«Ένας χάρτης καταγράφει αποστάσεις, υψόμετρα και σημεία. Για τον άνθρωπο που περπατά όμως, η ίδια διαδρομή γεμίζει με προσωπικές αναμνήσεις. Θυμάσαι πού κουράστηκες, πού σταμάτησες, ποιον συνάντησες, πού άλλαξε ξαφνικά ο καιρός ή πού είδες κάτι που δεν περίμενες. Αν επιστρέψεις στο ίδιο μονοπάτι με άλλη παρέα ή σε διαφορετική εποχή, μπορεί να ζήσεις μια τελείως διαφορετική εμπειρία. Κάπως έτσι δημιουργείται μια προσωπική χαρτογράφηση. Δε θυμάσαι απλώς από πού πέρασες, αλλά τι έζησες σε κάθε σημείο και τι πήρες μαζί σου φεύγοντας».
Ο Στάθης Χιλίτζης, πεζοπόρος και εμπνευστής της πλατφόρμας AltaRoam, μας ταξιδεύει στις ορεινές διαδρομές και τα ορειβατικά καταφύγια, γεμίζοντάς μας με εικόνες κι εμπειρίες που προϋποθέτουν χρήσιμους οδηγούς και πολύ πάθος για το βουνό και την ελληνική ύπαιθρο.
Πώς μπορεί κάποιος να «διαβάσει» το βουνό
Η δική μου σχέση με το βουνό δεν ξεκίνησε μέσα από κάποιο οργανωμένο σχέδιο. Άρχισα με απλές πεζοπορίες και στην πορεία ήθελα να ανακαλύπτω όλο και περισσότερα μέρη και διαδρομές. Κάθε εξόρμηση γεννούσε την επόμενη. Όσο ερχόμουν πιο κοντά στο βουνό, τόσο καταλάβαινα ότι δε με ενδιέφερε μόνο να φτάσω σε μια κορυφή. Με τραβούσε ολόκληρη η διαδικασία: η προετοιμασία, το μονοπάτι, οι αλλαγές του τοπίου και η αίσθηση ότι κάθε φορά γνωρίζεις ένα διαφορετικό κομμάτι της Ελλάδας. Μέσα από αυτή την προσωπική αναζήτηση προέκυψε αργότερα και η ανάγκη να συγκεντρώσω και να μοιραστώ όσα μάθαινα.
Το βουνό λοιπόν, αρχίζεις να το «διαβάζεις» όταν δεν κοιτάς μόνο τον προορισμό. Παρατηρείς το έδαφος, τον καιρό, τη βλάστηση, τη σήμανση και τα ίχνη που έχουν αφήσει όσοι πέρασαν πριν από εσένα. Ένα παλιό καλντερίμι, μια ξερολιθιά ή μια εγκαταλειμμένη στάνη μπορεί να σου δείξει πώς χρησιμοποιούσαν κάποτε αυτή τη διαδρομή.
Παράλληλα, μαθαίνεις να αναγνωρίζεις πότε οι συνθήκες αλλάζουν και πότε χρειάζεται να προσαρμόσεις το σχέδιό σου. Δεν είναι κάτι που κατακτάς από τη μία μέρα στην άλλη. Έρχεται με την προετοιμασία, την παρατήρηση και, κυρίως, με τον χρόνο που περνάς εκεί.
Ελληνικά βουνά: Δεν πρόκειται μόνο για ένα φυσικό τοπίο, αλλά για έναν ολόκληρο τόπο
Μπορεί να ξεκινήσεις από ένα χωριό, να περάσεις μέσα από δάσος και νερά και λίγες ώρες αργότερα να βρίσκεσαι σ’ ένα τελείως γυμνό, αλπικό τοπίο. Κάθε βουνό έχει διαφορετικό χαρακτήρα. Άλλη εμπειρία σου δίνει ο Όλυμπος, άλλη η Τύμφη, ο Σμόλικας ή το Πήλιο. Παράλληλα, τα ελληνικά βουνά παραμένουν στενά δεμένα με τα χωριά και τους ανθρώπους τους. Δεν επισκέπτεσαι μόνο ένα φυσικό τοπίο· γνωρίζεις έναν τόπο ολόκληρο, με τη ζωή, τις συνήθειες και τις αντιθέσεις του.
