Ελατόδαση που σκουραίνουν, χαράδρες που βαθαίνουν, ο αέρας που αλλάζει χαρακτήρα από χιλιόμετρο σε χιλιόμετρο. Η Αμαλία, η φωτογράφος του ταξιδιού μας, έχει σταματήσει να μιλά από ώρα. Κοιτά έξω από το παράθυρο και σαν να μην πιστεύει. Πριν φτάσουμε στο Πετρίλο, στο διάσελο στα 1500 μέτρα υψόμετρο σταματάμε. Κάνει κρύο παρόλο που βρισκόμαστε στα τέλη του Απριλίου. Αγναντεύουμε τα βουνά με το χιόνι να ξεκινά από τις κορυφές και να κατεβαίνει τις πλαγιές. Δεν υπάρχει τίποτε να σε βιάσει εδώ πάνω. Συνεχίζουμε για το Πετρίλο. Εκεί θα συναντήσουμε μία γυναίκα που επέλεξε να ζήσει σε αυτή την ησυχία, όχι από ανάγκη, αλλά από απόφαση. Τη λένε Βασιλική Κοϊμτζίδου και μας περιμένει.
Το χωριό των μαχαλάδων
Το Πετρίλο δεν είναι χωριό με την κλασική έννοια. Είναι μια σύνθεση από «μαχαλάδες» Λιβάδια, Κρανιά, Ρώσση, Χαλκιόπουλο, που σκορπίζονται αμφιθεατρικά στις πλαγιές, σαν να έχουν βγει από κάποιο παλιό χάρτη που κανείς δεν μπήκε στον κόπο να ξαναγράψει. Δυτικά, ορθώνεται η Καράβα στα 2.184 μέτρα, βόρεια το Βουτσικάκι με τη σκληρή του αγριάδα, νοτιοανατολικά το Ντεληδίμι. Το όνομα της περιοχής δεν είναι τυχαίο: οι Οθωμανοί δεν κατάφεραν ποτέ να καταγράψουν τους κατοίκους στους φορολογικούς τους καταλόγους. Έμειναν «άγραφοι». Μια λέξη που από φορολογικό όρο έγινε ταυτότητα τόπου και χαρακτήρα ανθρώπων.
Σε αυτό το σκηνικό, με τους λιγοστούς μόνιμους κατοίκους τον χειμώνα, και την UNESCO να το έχει αναγνωρίσει ως μία από τις καθαρότερες περιοχές του πλανήτη, ζει εδώ και πέντε χρόνια η Βασιλική Κοϊμτζίδου. Ήταν εκεί να μας περιμένει πάνω από τον καταφυγιακού τύπου ξενώνα που ετοιμάζει, με μπότες πεζοπορίας και ύφος ανθρώπου που έχει πει αυτή την ιστορία πολλές φορές, αλλά δεν βαριέται να την πει άλλη μια.
Η λίμνη που γεννήθηκε μόνη της
Η πρώτη μέρα ανήκει στη Λίμνη Στεφανιάδα. Είναι η νεότερη φυσική λίμνη της Ελλάδας, καθώς δημιουργήθηκε το 1963 από μια κατολίσθηση που έφραξε ένα ρέμα, σαν η φύση να αποφάσισε μόνη της να προσθέσει κάτι στον χάρτη. Μπαίνουμε στα καγιάκ και το νερό είναι τόσο πράσινο που μοιάζει φτιαχτό. Η Αμαλία φωτογραφίζει. Εδώ είναι που η Βασιλική μου λέει κάτι που δεν θα ξεχάσω: «Η φύση δεν σχεδιάζει. Αυτοσχεδιάζει». Εννοεί τη λίμνη, εννοεί τα Άγραφα, αλλά εννοεί και κάτι άλλο που θα καταλάβω αργότερα. Ο ήχος των κουπιών στο νερό είναι ό,τι πιο κοντά στη σιωπή έχω ακούσει εδώ και καιρό.
Ανάβαση στην Πατλιά
Την επόμενη μέρα, ανεβαίνουμε στην Πατλιά. Είναι ο ορεινός κτηνοτροφικός οικισμός στον οποίο οι κτηνοτρόφοι ανέβαζαν τα ζώα τους τα καλοκαίρια. Η διαδρομή ξεκινά από το Πετρίλο και, αφού περάσεις τα πρώτα ελατόδαση και τη μυρωδιά του ρετσινιού και της υγρής γης, ο χαρακτήρας του βουνού αλλάζει. Ύστερα από περίπου μία ώρα πεζοπορία, τα δέντρα αραιώνουν, ο αέρας γίνεται πιο ψυχρός, και βρίσκεσαι στην αλπική ζώνη, κοντά στα 1.700 μέτρα. Η Πατλιά είναι ένας ποιμενικός οικισμός που τη ζωή του τη μετράει σε εποχές και κοπάδια. Βλέπεις πέτρινες στρούγκες, καλύβια, κάποια μισογκρεμισμένα, κάποια όχι. Δεν συναντάμε κανέναν. Και το πιθανότερο είναι ότι φέτος δεν θα έρθει κανείς. Η Βασιλική τηλεφωνεί στον 85χρονο πλέον κ. Βασίλη που μέχρι πέρυσι ανέβαινε και έμενε τους καλοκαιρινούς μήνες στο βουνό με τα ζώα του. Φέτος μάλλον δεν θα έρθει. Η χαρά του όμως που ακούει την Βασιλική να του φέρνει νέα από την Πατλιά, του δίνει ζωή.
