Ίσως μας έχει τύχει να νομίζουμε ότι γνωρίζουμε πολύ καλά την πόλη ή τη γειτονιά μας, μέχρι να λάβουμε μέρος σε μια ξενάγηση που μας τη συστήνει από μια εντελώς διαφορετική οπτική, ζουμάροντας σε ανθρώπους και ιστορίες και αποκαλύπτοντάς μας μυστικά θαμμένα κυριολεκτικά κάτω από τα πόδια μας. Αυτή την εμπειρία υπόσχεται η ομάδα Thessaloniki Walking Tours, η οποία ιδρύθηκε από τη δημοσιογράφο Εύη Καρκίτη και πλέον έχει επεκτείνει τις δραστηριότητες και εκτός πόλης.
Μια ματιά στις διαδικτυακές πλατφόρμες της ομάδας Thessaloniki Walking Tours αρκεί για να καταλάβουμε ότι πρόκειται για μια ταξιδιωτική ιδέα διαφορετική από τις άλλες. Στους θεματικούς περιπάτους και τις εμπειρίες που διοργανώνει στη Θεσσαλονίκη περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, μια Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Διαδρομή, ένας Εβραϊκός Περίπατος, η διαδρομή «Σκοτεινή Μνήμη» (σε σημεία της πόλης που συνδέονται με δολοφονίες, εξεγέρσεις και άλλα σκοτεινά γεγονότα που άλλαξαν την ταυτότητά της), μια Νυχτερινή Διαδρομή στο Ντεπώ (μέσα από την ιστορία, την αρχιτεκτονική, τη λογοτεχνία, αστικούς μύθους και προφορικές παραδόσεις), ένας περίπατος στα κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης.
«Δημιούργησα αυτή την ομάδα πολιτιστικών περιηγήσεων και δημόσιας ιστορίας το 2013. Το πρότζεκτ μπορεί να θεωρηθεί εξαιρετικά καινοτόμο όχι μόνο για εκείνη την εποχή αλλά και για σήμερα» λέει η Εύη Καρκίτη. «Καινοτόμο, από την άποψη ότι ανατρέπει αυτό που λέμε “τουριστικό αφήγημα”».
Χαράζοντας διαδρομές από την αρχή
Τότε η Θεσσαλονίκη «ήταν μια πόλη περίπου ανεξερεύνητη», θυμάται. «Τα αφηγήματα για την ιστορία της, την πολιτισμική ταυτότητά της, κομμάτια που αφορούσαν τη διαδρομή της μέσα στον χρόνο, είχαν βρεθεί στη λήθη. Πήραμε την πρωτοβουλία να ανασύρουμε τη μνήμη της, μια ανάδυση που σε πολλές περιπτώσεις ήταν εξόχως δύσκολη».
Όπως διαπίστωσε με τους συνεργάτες της όταν άρχισαν να σχεδιάζουν διαδρομές και εμπειρίες στην πόλη, για κάποια θέματα δεν υπήρχε καθόλου βιβλιογραφία. Εκεί η δημοσιογραφική ιδιότητα ανέλαβε δράση, διότι «χρειάστηκε να γίνει έρευνα και να συλλεχθούν προσωπικές συνεντεύξεις».
Σταδιακά η ομάδα άρχισε να μεγαλώνει: προστέθηκαν «δύο-τρεις ακόμα δημοσιογράφοι» και «άρχισαν να συνεργάζονται μαζί μας αρχαιολόγοι και ιστορικοί οι οποίοι βεβαίως είναι και επίσημοι ξεναγοί». Ήδη από την πρώτη διαδρομή, που είχε να κάνει με τη ρωμαϊκή περίοδο της πόλης και τα μνημεία της, έκαναν σαφές στους συμμετέχοντες ότι δεν θα παρακολουθούσαν μια συνηθισμένη ξενάγηση.