Επομένως αυτό που ξεχωρίζω στα ελληνικά βουνά, είναι η ποικιλία που συναντάς σε σχετικά μικρές αποστάσεις.
Το Menalon Trail είναι ένα καλό παράδειγμα, που περιγράφει τα ελληνικά βουνά. Δεν παρουσιάζει μόνο το φυσικό τοπίο της Αρκαδίας, αλλά συνδέει χωριά, μοναστήρια, φαράγγια, παλιά γεφύρια και μονοπάτια που χρησιμοποιούνταν για τις καθημερινές μετακινήσεις των κατοίκων.
Περπατώντας το, βλέπεις πώς συνυπάρχουν η φύση, η ιστορία και η ζωή της υπαίθρου. Παράλληλα, δείχνει τι μπορεί να συμβεί όταν μια μεγάλη διαδρομή οργανώνεται, σηματοδοτείται και αποκτά έναν φορέα που τη φροντίζει. Με αυτή την έννοια, δεν είναι απλώς μια πεζοπορική πρόταση. Είναι ένας τρόπος να περάσεις μέσα από διαφορετικές πλευρές της ελληνικής πραγματικότητας.
Πεζοπορία: Το βουνό δε σημαίνει και στόχο την κορυφή
Το βουνό δεν απευθύνεται μόνο σε ανθρώπους με μεγάλη φυσική κατάσταση ή ορειβατική εμπειρία. Μπορεί να ταιριάξει σε όποιον θέλει να κινηθεί, να γνωρίσει έναν τόπο διαφορετικά και να περάσει χρόνο στη φύση. Δε χρειάζεται όλοι να κάνουν τις ίδιες διαδρομές ούτε να φτάνουν στις ίδιες κορυφές. Υπάρχουν εύκολα μονοπάτια για μια πρώτη γνωριμία, αλλά κι απαιτητικές διαδρομές για ανθρώπους με εμπειρία. Αυτό που χρειάζεται είναι να επιλέγεις κάτι ανάλογο με τις δυνατότητές σου, να προετοιμάζεσαι σωστά και να μην προσπαθείς να αποδείξεις κάτι.
Στο βουνό δεν έχει τόση σημασία πόσο γρήγορα ή πόσο ψηλά θα πας, αλλά να ξέρεις πού βρίσκεσαι και να μπορείς να επιστρέψεις με ασφάλεια.
Το βουνό, αυτός ο δάσκαλος της φύσης
Στην πεζοπορία το κινητό μπορεί να είναι χάρτης, GPS, τρόπος επικοινωνίας ή μέσο ανάγκης, οπότε δε χρειάζεται να το αφήσουμε εντελώς στην άκρη. Αυτό που αλλάζει είναι η σχέση μας με την οθόνη. Δεν την κοιτάμε συνεχώς από συνήθεια. Τη χρησιμοποιούμε όταν τη χρειαζόμαστε και μετά επιστρέφουμε σε όσα συμβαίνουν γύρω μας. Το περπάτημα σε αναγκάζει σχεδόν φυσικά να σηκώσεις το βλέμμα, να προσέξεις το έδαφος, τον καιρό και τους ήχους. Για λίγες ώρες η προσοχή μας επιστρέφει σε πράγματα πιο άμεσα και πραγματικά.
Προσωπικά μέσα από την πεζοπορία έχω μάθει ότι μπορώ να αντέξω περισσότερο απ’ όσο νομίζω, αλλά και ότι πρέπει να αναγνωρίζω εγκαίρως τα όριά μου.
Το βουνό σε μαθαίνει να έχεις υπομονή, γιατί δεν μπορείς να επισπεύσεις μια μεγάλη ανηφόρα ούτε να ελέγξεις τον καιρό. Μπορείς μόνο να προετοιμαστείς σωστά, να κρατήσεις τον ρυθμό σου και να πάρεις τις κατάλληλες αποφάσεις.