Περνουμε και οι τρεις τον χρόνο μας και περπατάμε σε αυτό τον μοναδικό τόπο. Κοιτάζω τη θέα από τη μία και τα καλύβια από την άλλη. Ένα μικρό εκκλησάκι έχει συντηρηθεί και καθόμαστε για λίγο εκεί. Η Βασιλική στέκεται στα βράχια και κοιτά τις κορυφές. «Έχω έρθει εδώ και με τον Κεραυνό», μου λέει. Το άλογό της. Η Αμαλία σηκώνει την κάμερα χωρίς να πει λέξη.
Κάπου ανάμεσα στις μέρες, η Βασιλική μάς συστήνει τη Νάταλι. Είναι από τη Μάλτα, μιλά ελληνικά, και ζει μόνιμα στο χωριό εδώ και σχεδόν ένα χρόνο. Μαζί της πήγαμε στον καταρράκτη της Σούδας, μία διαδρομή που δεν τελειώνει όπως νομίζεις ότι θα τελειώσει. Αυτό όμως θα το δούμε σε ξεχωριστό κείμενο.
Η Βασιλική
Την ιστορία της Βασιλικής, τη μαθαίνω αργά, σε κομμάτια, όπως τα μαθαίνεις όλα σε αυτόν τον τόπο. Το 2017, ένα φορτηγό χτύπησε τη μηχανή που οδηγούσε. Δεκαεπτά κατάγματα, δεκατέσσερις επεμβάσεις, ένα ποσοστό επιβίωσης που οι γιατροί το ανέβαζαν δύσκολα στο πέντε τοις εκατό. Βγήκε από εκεί με πιστοποιημένη αναπηρία 71% και κάτι άλλο, που δύσκολα το λες σε πρώτη συνάντηση: διαφορετικές προτεραιότητες από αυτές που είχε μπαίνοντας. «Η ανάρρωση δεν ήταν μόνο σωματική», μου λέει. «Ήταν η πρώτη φορά που άκουσα τι θέλω πραγματικά».
Το 2020 ήρθε στο Πετρίλο για ένα ταξίδι αναψυχής. Σε τρεις μέρες αποφάσισε να μείνει για πάντα. Δεν το παρουσιάζει ως θάρρος. Απλώς λέει ότι εδώ τα πράγματα βρήκαν τη θέση τους.
Η Βασιλική δεν ήρθε εδώ για να ησυχάσει, ήρθε για να δουλέψει. Με τη Finix Adventures οργανώνει περιηγήσεις σε ολόκληρη την Αργιθέα: καγιάκ στη Στεφανιάδα, πεζοπορίες στα μονοπάτια, και αστρικές ξεναγήσεις στα «Τρία Σύνορα», στα 1.700 μέτρα, εκεί που ο Γαλαξίας φαίνεται με γυμνό μάτι. Για όποιον θέλει να δει τα Άγραφα από μέσα όχι από αυτοκινητόδρομο και ξενοδοχείο, είναι ο σωστός άνθρωπος.
Ο κυρ-Γιάννης και η παισίεντζα
Το απόγευμα της τελευταίας μέρας, πηγαίνουμε στο καφενείο στα Αργυρέικα Πετρίλου. Ο κυρ-Γιάννης ρίχνει παισίεντζα, μόνος του στο τραπέζι, με μια σοβαρότητα που μόνο ο χρόνος δίνει σε έναν άνθρωπο. Ο καφετζής και δύο ακόμη. Ολο το χωριό είναι στο καφενείο. Μόλις μπαίνει η Βασιλική, σηκώνει τα μάτια χωρίς να σηκωθεί. «Α, η Βασιλική», λέει, σαν να είπε «καλώς τον ήλιο». Και ξαναγυρνά στα χαρτιά του.
Την κοιτώ. Παραγγέλνει καφέ, ρωτά για τα εγγόνια, κάθεται. Σε λίγο μιλάνε για ένα μονοπάτι που θέλει καθάρισμα. Μπαίνουν όλοι στην κουβέντα. Η Αμαλία φωτογραφίζει τον κυρ-Γιάννη σχεδόν αθόρυβα. Έτσι μοιάζει ένας τόπος που δεν έχει ακόμα χαθεί.
Διαβάστε ακόμα:
Αποστολή στα Bόρεια Άγραφα: Η εμπειρία του καγιάκ στη Στεφανιάδα
Long weekend στα Άγραφα, στην καρδιά της ομώνυμης οροσειράς
Η Σταυρούλα άφησε την μικροβιολογία στην Αθήνα και γυρίζει στα Άγραφα με την καντίνα της
