Υπάρχουν κάποιοι τόποι στον κόσμο, όπου το πέπλο που χωρίζει το θείο από τα εγκόσμια είναι τόσο λεπτό που μπορείς να το ακούσεις να κυματίζει στο απαλό αεράκι. Η Μιγιατζίμα, το ιερό νησί της ιαπωνικής εσωτερικής θάλασσας Σέτο, είναι ένας τέτοιος τόπος. Ένας τόπος προσευχής και σιωπής, όπου η φύση δεν περιβάλλει απλώς το θείο, αλλά αποτελεί την ίδια την ενσάρκωσή του. Το νησί υπήρξε ανέκαθεν ένας τόπος φορτισμένος με θρησκευτικό δέος. Πολύ πριν τοποθετηθεί ο πρώτος ξύλινος πάσσαλος των ιερών στα ρηχά της ακτής του, το ίδιο το βουνό Μίσεν του νησιού λατρευόταν ως η επίγεια κατοικία των Κάμι, των σιντοϊστικών πνευμάτων της φύσης. Η ανάγκη διατήρησης της απόλυτης ιερότητάς του επέβαλε άβατο με συνέπεια να μην επιτρέπεται σε κανέναν από τους κοινούς θνητούς να πατήσουν το χώμα του.
Σήμερα τα πράγματα έχουν λίγο-πολύ αλλάξει, το άβατο έχει καταργηθεί καθώς πλήθη προσκυνητών Ιαπώνων και ξένων επισκεπτών κατακλύζουν το νησί, ειδικά το Σαββατοκύριακο, ωστόσο η Μιγιατζίμα δεν φαίνεται διατεθειμένη να απεμπολήσει αυτή την ιδιαίτερη εσωτερική ιερότητα που την χαρακτηρίζει. Η πολυκοσμία μοιάζει να υποκλίνεται μπροστά στην αρχαία ενέργεια που εκπέμπει το νησί, ενώ η ευλάβεια των ντόπιων απλώνει ένα αόρατο δίχτυ προστασίας του. Αρκεί να στρέψεις το βλέμμα στις πλαγιές του Μίσεν που βάφονται στα χρυσοκόκκινα χρώματα του φθινοπώρου, στα βελούδινα μάτια ενός ελεύθερου ελαφιού, ή στο πέταγμα ενός πουλιού πάνω από την κόκκινη πύλη Τορίι για να νιώσεις ότι το νησί παραμένει απαραβίαστο, ένα αιώνιο άσυλο γαλήνης.
Το πορφυρό ιερό και η πύλη που επιπλέει
Το Τορίι αυτό το πνευματικό συντοϊστικό σύμβολο είναι το πρώτο που αντικρίζω μαζί με δεκάδες άλλους ταξιδιώτες, καθώς το πλοιάριο που απέπλευσε από την απέναντι ακτή της Χιροσίμα προσεγγίζει το νησί. Αναδύεται μέσα από την θάλασσα με φόντο το ιερό Ιτσουκουσίμα και τις κατάφυτες πλαγιές του Μίσεν μαγνητίζοντας όλα τα βλέμματα.
Βαμμένη στο έντονο κόκκινο του βερμιλίου– το χρώμα που διώχνει τα κακά πνεύματα- η πύλη μοιάζει να αιωρείται πάνω από το νερό, όταν η θάλασσα φουσκώνει με την παλίρροια. Κοιτάζοντάς την από την στεριά έχεις την αίσθηση ότι δεν χωρίζει δύο στερεά μέρη, αλλά τον κόσμο των θνητών από τον κόσμο των πνευμάτων(Κάμι). Με ύψος που αγγίζει τα 16 μέτρα η πύλη δεν είναι καρφωμένη στο βυθό, στηρίζεται αποκλειστικά στο δικό της βάρος το οποίο ισοδυναμεί με 60 τόνους και σε μια έξυπνη δομή τεσσάρων επιπλέον υποστυλωμάτων. Στην οροφή της κρύβονται βαριές πέτρες που λειτουργούν ως αντίβαρο ενάντια στους τυφώνες και τα ορμητικά κύματα. Όταν η παλίρροια είναι χαμηλή οι πιστοί μπορούν να περπατήσουν έως τη βάση της αφήνοντας νομίσματα στις σχισμές των ξύλων για καλή τύχη.
