Ακόμα μια φαινομενικά ήσυχη νύχτα κυλούσε στη νεοσύστατη πόλη του Πρίπιατ της Σοβιετικής Ένωσης. Βρισκόμαστε ήδη στα τέλη του Απριλίου και το ανυπόφορο κρύο που διακατέχει την περιοχή έχει αρχίσει να υποχωρεί. Το ημερολόγιο δείχνει 26 Απριλίου 1986 και το ρολόι πλησιάζει στις 01:23 τα ξημερώματα, στη μέση της νυχτερινής βάρδιας στον Πυρηνικό Σταθμό Παραγωγής Ενέργειας του Τσερνόμπιλ, μόλις 3 χιλιόμετρα μακριά.
Η πόλη του Πρίπιατ -που πλέον βρίσκεται στα ουκρανικά εδάφη- δημιουργήθηκε το 1970 με σκοπό τη στέγαση και τη φιλοξενία όσων εργάζονταν στο εργοστάσιο του Τσερνόμπιλ, το οποίο βρίσκεται μόλις 25 λεπτά με τα πόδια. Φυσικά εκείνων και των οικογενειών τους, και αυτό είναι αρκετά ξεκάθαρο όταν αντικρίζει κανείς την πόλη. Το Πρίπιατ είναι σύγχρονο και με μεγάλες ανέσεις. Ανέσεις που δύσκολα βρίσκεις σε άλλες πόλεις εκείνης της εποχής. Μοντέρνα σοβιετική πόλη χτισμένη με μεγάλη αισιοδοξία και πολύ υψηλά στάνταρ για τη διαβίωση των ανθρώπων της. Υπήρχαν ευκολίες και παροχές που σπάνιζαν σε άλλα ακόμα και κοντινά μέρη. Στην πόλη υπάρχουν κινηματογράφοι, σχολεία, νοσοκομεία, πολλά και όμορφα πάρκα, ακόμα και ένα ολοκαίνουργιο, έτοιμο να εγκαινιαστεί λούνα παρκ για τα παιδιά. Πενήντα χιλιάδες άνθρωποι περίπου κατοικούσαν στα 8 τετραγωνικά χιλιόμετρά της. Οι πολυκατοικίες, τα γνωστά σήμερα και ως μπλοκ, δεν λείπουν από την έκτασή της. Πώς θα χωρούσαν άλλωστε τόσοι άνθρωποι σε τόσο χώρο; Βλέποντάς το από «ψηλά», το Πρίπιατ είναι κάτι περισσότερο από μια πόλη, κάτι μεγαλύτερο. Είναι στάτους. Είναι ένα σύμβολο προόδου και μια χειροπιαστή απόδειξη της αναπτυγμένης τεχνολογίας. Είναι η φυσική εξέλιξη και η ελπίδα για κάτι καλύτερο.
Σάββατο 26 Απριλίου 1986
Εκείνο το Σάββατο ξεκίνησε όπως όλα τα υπόλοιπα. Οι οικογένειες ξύπνησαν, έφαγαν το πρωινό τους και άρχισαν να ετοιμάζονται για να περάσουν ένα όμορφο Σάββατο στους κινηματογράφους και στα πάρκα του Πρίπιατ. Δύο εργάτες δεν είχαν γυρίσει στο σπίτι τους όμως από τη νυχτερινή βάρδια. Εργατικό ατύχημα ή κάτι περισσότερο;
Λίγα χιλιόμετρα από την πόλη, στον Πυρηνικό Σταθμό Παραγωγής Ενέργειας του Τσερνόμπιλ, είχε λάβει χώρα η μεγαλύτερη πυρηνική καταστροφή στην ιστορία. Στη 1:23 π.μ. ο 4ος αντιδραστήρας απέκτησε πρόβλημα και ύστερα από μια αλυσίδα άτυχων γεγονότων ο αντιδραστήρας εξερράγη. Η έκρηξη στο Τσερνόμπιλ προκλήθηκε κατά τη διάρκεια δοκιμής ασφαλείας, λόγω κατασκευαστικών ελαττωμάτων και ανθρώπινων λαθών. Οι χειριστές απενεργοποίησαν τα αυτόματα συστήματα ασφαλείας και αφαίρεσαν σχεδόν όλες τις ράβδους ελέγχου, καθιστώντας τον αντιδραστήρα εξαιρετικά ασταθή. Όταν η ισχύς άρχισε να αυξάνεται ανεξέλεγκτα, πάτησαν το κουμπί έκτακτης ανάγκης για να σταματήσουν τη διαδικασία. Όμως, λόγω κακού σχεδιασμού, οι ράβδοι αντί να σβήσουν την αντίδραση προκάλεσαν απότομη κορύφωση της ενέργειας. Η θερμότητα μετέτρεψε ακαριαία το νερό σε ατμό, δημιουργώντας τεράστια πίεση που τίναξε την οροφή του αντιδραστήρα.