Έχω μάθει επίσης ότι το να γυρίσεις πίσω δεν είναι αποτυχία. Μερικές φορές είναι η πιο σωστή επιλογή. Αυτή η σκέψη δεν αφορά μόνο την πεζοπορία· την κουβαλάς μαζί σου και στην καθημερινότητα.
Στο βουνό τίποτα δε σου δίνεται αμέσως κι αυτό με κερδίζει
Ίσως αυτό που με κερδίζει περισσότερο στο βουνό να είναι ότι τίποτα δε σου δίνεται αμέσως. Πρέπει να περπατήσω, να παρατηρήσω, να κουραστώ και να προσαρμοστώ στις συνθήκες. Κάθε μέρος αποκαλύπτεται σταδιακά και η εμπειρία αλλάζει ανάλογα με την εποχή, τον καιρό και τη διαδρομή που θα επιλέξεις.
Στο ερώτημα θάλασσα ή βουνό, θα απαντούσα βουνό χωρίς όμως να θεωρώ ότι χρειάζεται πραγματικά να διαλέξουμε ανάμεσα στα δύο. Η θάλασσα προσφέρει μια διαφορετική αίσθηση ελευθερίας, αλλά στο βουνό νιώθω ότι συμμετέχω περισσότερο στο τοπίο.
AltaRoam: Η εφαρμογή που “χτίζεται” σε πραγματικές συνθήκες βουνού
Η εφαρμογή του AltaRoam δεν θέλω να είναι απλώς ένας ακόμη κατάλογος διαδρομών ή ένα μέρος όπου κατεβάζεις ένα αρχείο GPX. Στόχος είναι να δίνει στον πεζοπόρο τις πληροφορίες που χρειάζεται πριν ξεκινήσει, αλλά και πρακτική βοήθεια όσο βρίσκεται στη διαδρομή.
Δίνουμε βάρος στην προέλευση και την αξιοπιστία των δεδομένων, στη σωστή παρουσίαση των επιμέρους σταδίων μιας μεγάλης διαδρομής και στη σύνδεση με τους φορείς που πραγματικά διαχειρίζονται ή συντηρούν τα μονοπάτια. Παράλληλα, αναπτύσσουμε λειτουργίες πλοήγησης και ασφάλειας, όπως παρακολούθηση θέσης, ενημέρωση όταν κάποιος απομακρύνεται από τη χάραξη και πρόσβαση στις βασικές πληροφορίες της διαδρομής. Είναι ακόμη υπό ανάπτυξη, οπότε προτιμώ να χτίζεται βήμα βήμα και να δοκιμάζεται σε πραγματικές συνθήκες.
Η ιδέα γεννήθηκε μέσα από τη δική μου επαφή με την πεζοπορία. Όσο αναζητούσα νέες διαδρομές, διαπίστωνα ότι οι πληροφορίες ήταν διάσπαρτες. Άλλα στοιχεία υπήρχαν σε ιστοσελίδες συλλόγων ή φορέων, άλλα σε εφαρμογές, άλλα σε αναρτήσεις και πολλές φορές ήταν δύσκολο να γνωρίζεις πόσο πρόσφατα ή αξιόπιστα ήταν. Ήθελα να δημιουργήσω έναν χώρο που να συγκεντρώνει όχι μόνο διαδρομές, αλλά και πληροφορίες για καταφύγια, εξοπλισμό, ασφάλεια, δράσεις και τους ανθρώπους που φροντίζουν τα μονοπάτια. Η AltaRoam ξεκίνησε ως ένα προσωπικό εγχείρημα, χωρίς εταιρεία ή χορηγό από πίσω, και εξελίσσεται σταδιακά μέσα από έρευνα, επικοινωνία με φορείς και πραγματικές ανάγκες που συναντώ στην πορεία.
Συνοπτικά λοιπόν η AltaRoam δεν περιορίζεται στις διαδρομές, αλλά περιλαμβάνει καταφύγια, οδηγούς, tips, δράσεις και κοινότητα. Είναι ένα ολόκληρο οικοσύστημα γύρω από την εμπειρία του βουνού.
Η πεζοπορία δεν αρχίζει τη στιγμή που μπαίνεις στο μονοπάτι.
Προηγούνται η επιλογή της κατάλληλης διαδρομής, η ενημέρωση για τις συνθήκες, ο εξοπλισμός, η πρόσβαση και η προετοιμασία. Σε μια πολυήμερη πορεία χρειάζονται επιπλέον πληροφορίες για τα επιμέρους στάδια, τα καταφύγια και τα σημεία ανεφοδιασμού. Υπάρχουν ακόμη οι φορείς και οι εθελοντές που συντηρούν τα μονοπάτια, καθώς και οι τοπικές κοινωνίες που συνδέονται άμεσα με αυτά. Ήθελα η AltaRoam να παρουσιάζει αυτή τη συνολική εικόνα και όχι μόνο μια γραμμή πάνω σε έναν χάρτη. Η διαδρομή είναι το σημείο εκκίνησης, αλλά γύρω της υπάρχει ένα ολόκληρο σύνολο ανθρώπων, γνώσεων και πρακτικών αναγκών.
Μια «καλή διαδρομή» δεν είναι απαραίτητα η πιο εντυπωσιακή ή η πιο δύσκολη
Μια καλή διαδρομή δεν κρίνεται μόνο από το υψόμετρο, τα χιλιόμετρα ή τη θέα της κορυφής. Μπορεί να είναι ένα ήσυχο μονοπάτι μέσα στο δάσος, μια διαδρομή που συνδέει δύο χωριά ή ένας περίπατος που σου επιτρέπει να παρατηρήσεις καλύτερα τον τόπο. Για μένα μετράει αν η διαδρομή έχει συνοχή, αν το μονοπάτι βρίσκεται σε καλή κατάσταση και αν στο τέλος σου έχει αφήσει κάτι. Μερικές από τις διαδρομές που θυμόμαστε περισσότερο δεν είναι εκείνες στις οποίες δυσκολευτήκαμε περισσότερο, αλλά εκείνες στις οποίες περάσαμε καλά και θελήσαμε κάποτε να επιστρέψουμε.
Επίσης το τοπίο είναι αυτό που σε φέρνει αρχικά σε μια διαδρομή, αλλά πολλές φορές η παρέα είναι εκείνη που καθορίζει πώς θα τη θυμάσαι. Ένα εντυπωσιακό μέρος μπορεί να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη αξία όταν το μοιράζεσαι με ανθρώπους που κινούνται με τον ίδιο σεβασμό και χωρίς ανταγωνισμό. Στην πεζοπορία η παρέα δεν είναι μόνο συντροφιά. Υπάρχει συνεργασία, ευθύνη και εμπιστοσύνη, ιδιαίτερα όταν η κούραση ή οι συνθήκες δυσκολεύουν. Από την άλλη, υπάρχουν και στιγμές που χρειάζεσαι να περπατήσεις πιο ήσυχα και να μείνεις λίγο μόνος με το τοπίο. Και οι δύο εμπειρίες έχουν τη θέση τους· απλώς σου αφήνουν κάτι διαφορετικό.
Τα παλιά μονοπάτια δε δημιουργήθηκαν αρχικά για αναψυχή.
Ήταν δρόμοι καθημερινής ζωής. Ένωναν χωριά, καλλιέργειες, στάνες, μοναστήρια και περάσματα. Από εκεί μετακινούνταν άνθρωποι, ζώα και προϊόντα, πολλές φορές κάτω από συνθήκες πολύ πιο δύσκολες από αυτές που συναντάμε εμείς σήμερα. Όταν περπατάς σε ένα καλντερίμι ή περνάς από ένα παλιό γεφύρι και μια ξερολιθιά, βλέπεις ακόμη ίχνη αυτής της ζωής. Αν τα μονοπάτια εγκαταλειφθούν, δεν χάνεται μόνο μια πεζοπορική διαδρομή. Χάνεται ένας τρόπος να κατανοήσουμε πώς ζούσαν και πώς επικοινωνούσαν οι άνθρωποι ενός τόπου.
Μπορεί ένα μονοπάτι να λειτουργήσει ως τρόπος να γνωρίσουμε την ιστορία και τον πολιτισμό ενός τόπου; Η απάντηση είναι “ναι”, και μάλιστα ίσως είναι ένας από τους πιο άμεσους τρόπους. Περπατώντας βλέπεις τη γεωγραφία που διαμόρφωσε την καθημερινότητα των ανθρώπων. Καταλαβαίνεις γιατί ένα χωριό χτίστηκε σε συγκεκριμένο σημείο, πώς επικοινωνούσε με τα γειτονικά χωριά και ποια ήταν η σχέση του με το νερό, το δάσος ή τις καλλιέργειες. Το ίδιο το μονοπάτι, όμως, δεν αρκεί πάντα για να σου αφηγηθεί αυτή την ιστορία. Χρειάζεται σωστή πληροφορία, τοπικές μαρτυρίες και σεβασμός σε όσα συναντάμε. Έτσι η πεζοπορία παύει να είναι απλώς μια μετακίνηση μέσα σε ένα όμορφο τοπίο και γίνεται ένας διαφορετικός τρόπος γνωριμίας με τον τόπο.
Τα ελληνικά βουνά και πως να τα γνωρίσεις καλύτερα
Αν αναζητήσουμε τι λείπει από τον τρόπο με τον οποίο μπορούσε κάποιος μέχρι σήμερα να ανακαλύψει τα ελληνικά βουνά, θα λέγαμε ότι έλειπε κυρίως η οργάνωση, η σύνδεση και η δυνατότητα να καταλάβεις ποια πληροφορία μπορείς να εμπιστευτείς. Μπορεί να βρεις μια χάραξη ή μια περιγραφή, αλλά να μην γνωρίζεις πότε ενημερώθηκε, αν το μονοπάτι συντηρείται, ποιος το διαχειρίζεται ή αν οι σημερινές συνθήκες συμφωνούν με όσα διαβάζεις.
Παράλληλα, η αναζήτηση συχνά περιορίζεται στα πιο γνωστά βουνά και στις πιο δημοφιλείς κορυφές, ενώ υπάρχουν ολόκληρα δίκτυα διαδρομών που παραμένουν σχετικά άγνωστα. Αυτό που προσπαθεί να κάνει την AltaRoam είναι να παρουσιάσει τις πληροφορίες με πιο καθαρό και οργανωμένο τρόπο, αναφέροντας τις πηγές και ξεχωρίζοντας όσο γίνεται το επιβεβαιωμένο στοιχείο από εκείνο που χρειάζεται ακόμη έλεγχο.
Ίσως η μεγαλύτερη παρανόηση είναι ότι το βουνό απευθύνεται μόνο σε έμπειρους ορειβάτες και ότι κάθε εξόρμηση πρέπει να είναι δύσκολη ή επικίνδυνη. Στην πραγματικότητα υπάρχουν διαδρομές για πολύ διαφορετικά επίπεδα εμπειρίας, από σύντομους περιπάτους μέχρι απαιτητικές αναβάσεις. Το πρόβλημα αρχίζει όταν κάποιος επιλέγει μια διαδρομή χωρίς να γνωρίζει τις απαιτήσεις της ή υποτιμά τις συνθήκες.
Το βουνό δεν χρειάζεται να μας φοβίζει, αλλά χρειάζεται σωστή ενημέρωση και σεβασμό. Δεν είναι χώρος επίδειξης ούτε πεδίο όπου πρέπει συνεχώς να ξεπερνάμε τα όριά μας.