Πίσω από την πύλη το σιντοϊστικό ιερό Ιτσουκουσίμα (Itsukushima Shrine) χτισμένο πάνω σε ξύλινες αποβάθρες μοιάζει με πλοίο που πλέει στην γαλάζια θάλασσα. Οι στέγες, οι αίθουσες, οι διάδρομοι και οι σανίδες του ιερού έχουν σχεδιαστεί σε απόλυτη αρμονία με το περιβάλλον τιμώντας την ιερή παράδοση που δεν επέτρεπε στους κοινούς θνητούς να πατήσουν το χώμα του. Έτσι το ιερό «επέπλεε» αφήνοντας την γη ανέγγιχτη, αγνή και άβατη. Το Ιτσουκουσίμα που θεμελιώθηκε το 593 μ. Χ. ήταν ένας μεταφυσικός χώρος που επικοινωνούσε με το ιερό νησί χωρίς να το «μολύνει». Ιτσουκουσίμα (Itsukushima-jinja) άλλωστε σημαίνει «Νησί του Σεβασμού» ή «Ιερό Νησί» κι ήταν η αρχαϊκή ονομασία της Μιγιατζίμα. Το σημερινό όνομα Μιγιατζίμα παραπέμπει στο «νησί των ιερών».
Η μορφή του ιερού Ιτσουκουσίμα που επισκεπτόμαστε σήμερα οφείλεται στο όραμα ενός από τους ισχυρότερους φεουδάρχες της μεσαιωνικής Ιαπωνίας τον Τάϊρα- νο Κιόμορι. Το 1168 στο απόγειο της δύναμής του ο Κιόμορι επέλεξε το ιερό ως τον οικογενειακό λατρευτικό τόπο της φατρίας του. Χρηματοδότησε την ριζική ανακατασκευή του εισάγοντας το αρχιτεκτονικό στυλ Σιντέν- ζουκούρι, το οποίο έως τότε χαρακτήριζε αποκλειστικά τα ανάκτορα της αριστοκρατίας στο Κιότο. Οι αίθουσες, οι χώροι προσφορών και οι ατελείωτοι διάδρομοι που σήμερα κατακλύζονται από τους πιστούς, συνδέθηκαν με γέφυρες, στηριγμένες σε ένα δίκτυο πασσάλων που δοκιμάζονται καθημερινά από την παλίρροια. Όλα τα κτήρια είναι βαμμένα σε κόκκινο πορφυρό χρώμα, το οποίο σύμφωνα με την ιαπωνική παράδοση διώχνει τα κακά πνεύματα.
Το δικό του αποτύπωμα στο ιερό νησί άφησε και ο Νταϊμιο και μετέπειτα ηγέτης της Ιαπωνίας Τογιοτόμι Χιντεγιόσι με την προσθήκη της σκηνής του θεάτρου Νο στο ιερό. Κατασκευάστηκε το 16ο αιώνα και αποτελεί την μοναδική πλωτή σκηνή του είδους της στον κόσμο. Εδώ οι ηθοποιοί έπαιζαν παραδοσιακά δράματα για να εξευμενίσουν τους θεούς και να γιορτάσουν τις στρατιωτικές νίκες. Ο ξύλινος τοίχος στο πίσω μέρος της σκηνής καλύπτεται από την παραδοσιακή ζωγραφιά ενός αιωνόβιου πεύκου. Μοτίβο που συναντάται σε όλες τις σκηνές Νο της χώρας και συμβολίζει την σύνδεση με το θείο και την αιωνιότητα. To θέατρο No ακόμη και σήμερα πραγματοποιεί παραστάσεις πάνω στη σκηνή κατά την διάρκεια του ετήσιου φεστιβάλ Tokasai που οργανώνεται την Άνοιξη. Η σκηνή έχει ανακηρυχθεί Σημαντικό Πολιτιστικό Αγαθό της Ιαπωνίας.