Η πρώτη και άμεση συνέπεια αυτού, ήταν πως δύο από τους εργάτες έχασαν τη ζωή τους. Η ραδιενέργεια που διαχύθηκε όμως είχε πολλές ακόμα δυσάρεστες εκπλήξεις για όλους. Μέσα σε διάστημα 4 μηνών 28 πυροσβέστες και εργαζόμενοι που είχαν κληθεί για βοήθεια βρήκαν τον θάνατο, ενώ 19 ακόμη ακολούθησαν μέχρι το 2004.
Η κυβέρνηση δεν είχε δώσει σήμα κινδύνου από την αρχή της καταστροφής και αρνήθηκε να αποστείλει εντολή εκκένωσης. Η εντολή δόθηκε το επόμενο απόγευμα στις 27 Απριλίου και πρόσταξαν για άμεση απομάκρυνση όλων των κατοίκων του Πρίπιατ. Στην αναγγελία όμως, ανέφεραν πως η απομάκρυνση θα είναι για 3 μόνο ημέρες και ύστερα, όλοι θα επέστρεφαν στα σπίτια τους· κανένας όμως δεν επέστρεψε ποτέ. Περίπου 50 χιλιάδες άνθρωποι (και συνολικά 135 χιλιάδες από την ευρύτερη περιοχή τις επόμενες ημέρες) άφησαν τα υπάρχοντά τους, τις οικίες τους, τα κρεβάτια τους και τις περιουσίες τους, με την προσμονή πως σε 72 ώρες θα είναι πάλι εκεί. Δεν γύρισαν ποτέ. Η πόλη άδειασε σε μόλις 3 ώρες. Επιστρατεύτηκαν λεωφορεία για την ταχεία απομάκρυνση των κατοίκων και μέσα σε 180 λεπτά η πόλη έμοιαζε με φάντασμα. Παιδικά κουκλάκια ακόμα σε ξέστρωτα κρεβάτια, ρούχα που περίμεναν να στεγνώσουν· φαγητά μέσα σε ντουλάπια έτοιμα να φαγωθούν και φωτογραφίες όπως πάντα να στέκουν όρθιες στα σπίτια των ιδιοκτητών τους περιμένοντάς τους να τις αντικρίσουν ξανά.
Πολλές από τις γυναίκες που βρίσκονταν σε εγκυμοσύνη παραπέμφθηκαν από τους γιατρούς σε αμβλώσεις, καθώς το ποσοστό ραδιενέργειας ήταν εξαιρετικά υψηλότερο από το επιτρεπτό. Οι μεγαλύτερες συνέπειες όμως φάνηκαν σε βάθος χρόνου. Οι συνολικές απώλειες παγκοσμίως είναι πολύ υψηλότερες, συνυπολογίζοντας τις επιπτώσεις από τις χαμηλότερες αλλά μακροχρόνιες δόσεις ραδιενεργού ρύπανσης στον γενικό πληθυσμό. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, έως και 100.000 θάνατοι υπολογίζονται ως συνέπεια της καταστροφής του Τσερνόμπιλ.