Βάλια Κάλντα: Το βουνό με τις χαρακτηριστικές εναλλαγές τοπίου
Μια περιοχή που με έχει εντυπωσιάσει είναι η Βάλια Κάλντα. Δεν είναι μόνο η ομορφιά της, αλλά η αίσθηση απομόνωσης και η εναλλαγή του τοπίου. Πυκνά δάση, νερά, ανοιχτά σημεία και διαδρομές που σε κάνουν να καταλαβαίνεις πόσο διαφορετικό μπορεί να είναι το ελληνικό βουνό από την εικόνα μιας γυμνής κορυφής που έχουμε συχνά στο μυαλό μας.
Εκεί δε χρειάζεται να φτάσεις στο ψηλότερο σημείο για να αισθανθείς ότι η διαδρομή άξιζε. Η εμπειρία βρίσκεται σε ολόκληρη την πορεία.
Γενικά αυτό που συνεχίζει να με εκπλήσσει είναι το πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει ένα βουνό. Μια διαδρομή μπορεί να ξεκινήσει με καθαρό ουρανό και μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα να εμφανιστούν σύννεφα, ομίχλη ή έντονος αέρας και να αλλάξει εντελώς η εικόνα της. Το ίδιο μέρος που πριν φαινόταν οικείο μπορεί ξαφνικά να απαιτεί πολύ μεγαλύτερη προσοχή. Αυτές οι αλλαγές μου έχουν μείνει περισσότερο από κάποιο μεμονωμένο αξιοθέατο ή περιστατικό, γιατί σου υπενθυμίζουν ότι στο βουνό δεν θεωρείς ποτέ τις συνθήκες δεδομένες.
Οι άνθρωποι του βουνού: Εκείνοι που το φροντίζουν κι επιστρέφουν σε αυτό ξανά και ξανά
Αυτό που μου έχει μείνει είναι οι μικρές συναντήσεις με ανθρώπους, που γνωρίζουν πραγματικά τον τόπο: έναν κάτοικο που θα σου εξηγήσει πού οδηγούσε παλιά ένα μονοπάτι, έναν άνθρωπο που ασχολείται με τη συντήρησή του ή έναν πεζοπόρο που θα μοιραστεί μαζί σου μια χρήσιμη πληροφορία χωρίς να σε γνωρίζει.
Συνήθως πρόκειται για σύντομες συζητήσεις, αλλά μέσα από αυτές μαθαίνεις πράγματα που δεν βρίσκονται εύκολα σε έναν χάρτη ή σε μια εφαρμογή. Μου θυμίζουν ότι το βουνό δεν είναι μόνο το τοπίο. Είναι και οι άνθρωποι που ζουν εκεί, το φροντίζουν ή επιστρέφουν σε αυτό ξανά και ξανά.
Όσο για τους ανθρώπους που λένε πως δεν είναι του βουνού; Δε θα προσπαθήσω να τους πείσω με εικόνες από δύσκολες κορυφές ή μεγάλες αποστάσεις. Θα τους έλεγα να επιλέξουν μια σύντομη και καλά σηματοδοτημένη διαδρομή, κατάλληλη για την εμπειρία τους, και να πάνε με ανθρώπους που εμπιστεύονται. Χωρίς πίεση να φτάσουν κάπου συγκεκριμένα και χωρίς να αντιμετωπίσουν την πεζοπορία σαν δοκιμασία.
Αρκεί να περπατήσουν λίγο, να δουν πώς αισθάνονται και να δώσουν χρόνο στην εμπειρία. Μπορεί στο τέλος να καταλάβουν ότι πράγματι δεν είναι του βουνού. Μπορεί όμως να ανακαλύψουν ότι μέχρι τότε είχαν γνωρίσει μόνο μια εικόνα του κι όχι αυτό που πραγματικά μπορεί να τους προσφέρει.
Διαβάστε ακόμα:
3 κορυφαία μονοπάτια στις Καρυές Λακωνίας με αναλυτικούς χάρτες
Αμοργός: 12 μονοπάτια από τα πιο θεαματικά των Κυκλάδων
Κύθηρα: Διασχίζοντας έναν από τους καλύτερους πεζοπορικούς προορισμούς στην Ελλάδα