«Ο τίτλος της ήταν “Εγώ, ο Γαλέριος”. Ολόκληρη έγινε σε πρώτο πρόσωπο. Ο ξεναγός ήταν και περφόρμερ: ενσάρκωνε αυτόν το χαρακτήρα, για τον οποίο ξέρουμε αρκετά πράγματα, πολλά όμως τα γνωρίζουμε από τους εχθρούς του. Συνεπώς ήταν μια ευκαιρία να ακούσουμε και τη δική του φωνή». Χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια, όπως προσθέτει αστειευόμενη, «ότι τρέφουμε καμία τρελή αγάπη για τον Γαλέριο, ήταν πολύ παράξενη φυσιογνωμία». Δούλευαν για πάρα πολύ καιρό εκείνη τη διαδρομή αλλά, όπως θυμάται, άξιζε τον κόπο, είχε «απίστευτη» ζήτηση.
Από τον Βαρδάρη μέχρι την Ελβετία
Το κοινό της ομάδας, όπως διαμορφώθηκε, αποτελείται κυρίως από κατοίκους της πόλης, χωρίς όμως να λείπουν οι επισκέπτες της -σε κάθε περίπτωση, είναι ελληνόφωνο. Οι επισκέπτες που «έρχονται στη Θεσσαλονίκη για εμάς μένουν μία ολόκληρη εβδομάδα και βλέπουμε μαζί τους τα πάντα: τη Ρωμαϊκή, τη Βυζαντινή και την Οθωμανική Θεσσαλονίκη, την εβραϊκή ταυτότητα της πόλης. Ενδεχομένως να ταξιδέψουμε είτε μέχρι τα Στάγειρα, που είναι η σημαντικότατη γενέτειρα του Αριστοτέλη, είτε μέχρι τη Βεργίνα και τα καταπληκτικά μουσεία της. Αλλά κάνουμε και πιο λοξά πράγματα: τους ανεβάζουμε στον Χορτιάτη, όπου εκτυλίχθηκαν συγκλονιστικά γεγονότα στη ναζιστική Κατοχή, συμμετέχουν σε λογοτεχνικούς περιπάτους και διαδρομές στο ρεμπέτικο της Θεσσαλονίκης».
Οι κάτοικοι της πόλης, από την άλλη, τη βλέπουν κάτω από ένα διαφορετικό φως. Ακόμα και τα πλέον χαρακτηριστικά μνημεία της. Οι ξεναγήσεις άλλωστε δεν βασίζονται σε πληροφορίες που μπορεί να βρει ο καθένας στο διαδίκτυο με ένα «κλικ». «Μας ενδιαφέρει η διαδρομή των μνημείων μέσα στον χρόνο. Το Γεντί Κουλέ (φέρνει ως παράδειγμα η κ. Καρκίτη), το βυζαντινό Επταπύργιο, έγινε φυλακή για τους ρεμπέτες και υπήρξε τόπος μαρτυρίου και εκτελέσεων. Συνδέεται με πολλές σκοτεινές μνήμες».
Πλέον η ομάδα διοργανώνει διαδρομές και ταξίδια και εκτός πόλης, ακόμα και εκτός συνόρων. Με προορισμούς όπως η Γερμανία, η Ιταλία, η Ελβετία, η Αλβανία, η Βόρεια Μακεδονία. Πάντα στη φιλοσοφία του slow travel, όπου βυθίζεσαι στοχαστικά στην ιστορία και το σήμερα ενός προορισμού, όχι μιας βιαστικής απόδρασης στην οποία σβήνεις από τη λίστα των εκκρεμοτήτων σου αξιοθέατα και γειτονιές χωρίς να τις έχεις ουσιαστικά δει.
Τα αόρατα ίχνη της ιστορίας
Στέκεσαι μπροστά σε μια πόρτα ή σε έναν δρόμο που μπορεί να μη σου λέει κάτι, ακόμα και αν περνάς από μπροστά της ή τον διασχίζεις καθημερινά, αλλά αρκεί να βρεθείς σε μια εμπειρία storytelling όπως αυτές για να συνειδητοποιήσεις τη σημασία τους. Μπορεί πίσω από αυτή την πόρτα να κλείστηκε μια σημαντική πολιτική συμφωνία ή σε εκείνον τον δρόμο να διαπράχθηκε ένα έγκλημα που απασχόλησε για πολύ καιρό τα πρωτοσέλιδα. Στις διαδρομές της η ομάδα αναζητά τα «αόρατα ίχνη» μιας πόλης, όπως εξηγεί η δημοσιογράφος. Ένα από τα μεγαλύτερα κομπλιμέντα είναι από μια γυναίκα που τους είχε πει: «Παιδιά, μένω σε αυτή την πολυκατοικία εδώ και 35 χρόνια και είναι η πρώτη φορά που καταλαβαίνω πού ζω».
Ποιες διαδρομές έχουν τη μεγαλύτερη απήχηση; «Αυτές που αφορούν ένα σκοτεινό παρελθόν, όπως η Σκοτεινή Μνήμη ή οι εβραϊκοί περίπατοι». Το 2023, μάλιστα, μια βιωματική διαδρομή τους για τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης (ο πληθυσμός των οποίων αποδεκατίστηκε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο), που διοργάνωσαν μαζί με την εταιρεία θεάτρου Γκραν Γκινιόλ με τίτλο «Λίγο φαΐ για τον δρόμο», τιμήθηκε από την Ελληνική Ένωση Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών με το Βραβείο Επιτελεστικών Τεχνών. «Στις πολιτιστικές διαδρομές που πλαισιώνονται από μια δραματουργία, αυτή δεν είναι διακοσμητικό αλλά οργανικό στοιχείο, απόλυτα εστιασμένο στον στόχο της ανάδυσης της μνήμης».
Αγώνας δρόμου κατά του gentrification
Φυσικά, όταν προσπαθείς να προσεγγίσεις ένα φαινόμενο σε ιστορικό βάθος, η διαδρομή δεν είναι απαραίτητα ειδυλλιακή και «instagrammable». Σε κάποιες «κινούμαστε εκτός ξεναγικού χάρτη, σε γειτονιές που, παρά και το gentrification, παραμένουν υποβαθμισμένες, δεν είναι η βιτρίνα της πόλης, δεν είναι το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, δεν είναι η προβλήτα».
Αναρωτιέμαι αν μέσα σε αυτά τα γεμάτα εξερευνήσεις χρόνια έχουν παρακολουθήσει την αυθεντική ταυτότητα της πόλης να σβήνει, σιγά σιγά ή ραγδαία, από το λεγόμενο gentrification, τον «εξευγενισμό» που υφίστανται οι τουριστικοί προορισμοί για να γίνουν πιο φωτογενείς και trendy, αλλά ενδεχομένως απελπιστικά ομοιόμορφοι.
«Υπάρχουν πολλά σημεία της πόλης τα οποία είναι προστατευμένα, αλλά και μικρότερες ιστορίες που πράγματι κινδυνεύουν να χαθούν. Ένα παράδειγμα: μια ολόκληρη γειτονιά γύρω από τα Λαδάδικα και στο ευρύτερο ιστορικό κέντρο φιλοξενούσε τα λεγόμενα “προβάδικα”, όπου η Θεσσαλονίκη έχτισε, με τις ροκ μπάντες της, τη ροκ ταυτότητά της. Τα τελευταία χρόνια οι μουσικοί εξορίζονται εξαιτίας από τον έναν χώρο μετά τον άλλο, οι οποίοι “καλλωπίζονται” και γίνονται Airbnb. Έχουμε στηρίξει και προβάλει την προσπάθεια που γίνεται να αναδειχθεί το πρόβλημα και κάπου να μπει ένα φρένο, γιατί είτε πρόκειται για το μακρινό παρελθόν είτε για μια πολύ σύγχρονη ιστορία, η Θεσσαλονίκη είναι οι άνθρωποί της».
Τι δεν είναι η Θεσσαλονίκη; «Δεν είναι ούτε η πόλη της μπουγάτσας ούτε η πόλη του πιτόγυρου ούτε η ερωτική πόλη όπως εν πάση περιπτώσει έχει κατανοηθεί. Είναι μια πόλη με ακραίες αντιφάσεις και απίστευτα ενδιαφέρουσα ιστορία. Σκάβοντας αυτή την ιστορία, μας ενδιαφέρει να καταλάβουμε».
Info
Διαβάστε ακόμα:
6 ενδιαφέρουσες, «άγνωστες» γωνιές της Θεσσαλονίκης με τη ματιά μιας φωτογράφου
Η Θεσσαλονίκη του ποιητή Νίκου Καββαδία
Τα καλύτερα εστιατόρια της Δυτικής και της Ανατολικής Θεσσαλονίκης