Η πόλη στο παρόν
Σήμερα το Πρίπιατ μοιάζει περισσότερο με θρίλερ, παρά με το σύμβολο προόδου που είχε ως στόχο η ίδρυσή του. Μια ολόκληρη πόλη ερήμωσε σε 3 ώρες και για δεκαετίες παρέμεινε ακατοίκητη, με ελάχιστους μόνο επιστήμονες, φρουρούς και αργότερα επισκέπτες να περνούν τις πύλες της. Η ραδιενέργεια έχει μειωθεί με τα χρόνια, αλλά η φθορά και η εγκατάλειψη πήραν τη θέση της στα κτίρια της πόλης. Από εκείνη την ημέρα έχουν περάσει 40 χρόνια· και αν και η πόλη -μάλλον- δεν θα μπορέσει ποτέ να βρει τους προηγούμενους ρυθμούς της, η ζωή συνεχίζει και βρίσκει τρόπους να έρχεται στο φως.
Η πόλη-φάντασμα μετά το πυρηνικό ατύχημα του Τσερνομπίλ, προσφέρει σήμερα μια μοναδική όσο και παράδοξη εικόνα της φύσης. Καθώς η ανθρώπινη παρουσία εκμηδενίστηκε, τα ραδιενεργά ερείπια καταλήφθηκαν από μια ακμάζουσα άγρια ζωή. Στην απαγορευμένη ζώνη ευδοκιμούν πλέον λύκοι, αρκούδες, αγριογούρουνα και σπάνια πτηνά, τα οποία έχουν προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες με εντυπωσιακούς ρυθμούς. Παρόλο που η ραδιενέργεια επηρεάζει ορισμένους οργανισμούς, τα οικοσυστήματα έχουν αναζωογονηθεί σε τεράστιο βαθμό, αποδεικνύοντας τη δύναμη της φύσης να αναγεννάται. Το τσιμέντο και το ατσάλι δίνουν τη θέση τους σε πυκνά δάση που καταπίνουν τις πολυκατοικίες και τους δρόμους. Έτσι, το Πρίπιατ έχει μετατραπεί άθελά του σε ένα τεράστιο, φυσικό καταφύγιο και ένα ζωντανό εργαστήριο μελέτης της περιβαλλοντικής ανθεκτικότητας. Πώς ανακάμπτει τελικά η φύση μετά από μια πυρηνική καταστροφή;
Ο σκοτεινός τουρισμός είναι το ταξίδι σε μέρη που συνδέονται με τον θάνατο, την καταστροφή ή την ανθρώπινη τραγωδία. Αντί για παραλίες και αξιοθέατα, υπάρχουν άνθρωποι που προγραμματίζουν και επισκέπτονται τοποθεσίες όπως το Άουσβιτς, το Τσερνόμπιλ ή ιστορικά πεδία μαχών. Οι περισσότεροι πηγαίνουν εκεί από ιστορικό ενδιαφέρον, για να μάθουν το παρελθόν, να τιμήσουν τα θύματα ή να νιώσουν δέος απέναντι στην ιστορία. Παρόλο που βοηθά στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, ο σκοτεινός τουρισμός συχνά προκαλεί αντιδράσεις. Πολλοί είναι εκείνοι που αναρωτιούνται αν είναι ηθικό να μετατρέπεται ο ανθρώπινος πόνος σε τουριστική ατραξιόν.