Το συγκρότημα του ιερού από τα πιο εμβληματικά σιντοϊστικά ιερά της Ιαπωνίας είναι αφιερωμένο στις θεότητες της θάλασσας και της ναυσιπλοΐας γνωστές ως Munakata Sanjojin κόρες του θεού του ανέμου και της καταιγίδας Susanoo-no Mikoto. Από το 1996 αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Στον βουδιστικό ναό Daisho–in
Αφήνοντας πίσω την ακτή, το ανηφορικό μονοπάτι μας οδηγεί στους πρόποδες του όρους Μίσεν. Εδώ φωλιασμένος μέσα στην πυκνή φθινοπωρινή βλάστηση μας αποκαλύπτεται ο ναός Daisho-in, το πιο σημαντικό κέντρο της σχολής εσωτεριστικού βουδισμού Shingon στο νησί. Η ανάβαση προς το ναό είναι μια ιεροτελεστία από μόνη της.
Αρχικά περνάμε την εντυπωσιακή πύλη Νιόμον του ναού με τους φύλακες Νίο, τους οργισμένους προστάτες του Βούδα. Δύο ξύλινα αγάλματα που έχουν τοποθετηθεί δεξιά και αριστερά της πύλης για να διώχνουν τα κακά πνεύματα και τους ανεπιθύμητους επισκέπτες από τον ιερό χώρο. Οι μη ανεπιθύμητοι οδηγούμαστε στην διπλή πέτρινη σκάλα που μας μεταφέρει στο πολυεπίπεδο ιερό συγκρότημα με τις εντυπωσιακές αίθουσες, τους βούδες, τα θεϊκά είδωλα και αγάλματα.
Η πρώτη έκπληξη κρύβεται στη σκάλα. Κάτω από την κουπαστή στο μεταλλικό της κιγκλίδωμα έχουν τοποθετηθεί περιστρεφόμενοι κύλινδροι με χαραγμένα πάνω τους αποσπάσματα από τις βουδιστικές γραφές. Οι πιστοί περιστρέφουν τους κυλίνδρους ανεβαίνοντας, καθώς σύμφωνα με την παράδοση η κίνηση αυτή, τους προσφέρει την αντίστοιχη πνευματική ευλογία που θα λάμβαναν αν είχαν διαβάσει το σύνολο των τόμων με τα κείμενα των ιερών γραφών.
Η αίθουσα Kannon– do
Σε μικρή απόσταση από την κορυφή της μεγάλης σκάλας βρίσκεται η αίθουσα Kannon- do του ιερού συγκροτήματος. Η αίθουσα είναι αφιερωμένη στην Juichimen Kannon την θεά του Ελέους με τα έντεκα πρόσωπα. Σε περίοπτη θέση στην ίδια αίθουσα βρίσκεται το χρυσό άγαλμα του Maitreya Bodhisattva του «Βούδα του Μέλλοντος», του φωτισμένου δασκάλου που αναμένεται να εμφανιστεί στη γη στο μακρινό μέλλον για να διδάξει ξανά το καθαρό Ντάρμα, τον βουδιστικό νόμο που θα οδηγήσει την ανθρωπότητα στην φώτιση.
Το τμήμα αυτό του ναού είναι αφιερωμένο στον 14ο Δαλάϊ Λάμα, ο οποίος επισκέφθηκε το Daisho-in το 2006. Σε ανάμνηση εκείνης της ιστορικής επίσκεψης βλέπουμε φωτογραφίες του, θιβετιανά θρησκευτικά υφάσματα και ένα παραδοσιακό Μαντάλα, το οποίο φιλοτέχνησαν Θιβετιανοί μοναχοί κι έχει τοποθετηθεί σε ειδική γυάλινη προθήκη μπροστά στα πόδια του αγάλματος. Στο βουδισμό, τα Μαντάλα, τα οποία αποτελούνται από κόκκους έγχρωμης άμμου, αντιπροσωπεύουν τον γεωμετρικό χάρτη του σύμπαντος και την πνευματική κατοικία μιας θεότητας.
Η αίθουσα Kannon- do διαθέτει μια εντυπωσιακή ιαπωνική δίρριχτη στέγη και περίτεχνα σκαλίσματα στη μετώπη της.
Η αίθουσα του οργισμένου Βούδα
Το Chokugan-do στεγάζει την κύρια αίθουσα προσευχής του ιερού συγκροτήματος. Εδώ βλέπουμε τον αυτοκράτορα Meiji σε κάδρο με δυτικού τύπου στρατιωτική στολή, τον λευκό ελέφαντα, ένα ιερό σύμβολο του βουδισμού, που αντιπροσωπεύει την πνευματική δύναμη, την σοφία και την βασιλική αξιοπρέπεια, καθώς και μια ποικιλία βουδιστικών αγαλμάτων. Ανάμεσα σε αυτά και το άγαλμα του Fudo Myoo, μια από τις πιο επιβλητικές και αναγνωρίσιμες θεότητες του βουδισμού Shingon στην Ιαπωνία.
Ο Fudo Myoo περιβάλλεται από φλόγες που συμβολίζουν τον καθαρμό, κρατά ένα μεγάλο σπαθί στο δεξί του χέρι με το οποίο «κόβει» την άγνοια, τις ψευδαισθήσεις και το εγώ των ανθρώπων κι ένα σκοινί στο αριστερό χέρι με το οποίο «δένει» τις κακές δυνάμεις και επαναφέρει τους ανθρώπους που έχουν χάσει τον δρόμο τους πίσω στο μονοπάτι της αλήθειας και της σωτηρίας.
Δεν είναι γαλήνιος όπως ο Βούδας, στην έκφρασή του διακρίνεις οργή, όμως αυτή δεν στρέφεται κατά των ανθρώπων. Στρέφεται ενάντια στο κακό, την άγνοια και τους πειρασμούς που εμποδίζουν την πνευματική φώτιση.
Στην αίθουσα αυτή του Daisho-in ο Fudo Myoo είναι η κεντρική θεότητα. Μπροστά από το άγαλμά του πραγματοποιούνται τελετουργικά, όπως το άναμμα της ιερής φωτιάς, με προσφορές, τάματα, προσωπικές ευχές και εξαγνισμούς. Οι πιστοί που προσέρχονται εδώ συμμετέχουν στα τελετουργικά και προσεύχονται για προσωπική υγεία και ευημερία.
Η θεότητα συνδέεται στενά με τον μοναχό kukai, γνωστό ως Kobo Daishi ιδρυτή του Daisho-in και της σχολής Shingon, καθώς τον προστάτευσε από μια ξαφνική θαλάσσια καταιγίδα. Όταν ο Kobo Daishi έφθασε στην Μιγιατζίμα το 806 μ. Χ. για να ιδρύσει το ναό καθιέρωσε αμέσως την λατρεία του και τον όρισε ως τον κύριο φύλακα του βουνού. Η αιώνια φλόγα Kiezu-no-hi (Άσβεστη φλόγα) που άναψε στην κορυφή του όρους Μίσεν συνδέεται άμεσα με την ιερή φωτιά του Fudo Myoo. Ο μοναχός Kukai άναψε την φλόγα πριν από 1200 χρόνια και δεν έσβησε ποτέ, ούτε τον Μάϊο του 2026, όταν καταστράφηκε ολοσχερώς το Reikado, το κτήριο που την στέγαζε. Οι μοναχοί πρόλαβαν και μετέφεραν την φλόγα σε ασφαλές μέρος, όπου και θα παραμείνει μέχρι την πλήρη αποκατάσταση των ζημιών. Η ίδια αυτή φλόγα χρησιμοποιήθηκε για να ανάψει την «Φλόγα της Ειρήνης» στο Μνημείο Ειρήνης της Χιροσίμα.
