«Το μόνο ταξίδι είναι αυτό μέσα μας», είχε σημειώσει ο γερμανόφωνος ποιητής Ράινερ Μαρία Ρίλκε. Η θέση του αυτή «δένει» αρμονικά με μία απόδραση και τα οφέλη είναι παραπάνω· επί της ουσίας, κατά τη διάρκεια μίας εξόρμησης συντελούνται περισσότερα του ενός ταξίδια, εξ ου και οι πολυεπίπεδες αφηγήσεις έπειτα. Η τέχνη και ο πολιτισμός αποτελούν κάλλιστα μία αφορμή για εξόρμηση, και έχουν τον πρώτο λόγο. Γίνονται, έτσι, η αφορμή να ανατραπεί ακόμα και η συνήθης γραμμική πορεία εξιστόρησης και να την ξεκινήσουμε από το τέλος, από το σημείο που επιστρέψαμε έχοντας ολοκληρώσει την ολιγοήμερη απόδρασή μας.
Αφορμή γι’ αυτήν την «ανατροπή» στάθηκε το MOMus Air, ο χώρος πολιτισμού που λειτουργεί στον χώρο αναχωρήσεων του αεροδρομίου Θεσσαλονίκης «Μακεδονία», προσφέροντας στο κοινό μία πολιτιστική εμπειρία που συνδέει την τέχνη, την τεχνολογία και τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Η έννοια του ταξιδιού δεσπόζει στα εκθέματά του και το βλέμμα περιηγείται αποθηκευόντάς τα στη μνήμη του. Νοητά, πετάμε με το «Αεροπλάνο» που φιλοτέχνησε (1982) ο Αλέξης Ακριθάκης έχοντας συντροφιά μας τα «πουλιά» (1960) του Αχιλλέα Απέργη και ψηλά, δίπλα στους «αγγέλους» που δημιούργησε (1964) ο Γιάννης Μόραλης, ατενίζουμε το «μπλε φεγγάρι» καθώς και τους ουρανούς της Μάνης και της Κνωσού που τους είχε ζωγραφίσει (1987) ο Στήβεν Αντωνάκος.
Τα έργα αυτά, αποτελούν ορισμένα μόνο από όσα εκτίθενται στον χώρο των 163 τ.μ. του MOMUS Air, και αναδεικνύουν το πολύτιμο υλικό των πέντε μουσείων του MOMus (Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης) που αυτήν την περίοδο καμαρώνει για τη διεξαγωγή της 9ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, (προσ)καλώντας κάθε ενδιαφερόμενο να μεταβεί μέχρι τη συμπρωτεύουσα και να «γευτεί» ό,τι πιο σύγχρονο υπάρχει στην τέχνη.
Υπό τον τίτλο «όλα πρέπει να αλλάξουν. Ριζοσπαστική Νοημοσύνη. Σαλονίκη 9» και σε επιμέλεια της ανεξάρτητης επιμελήτριας Νάντιας Αργυροπούλου, η Μπιενάλε εξετάζει πόσο σημαντικό είναι να επισημανθεί ένα πραγματικό σημαντικό και αναγκαίο είδος νοημοσύνης, αυτό που αναπτύσσεται ανάμεσα στα πράγματα και τα αλλάζει με τρόπο δίκαιο για τους πολλούς, αυτό που πρωτίστως θα επικεντρώνεται στον άνθρωπο και την πνευματική ανάτασή του. Σκοπός της το όλον αλλά με έμφαση προς αυτό που διακυβεύεται, εξ ου και σημαντικό μέρος των εκθεμάτων αφορά στη φύση και το περιβάλλον και αντίκειται στο είδος της νοημοσύνης που δεν αναπαράγει μορφές κυριαρχίας.
Αναφορά γίνεται στην ανάγνωση και την κριτική σκέψη τα οποία, μεταξύ άλλων, συντελούνται μέσα από μία σειρά από επιμελημένους χώρους ανάγνωσης μέσα στην έκθεση όπου οι επισκέπτες μπορούν να διαβάσουν (ή να ακούσουν) κείμενα, κόμικς, ποιήματα, βιβλία, αρχεία, στίχους. Μεταξύ αυτών, ένας χώρος είναι αφιερωμένος στην ποιήτρια και συγγραφέα Κατερίνα Γώγου (1940-1993) και ένας άλλος στην καλλιτέχνιδα Μαρία-Ηλέκτρα Ζογλοπίτου (1970-1997).
Στη Θεσσαλονίκη των μνημείων
Η ισχύς μίας έκθεσης δεν περιορίζεται στη διάρκειά της ή στους χώρους διεξαγωγής της. Εν προκειμένω, η 9η Μπιενάλε Θεσσαλονίκης ξεπερνά τα χωρικά όρια της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης – HELEXPO (Περίπτερα 2 & 3), του MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και της Λιμνοθάλασσας Καλοχωρίου (Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού) όπου εκτυλίσσεται έως τις 5 Ιουλίου 2026, και διαχέεται σε όλη την πόλη και πέρα από τα σύνορά της. Αυτό το στίγμα το δίνει και η συντομογραφία «Σ9» στον τίτλο της Μπιενάλε, που παραπέμπει σε μια παλιά λαϊκή και προφορική, ανατολίτικης προέλευσης, ονομασία της Θεσσαλονίκης (Σαλονίκη), εισάγοντας έτσι στην εκφορά της Μπιενάλε μια διπλή κίνηση, προς και μακριά από την πόλη.
Έχοντας νωπή τη διάδραση με τα έργα της Μπιενάλε ανακαλούμε μια σειρά από δημόσια μνημεία τα οποία ατενίζουμε ξανά – σημεία στα οποία η σκέψη «ταξιδεύει» αβίαστα στο άκουσμα της συμπρωτεύουσας. Οπότε, βγαίνουμε από τα περίπτερα 2 και 3 της ΔΕΘ, κατηφορίζουμε και διασχίζουμε την Λεωφόρο Στρατού, βαδίζουμε χαλαρά στον κήπο της ΧΑΝΘ και λέμε «γεια» στο συντριβάνι. Περιμένουμε να σημάνει πράσινο για τους πεζούς και περνάμε την 30η Οκτωβρίου, έπειτα κατευθυνόμαστε προς τον Πύργο-σύμβολο της πόλης κάνοντας πρώτα μία στάση στο συντριβάνι της Αφροδίτης για να το απαθανατίσουμε. Ο ήλιος τα «λούζει» όλα με το φως και οι φωτογραφίες δεν σταματούν, οι ακτίνες αναδεικνύουν τη μεγαλοπρέπεια του Λευκού Πύργου αλλά η αναζήτηση δεν σταματά.
Ο Βαρδάρης μας έχει εφοδιάσει με τη δροσιά του και ξεκινάμε την ανηφόρα. Συναντάμε το συντριβάνι στην ομώνυμη πλατεία και ακούμε δυο ντόπιους που στέκονται να το αποκαλούν «Κιούπ Κιόσκι» και ν’ ανατρέχουν στον σκοπό κατασκευής του: να παρέχεται πόσιμο νερό στους κατοίκους και τους περαστικούς της πόλης. Είναι από τις λίγες φορές που άκουσα την ελληνική γλώσσα από χείλη περαστικών εκείνο το τριήμερο, μιας και ο καιρός ευνοούσε την απόδραση των Θεσσαλονικέων προς Χαλκιδική ή οποιοδήποτε άλλο κοντινό ή μακρινό μέρος.
Συνεχίζουμε την ανηφόρα. Περνάμε δίπλα από την αψίδα του Γαλερίου (Καμάρα) και λίγα μέτρα πιο πάνω, βρισκόμαστε έξω από τη Ροτόντα. Οι ξένοι επισκέπτες στέκονται και θαυμάζουν το θολωτό κτίσμα του 4ου αι. προτού περάσουν το κατώφλι για να θαυμάσουν τα περίφημα ψηφιδωτά και να ανατρέξουν στην ιστορία της στον χρόνο μέσα από βίντεο τα οποία αναπαράγονται στην αίθουσα πολυμέσων. Δέντρα και τριανταφυλλιές προσφέρουν δροσιά και ευωδιά στον προαύλιο χώρο της Ροτόντα, όπου δεσπόζει επίσης ο οθωμανικός μιναρές.
Επόμενος σταθμός η Άνω Πόλη με τις οθωμανικές κρήνες, τα κάστρα, τον Πύργο Τριγωνίου, το Επταπύργιο –μεταξύ άλλων– προσφέροντας πανοραμική θέα στο διπλανό πάρκο Σέιχ Σου, στην πόλη της Θεσσαλονίκης και στον κόλπο του Θερμαϊκού. Τα επιβλητικά τείχη και οι πύργοι που δεσπόζουν, αποτελούν τμήμα των οχυρώσεων για την προστασία του τότε και συνάμα ένα κράμα αρχιτεκτονικής και ιστορίας, θέτοντας επιτακτικά το ερώτημα τι είναι αυτό που θα «προστατέψει» σήμερα, και σε κάθε παρόν.
Το βλέμμα αναζητά τα κτιριακά συγκροτήματα όπου αυτή την περίοδο εκτυλίσσεται η Μπιενάλε. Ναι, η τέχνη ενέχει έναν τέτοιο ρόλο: να προστατεύσει την σκέψη από την αλλοίωση ή την παθητική αποδοχή, να καλλιεργήσει την αφήγηση και να κινητοποιήσει το κοινό να ταξιδέψει και να δει από κοντά αποκυήματα καλλιτεχνών. Στη Θεσσαλονίκη στέκουν μεν στιβαρά τα δημιουργήματα του παρελθόντος, υψώνονται όμως και σύγχρονες καλλιτεχνικές φωνές που αποδεικνύουν περίτρανα ότι η σύγχρονη μήτρα της τέχνης δεν είναι μόνο η Αθήνα – η Θεσσαλονίκη μπορεί να σταθεί αντάξιά της, ακόμα και να την υπερβεί. Η 9η Μπιενάλε είναι μία τέτοια απόδειξη. Σε ευρύτερο πλαίσιο η σύνοψη είναι η εξής: κάθε εικαστικό γεγονός στη Θεσσαλονίκη προσφέρει μία διαφορετική εμπειρία walking tour στην πόλη.
Διαβάστε ακόμα:
Θεσσαλονίκη: Μια ομάδα πολιτιστικών ξεναγήσεων ξανασυστήνει την πόλη ακόμα και στους κατοίκους της
6 ενδιαφέρουσες, «άγνωστες» γωνιές της Θεσσαλονίκης με τη ματιά μιας φωτογράφου
«Σαν ένα βιβλίο που δεν τελειώνει»: Η Θεσσαλονίκη της αθλητικογράφου, Έλβης Μιχαηλίδου