Τόσο το Πρίπιατ, όσο και το εργοστάσιο του Τσερνόμπιλ, ανήκουν στους προορισμούς που επιλέγονταν για «dark tourism» (πριν την αναστολή των επισκέψεων λόγω του πολέμου στην Ουκρανία). Για όσους αποφάσιζαν να παρευρεθούν εκεί ως τουρίστες, υπήρχαν κάποιοι κανόνες τους οποίους δεν έπρεπε να παραβούν. Όλοι οι επισκέπτες έπρεπε να είναι άνω των 18 ετών και να έχουν μαζί τους καθ’ όλη τη διάρκεια της ξενάγησης το διαβατήριό τους. Έπρεπε να είναι ντυμένοι με ρούχα που καλύπτουν όλο τους το σώμα· μακρυμάνικες μπλούζες, μακριά παντελόνια και κλειστά παπούτσια. Απαγορευόταν επίσης η κατανάλωση φαγητού σε ανοιχτό χώρο, παρά μόνο μέσα στο λεωφορείο και σε ένα ειδικά διαμορφωμένο εστιατόριο, φυσικά κλειστό. Κανείς δεν ερχόταν σε επαφή με το γρασίδι ή οποιοδήποτε άλλο στοιχείο της φύσης. Αν και στα μονοπάτια και τους δρόμους τα επίπεδα ραδιενέργειας είναι πλέον χαμηλά, τα βρύα, τα φύλλα, το χώμα και η σκόνη συγκρατούν ακόμα υψηλές συγκεντρώσεις ραδιενεργών σωματιδίων (hot spots), τα οποία θα μπορούσαν εύκολα να κολλήσουν στα ρούχα ή τα παπούτσια και να μεταφερθούν εκτός ζώνης. Κατά πάσα πιθανότητα, υπήρχε στο γκρουπ μηχάνημα για να μετράτε τη ραδιενέργεια του χώρου. Φεύγοντας περνούσατε και εσείς από ένα ειδικό μηχάνημα ώστε να ελεγχθούν τα επίπεδα ραδιενέργειας πάνω σας.
Ένας είναι όμως ο κανόνας ο οποίος εκτός από πρακτική ισχύ, περισσότερο από όλα έχει ένα συναισθηματικό υπόβαθρο. Δεν επιτρεπόταν να αγγίξεις ή να μετακινήσεις οτιδήποτε σε εσωτερικούς ή εξωτερικούς χώρους του Πρίπιατ για κανέναν λόγο! Οι χαριτωμένες κούκλες που περιμένουν τα παιδιά να γυρίσουν ακόμα στα ξέστρωτα κρεβάτια τους, τα βάζα με τα τουρσιά πάνω στα τραπέζια, τα αυτοκινητάκια καρτ που δεν πρόλαβαν να εγκαινιαστούν επίσημα στο λούνα παρκ· όλα μοιάζουν να παραμένουν όπως ήταν στις 27 Απριλίου του 1986. Μια πόλη που όλα πάνω της περιμένουν κάποιον να γυρίσει, αλλά αυτός ο κάποιος 40 χρόνια τώρα δεν έχει φανεί. Τα επίπεδα ραδιενέργειας που υπάρχουν σε αυτά τα αντικείμενα, τα καθιστούν απαγορευτικά για να τα αγγίξει ο οποιοσδήποτε. Έτσι, ο χρόνος μένει κολλημένος σε εκείνο το απόγευμα και τίποτα δεν προμηνύει πως αυτό θα αλλάξει σύντομα.
Το Πρίπιατ είναι μια πόλη που δημιουργήθηκε για να στεγάσει την πρόοδο και την εξέλιξη. Κατάφερε να επιβιώσει ως ζωντανός οργανισμός για 16 χρόνια και να δημιουργήσει έναν οικισμό που όλοι θα ήθελαν να ζουν. Εκείνο το απόγευμα όμως άφησε τον χρόνο να αιωρείται. Η πόλη έχει μείνει σε μια άνω τελεία. Όλα δείχνουν σαν να περιμένουν να τεθούν ξανά σε λειτουργία, κανένας όμως δεν φαίνεται να κάνει κάτι ώστε να συμβεί αυτό.
Διαβάστε ακόμα:
