Το πρώτο πράγμα που αντιλαμβάνεσαι φτάνοντας στη Δράμα είναι το τοπίο της. Το Φαλακρό, το Μενοίκιο και το Παγγαίο σχηματίζουν ένα φυσικό πλαίσιο γύρω από την πεδιάδα και, ήδη από αυτή την πρώτη εικόνα, αρχίζεις να καταλαβαίνεις γιατί αυτή η γωνιά της Ανατολικής Μακεδονίας ανέπτυξε μια τόσο ιδιαίτερη σχέση με το κρασί.
Η Δράμα έχει ανθρώπους που πίστεψαν από νωρίς ότι η περιοχή μπορούσε να παράγει σπουδαία κρασιά. Τριάντα χρόνια αργότερα, η επιλογή τους δικαιώνεται. Σε κανένα από τα οινοποιεία που επισκεφθήκαμε η συζήτηση δεν ξεκίνησε από τις ετικέτες. Ξεκινούσε πάντα από το αμπέλι και, τις περισσότερες φορές, κατέληγε στο υψόμετρο.
Η απάντηση βρίσκεται στο βουνό
Στο Κτήμα Κώστα Λαζαρίδη, στην περιοχή του Δοξάτου, ο Ιωάννης Οξυζίδης, εμπορικός διευθυντής και οινολόγος, στρέφει τη συζήτηση περισσότερο στο μέλλον παρά στο παρελθόν. Οι πρώτοι αμπελώνες του κτήματος βρίσκονταν στην πεδιάδα. Στη συνέχεια, οι καλλιέργειες ανέβηκαν στα 300 μέτρα. Σήμερα, οι νέες φυτεύσεις φτάνουν σε υψόμετρο 900 μέτρων, κοντά στα βουλγαρικά σύνορα. «Αν θέλεις να ξεφύγεις από τη ζέστη, δεν πηγαίνεις στη θάλασσα, πηγαίνεις στο βουνό», λέει. Μια λιτή φράση που συμπυκνώνει τη στρατηγική με την οποία ο ελληνικός αμπελώνας επιχειρεί να προσαρμοστεί στις συνθήκες της κλιματικής αλλαγής.
Η διαφορά δεν εντοπίζεται τόσο στις θερμοκρασίες της ημέρας. Κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα, ο ορεινός αμπελώνας μπορεί να είναι μόλις λίγους βαθμούς δροσερότερος. Η πραγματική αλλαγή γίνεται τη νύχτα. Όταν στη Δράμα το θερμόμετρο παραμένει στους 28 με 30 βαθμούς, στους αμπελώνες των 900 μέτρων η θερμοκρασία πέφτει στους 15. Τον Σεπτέμβριο, μάλιστα, κατά τις πρωινές ώρες του τρύγου, μπορεί να αγγίξει ακόμη και τους 5 βαθμούς Κελσίου.
Αυτή η έντονη διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στην ημέρα και τη νύχτα καθυστερεί την ωρίμαση περίπου πέντε εβδομάδες σε σχέση με τις παλαιότερες φυτεύσεις. Το Sauvignon Blanc, το Chardonnay, η Μαλαγουζιά, το Pinot Noir, το Αγιωργίτικο, το Syrah και το Ξινόμαυρο διατηρούν τη φυσική τους οξύτητα και τον αρωματικό τους χαρακτήρα. «Σχεδόν οι μισοί αμπελώνες έχουν ανανεωθεί μέσα στην τελευταία δεκαετία. Είναι μια τεράστια επένδυση, αλλά δεν βλέπω άλλη λύση», παραδέχεται ο Οξυζίδης. Το ίδιο κτήμα προσφέρει μία από τις πιο ολοκληρωμένες επισκέψεις στην περιοχή. Οι υπόγειες κάβες, τα αποστακτήρια, η συλλογή γλυπτών και οι χώροι παλαίωσης μετατρέπουν τη διαδρομή σε μια μοναδική εμπειρία.
Τέχνη δίπλα στο κρασί
Ο Νίκος Λαζαρίδης ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1970, έχοντας μαζί του πολύτιμες εμπειρίες από την Τοσκάνη. Επέλεξε την περιοχή της Αγοράς, αναγνωρίζοντας τα πλεονεκτήματα της θέσης και της ιδιαίτερης μορφολογίας της, και το 1997 δημιούργησε το Château Nico Lazaridi σε ένα σημείο με θέα στην πεδιάδα και στον επιβλητικό όγκο του Παγγαίου. Η πρώτη εσοδεία του 1987, η οποία κυκλοφόρησε το 1988, σύστησε στο ευρύ κοινό το κρασί της Δράμας και αποτέλεσε ένα από τα ορόσημα στην αναγέννηση του σύγχρονου ελληνικού κρασιού.
Εκείνο που κάνει το Château Nico Lazaridi να ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα οινοποιεία της περιοχής δεν περιορίζεται στα κρασιά του. Στους χώρους του δημιουργήθηκε η πινακοθήκη «Μαγικό Βουνό», η οποία φιλοξενεί έργα καλλιτεχνών που έχουν φιλοτεχνήσει τις ετικέτες του κτήματος. Σήμερα, το οινοποιείο διαθέτει ιδιόκτητους αμπελώνες 650 στρεμμάτων και παράγει περισσότερες από 1.100.000 φιάλες ετησίως, ενώ οι εξαγωγές αντιπροσωπεύουν το 30% των πωλήσεών του. Μια επίσκεψη εδώ μπορεί εύκολα να ξεπεράσει τα όρια μιας γευσιγνωσίας και να αποκτήσει τον χαρακτήρα μιας πολιτιστικής εξόρμησης.
Η δεύτερη γενιά και ο δικός της δρόμος
Στο Μικροχώρι Δράμας, το Κτήμα Τέχνη Οίνου (Wine Art Estate) ακολουθεί τη δική του ξεχωριστή κατεύθυνση. Ο Άκης Παπαδόπουλος, ο οποίος ανέλαβε την οινοποίηση το 2009 μετά τις σπουδές οινολογίας στο Μπορντό, υποστηρίζει σταθερά ότι το κρασί οφείλει να εκφράζει το terroir και τον τόπο του, παράλληλα με τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών.
Η φιλοσοφία αυτή αποτυπώνεται στη συνεχή μελέτη των μικροκλιμάτων και σε μια προσεγμένη διαδικασία οινοποίησης. Για την προστασία του φρούτου από την οξείδωση και τη βέλτιστη εκχύλιση των αρωμάτων, εφαρμόζεται προ-ζυμωτική κρυοεκχύλιση των σταφυλιών σε χαμηλές θερμοκρασίες. Η εμβληματική, βασική σειρά του κτήματος ονομάζεται Τέχνη Αλυπίας, μια αρχαιοελληνική έκφραση που παραπέμπει στην ιδιότητα του κρασιού να διώχνει τη λύπη. Το δημοφιλές λευκό της σειράς αποτελεί ένα φρέσκο, αρωματικό χαρμάνι από Sauvignon Blanc και Ασύρτικο που οινοποιείται σε ανοξείδωτες δεξαμενές. Παράλληλα, η δυναμική του κτήματος επεκτείνεται σε μονοποικιλιακές ετικέτες, όπως η σειρά Ήδυσμα Δρυός (με Chardonnay, Ασύρτικο, Merlot και Syrah), όπου εφαρμόζεται αλκοολική ζύμωση ή/και ωρίμαση σε δρύινα βαρέλια με περιοδική ανάδευση των οινολασπών. Με έντονο εξαγωγικό χαρακτήρα, ένα σημαντικό μέρος της συνολικής παραγωγής του κτήματος διοχετεύεται σε διεθνείς αγορές.
Η Αδριανή και μια οικογενειακή ιστορία τριών δεκαετιών
Στην Αδριανή, η ιστορία του Κτήματος Μανωλεσάκη αποτυπώνει σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη του δραμινού αμπελώνα. Οι πρώτοι αμπελώνες φυτεύτηκαν το 1989, σε μια εποχή κατά την οποία λίγοι μπορούσαν να φανταστούν την πορεία που θα ακολουθούσε αργότερα αυτή η γωνιά της Ανατολικής Μακεδονίας.
Ο οινολόγος του κτήματος, Σταύρος Μανωλεσάκης, ο οποίος εκπροσωπεί επάξια τη δεύτερη γενιά δίπλα στον ιδρυτή πατέρα του, Γιώργο Μανωλεσάκη, περιγράφει αυτή τη διαδρομή με αφοπλιστική απλότητα. Ξεκίνησαν με τις κοσμοπολίτικες γαλλικές ποικιλίες, όπως συνέβη τότε με τα περισσότερα οινοποιεία της Δράμας. Όταν, όμως, η αγορά άρχισε να στρέφεται προς τις ελληνικές ποικιλίες, άλλαξαν κατεύθυνση, μια φράση που συνοψίζει όχι μόνο την ιστορία του κτήματος, αλλά και μια ολόκληρη εποχή για το ελληνικό κρασί. Σήμερα, δίπλα στο Sauvignon Blanc, το Chardonnay και το Syrah, καλλιεργούνται υποδειγματικά η Μαλαγουζιά, το Ασύρτικο, το Αγιωργίτικο, το Λημνιό και το Μοσχόμαυρο. Το κτήμα διαθέτει περίπου 350 στρέμματα ιδιόκτητων αμπελώνων, συνεργάζεται με επιλεγμένους αμπελουργούς και παράγει γύρω στις 180.000 φιάλες ετησίως. Οι αριθμοί αποτυπώνουν το μέγεθος της παραγωγής, όχι όμως και το σημαντικότερο στοιχείο της ιστορίας του. Το κτήμα εξακολουθεί να λειτουργεί ως μια πρότυπη οικογενειακή προσπάθεια, στην οποία η γνώση και οι αποφάσεις περνούν από γενιά σε γενιά, ενώ το κρασί παραμένει στενά συνδεδεμένο με το ιδιαίτερο terroir που το γεννά.
Ο άνθρωπος που έβαλε τα θεμέλια
Ο Μπάκης Τσάλκος επέστρεψε από τη Γαλλία το 1987 και ανέλαβε ως οινολόγος το οινοποιείο των αδελφών Λαζαρίδη. Υπήρξε ο πρώτος επαγγελματίας που εργάστηκε συστηματικά πάνω στον δραμινό αμπελώνα. Είκοσι χρόνια αργότερα, το 2007, δημιούργησε το δικό του οινοποιείο, την Οινογένεσις. Το κτίριο, ανάμεσα στην Αδριανή και το Δοξάτο, ακολουθεί τα αρχιτεκτονικά πρότυπα των παλαιών μακεδονικών αρχοντικών. Έχει σχήμα Π και εκτείνεται σε 4.000 τετραγωνικά μέτρα. Για τον Τσάλκο, το 65% της επιτυχίας ενός κρασιού οφείλεται στο έδαφος, το 25% στο μικροκλίμα και μόλις το 10% στον άνθρωπο.
Στο πλευρό του βρίσκεται ο γιος του, Αλέξανδρος. Μεγάλωσε στη Γαλλία, όμως το κρασί τον έφερε πίσω στη Δράμα, στο κτήμα και κοντά στον πατέρα του. Μιλά για αυτό με γνώση, έμφαση και προσοχή στη λεπτομέρεια, σαν άνθρωπος που δεν θα μπορούσε να φανταστεί τον εαυτό του μακριά από αυτό.
Το μέλλον, σε υψόμετρο 1.100 μέτρων
Στο Κτήμα Παυλίδη, στα Κοκκινόγεια, η αναζήτηση ψυχρότερων αμπελοτοπίων οδηγεί σε ακόμη μεγαλύτερα υψόμετρα. Νέοι αμπελώνες στις πλαγιές του Μενοικίου και στο Νευροκόπι φτάνουν έως τα 1.100 μέτρα, γεγονός που πιθανότατα τους κατατάσσει στους υψηλότερους της Ελλάδας και ανάμεσα στους υψηλότερους της Ευρώπης.
Εκεί καλλιεργούνται Sauvignon Blanc, Chardonnay, Riesling, Syrah και Grenache, ποικιλίες που δυσκολεύονται να διατηρήσουν τον χαρακτήρα τους στις υψηλές θερμοκρασίες της πεδιάδας. Οι πρώτες παραγωγές βρίσκονται ακόμη σε πειραματικό στάδιο, ενώ οι πρώτες ολοκληρωμένες οινοποιήσεις αναμένονται φέτος. Στους αμπελώνες του Περιχωρίου, σε μεσαίο υψόμετρο, η θερμοκρασία τη νύχτα υποχωρεί στους 17 με 18 βαθμούς, ακόμη και όταν κατά τη διάρκεια της ημέρας φτάνει τους 36 με 38. Αυτή η έντονη διαφορά ανάμεσα στην ημέρα και τη νύχτα αποτυπώνεται στο κρασί, ενισχύοντας την αρωματική του πολυπλοκότητα.
Η Προσοτσάνη και μια διαφορετική φιλοσοφία
Μια διαφορετική προσέγγιση από εκείνη των μεγάλων κτημάτων ακολουθεί ο Νίκος Καρατζάς με την Oenops Wines, στην Προσοτσάνη. Γεννημένος στη Δράμα, εργάστηκε για χρόνια στο Κτήμα Παυλίδη, φτάνοντας έως τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου, και το 2015 αποφάσισε να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο. Η Oenops δεν διαθέτει ιδιόκτητους αμπελώνες, αλλά στηρίζεται σε συνεργασίες με περίπου 15 αμπελουργούς, από τον Έβρο έως το Αμύνταιο και από τη Ραψάνη έως την Κρήτη, δίνοντας έμφαση σε αμπελώνες ηλικίας άνω των 15 ετών. Η φιλοσοφία της βασίζεται στην ελάχιστη παρέμβαση και στρέφεται σχεδόν αποκλειστικά στις ελληνικές ποικιλίες. Μέσα σε δέκα χρόνια, η Oenops έχει αποκτήσει ισχυρή παρουσία στη διεθνή αγορά, κατακτώντας, μεταξύ άλλων, οκτώ χρυσά μετάλλια στον διαγωνισμό Mundus Vini το 2026.
Γιατί αξίζει το ταξίδι
Τα περισσότερα οινοποιεία διατηρούν χαμηλούς τόνους και αυτό που μένει μετά την επίσκεψη δεν είναι μόνο οι εγκαταστάσεις, αλλά κυρίως οι συζητήσεις με τους ανθρώπους τους. Μιλούν ανοιχτά για τις δυσκολίες, για τις επιλογές που καλούνται να κάνουν και για τις αποφάσεις που απαιτεί ένα κλίμα το οποίο δεν συμπεριφέρεται πλέον όπως στο παρελθόν.
Στα τραπέζια εμφανίζονται τοπικά αλλαντικά, τυριά, κρέατα και πίτες της περιοχής, συμπληρώνοντας με τον πιο φυσικό τρόπο τη γνωριμία με τα κρασιά. Με περισσότερα από 600 εκτάρια αμπελώνων και 15 ενεργά οινοποιεία, η Δράμα έχει πλέον τη δική της θέση δίπλα στη Νεμέα και τη Νάουσα. Εκείνο που την κάνει ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι ότι εξακολουθεί να εξελίσσεται. Μέσα στα επόμενα χρόνια, οι αμπελώνες των 1.100 μέτρων θα αρχίσουν να δίνουν τα πρώτα κρασιά που θα αποτυπώνουν το επόμενο κεφάλαιο του δραμινού αμπελώνα.
Διαβάστε ακόμα:
Tαξίδι στη Δράμα: Ένας πλήρης οδηγός εμπειριών για όλους
Πρασινάδα Δράμας: Ένα ζευγάρι μας μυεί στην τέχνη της καλλιέργειας της γης
