δυνατότητα μιας γυναίκας να αποφασίζει για το μέλλον της δίνουν στο βιβλίο μια αμεσότητα που παραμένει αναγνωρίσιμη σήμερα.
Πίσω από αυτά τα έργα υπήρχαν ζωές σύντομες και σημαδεμένες από απώλειες. Η Έμιλι πέθανε στα 30 της, η Αν στα 29 και η Σαρλότ στα 38. Ως παιδιά, μαζί με τον αδελφό τους, Μπράνγουελ, επινοούσαν φανταστικούς κόσμους και τους κατέγραφαν σε μικροσκοπικά βιβλία. Αργότερα εργάστηκαν ως δασκάλες ή παιδαγωγοί, ενώ η συγγραφή παρέμεινε σταθερό μέρος της ζωής τους.
Όταν αποφάσισαν να εκδώσουν τα έργα τους, χρησιμοποίησαν τα ψευδώνυμα Κάρερ, Έλις και Άκτον Μπελ, επιδιώκοντας να κριθούν για τη γραφή τους χωρίς την προκατάληψη απέναντι στις γυναίκες συγγραφείς.
Μια επιρροή που φτάνει μέχρι τη σημερινή μουσική
Η παρουσία των Μπροντέ συνεχίζεται μέσα από κινηματογραφικές και τηλεοπτικές μεταφορές, το θέατρο, τη μουσική και νεότερα μυθιστορήματα.
Η Τέιλορ Σουίφτ έχει αναφέρει τη Σαρλότ Μπροντέ ως πηγή έμπνευσης για έναν από τους τρόπους με τους οποίους γράφει τραγούδια. Στη σειρά βιβλίων «Λυκόφως» της Στέφενι Μέγερ, τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» είναι το αγαπημένο μυθιστόρημα της Μπέλα και λειτουργούν ως σημείο αναφοράς για τις σχέσεις των ηρώων. Ο σκηνοθέτης Γκιγιέρμο ντελ Τόρο έχει επίσης αναγνωρίσει την επιρροή της «Τζέιν Έιρ» στην ταινία του «Πορφυρός Λόφος».
Οι διαδρομές αυτές εξηγούν πώς ιστορίες του 19ου αιώνα εξακολουθούν να συναντούν νέους αναγνώστες, ακόμη και μέσα από έργα που προηγούνται της πρώτης επαφής τους με τα πρωτότυπα βιβλία.
Παράλληλα, τα ίδια τα μυθιστορήματα διατηρούν ανοιχτά ερωτήματα για την αγάπη, την ανισότητα και την προσωπική ελευθερία. Πόσο χώρο αφήνει μια σχέση; Πότε η αφοσίωση γίνεται υποταγή; Τι χρειάζεται για να επιλέξει μια γυναίκα τη δική της πορεία; Αυτές οι εντάσεις κρατούν τις ηρωίδες τους κοντά στο σημερινό αναγνωστικό κοινό.
Το σπίτι, το χωριό και η ανοιχτή εξοχή
Στο Χάουορθ, η λογοτεχνική ιστορία έχει συγκεκριμένη διεύθυνση. Το παλιό πρεσβυτέριο, όπου εγκαταστάθηκε η οικογένεια το 1820, λειτουργεί ως μουσείο των Μπροντέ. Η επίσκεψη μπορεί να συνεχιστεί στην εκκλησία όπου υπηρέτησε ο πατέρας τους και έπειτα στα λιθόστρωτα δρομάκια του χωριού.
Ο κεντρικός δρόμος συγκεντρώνει ανεξάρτητα καταστήματα, μικρές γκαλερί, χειροποίητες σοκολάτες και καφέ. Γύρω από τον οικισμό απλώνονται οι ανοιχτές εκτάσεις που συνδέθηκαν με τη ζωή και τη γραφή των αδελφών, ενώ υπάρχουν και μικρότερες πεζοπορικές διαδρομές για όσους θέλουν να συνδυάσουν το μουσείο με λίγες ώρες στην ύπαιθρο.
Για τους λάτρεις των βιβλίων τους, η γειτνίαση έχει τη δική της σημασία. Το σπίτι και το τοπίο μπορούν να ενταχθούν στην ίδια ημέρα, επιτρέποντας στη γνωριμία με τις συγγραφείς να συνεχιστεί έξω από τις αίθουσες του μουσείου.
29 χιλιόμετρα μέσα σε προστατευόμενα τοπία
Η νέα διαδρομή περνά από τις 8 περιοχές του εθνικού φυσικού καταφυγίου του Μπράντφορντ και καταλήγει στον λόφο Πένιστον, πάνω από το Χάουορθ. Το καταφύγιο καλύπτει 12.720 στρέμματα και αποτελεί το πρώτο αυτού του είδους στο Δυτικό Γιορκσάιρ.
Περιλαμβάνει τυρφώνες, υγρότοπους και εκτάσεις με ερείκη, τη χαμηλή βλάστηση που χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της περιοχής. Περίπου το 90% της έκτασής του αποτελείται από οικοτόπους προτεραιότητας για τη Βρετανία. Η σύνδεσή τους μέσω της πεζοπορίας προσφέρει έναν τρόπο γνωριμίας με τη φυσική ποικιλία του τόπου.
Η πλήρης πορεία είναι απαιτητική, με ανηφορικά τμήματα, και χρειάζεται καλή φυσική κατάσταση και εξοικείωση με χάρτη ή ψηφιακή καθοδήγηση. Η πρόσβαση στην αφετηρία διευκολύνεται από τη σιδηροδρομική σύνδεση του Ίλκλι με το Λιντς και το Μπράντφορντ.
Στο τέλος, το Χάουορθ προσφέρεται για μια μεγαλύτερη παραμονή. Ίσως και για μια νέα ανάγνωση, αυτή τη φορά με την πραγματική εικόνα της εξοχής ακόμη νωπή. Οι σελίδες θα είναι οι ίδιες. Ο τόπος, όμως, θα έχει αποκτήσει ήχους, αποστάσεις και έναν δρόμο που ο αναγνώστης θα έχει περπατήσει.
Διαβάστε ακόμα:
«Ανεμοδαρμένα Ύψη»: Μια κινηματογραφική εμπειρία διαμονής στο Γιορκσάιρ
Oxford Street: Περπατώντας στη λεωφόρο-ορόσημο του Λονδίνου
Ένα χαλαρό Σαββατοκύριακο στο Wimbledon, μια ανάσα από το Λονδίνο