Η σπηλιά του προσκυνήματος Σικόκου
Από τα πιο ιδιαίτερα σημεία του ναού είναι το σπήλαιο Henjo-kutsu. Η ιερή αίθουσα μαγνητίζει το βλέμμα του επισκέπτη με την χρυσαφένια οροφή της που είναι καλυμμένη με εκατοντάδες φωτεινά φανάρια. Κάτω από αυτά στέκονται μικρά μποντισάτβα και αγάλματα θεοτήτων από την διαδρομή του προσκυνήματος Σικόκου. Πρόκειται για 88 κύρια βουδιστικά είδωλα που αντιστοιχούν στους ισάριθμους ναούς του διάσημου προσκυνήματος. Επίσης μέσα σε ειδικά γυάλινα πάνελ στο πάτωμα του σπηλαίου έχει τοποθετηθεί άμμος που προέρχεται από τα 88 ιερά. Το προσκύνημα Σικόκου διαρκεί τουλάχιστον 42 ημέρες. Ωστόσο λέγεται πως το πάτημα σε κάθε ένα από τα πάνελ στο πάτωμα της φωτεινής σπηλιάς προσφέρει την ίδια ευλογία που λαμβάνει ο πιστός με την πολυήμερη πεζοπορία.
Οι θεότητες του βουδισμού
Στον υπαίθριο χώρο του ναού έχουν τοποθετηθεί δεκάδες αγάλματα. Μερικά έχουν εκπληκτικά σχήματα και εκφράσεις, όπως ένα κοκκινωπό άγαλμα που αντιπροσωπεύει έναν περίεργο τύπο τον Enma- o, τον ηγεμόνα της ιαπωνικής εκδοχής της κόλασης. Είναι υπεύθυνος για τα βασανιστήρια της κόλασης, αν και παρά το τρομακτικό του πρόσωπο λέγεται πως ο ίδιος δεν θέλει οι άνθρωποι να καταλήγουν στην κόλαση, γι αυτό και ζυγίζει τα πράγματα πολύ προσεκτικά πριν λάβει την τελική του απόφαση.
Στα μονοπάτια και τις κλίμακες του συγκροτήματος εντυπωσιάζει το πλήθος των πέτρινων αγαλμάτων Jizo με τα κόκκινα σκουφάκια που φροντίζουν οι μοναχοί προσφέροντάς τους ζεστασιά και προστασία. Πολλά από αυτά τοποθετημένα ανάμεσα στα δέντρα και τα βρύα δημιουργούν ένα απίστευτα γαλήνιο σκηνικό. Παρατηρώντας τα διαπιστώνω πως κάθε ένα έχει την δική του μοναδική στάση και έκφραση. Στα πόδια τους, ή στην αγκαλιά τους έχουν τοποθετηθεί μικρά νομίσματα (yen) που αφήνουν οι επισκέπτες ως προσφορά για υγεία και καλή τύχη.
Σε περίοπτη θέση στον εξωτερικό χώρο του ναού βρίσκεται το πέτρινο άγαλμα της Κάννον, της Μποντισάτβα της Ευσπλαχνίας και της Συμπόνιας, ακριβώς μπροστά από την αίθουσα Maniden με την περίτεχνη ξύλινη οροφή. Στο κεφάλι του αγάλματος είναι σκαλισμένα 11 πρόσωπα. Δεν είναι όμως το μοναδικό άγαλμα της Κάννον. Κι άλλα αγάλματά της που αναπαριστούν μορφές της βρίσκονται στον προαύλιο χώρο του ναού Daisho-in, με φόντο τα ζωηρά φθινοπωρινά χρώματα. Σε ένα από αυτά όπου εμφανίζεται η Κάννον πάνω σε βάθρο λωτού, αναγράφεται στη βάση του: Υποκλίνομαι-αφοσιώνομαι στην Κάννον, την Μποντισάτβα της Συμπόνιας.
Σε μια γωνιά του κήπου στέκεται ένα παράξενο μικρό jizo. Είναι το Cuchikiki Jizo, ένα σύγχρονο αγαλματάκι του ναού που ακούει τα παράπονα των επισκεπτών και διώχνει μακριά τις αρνητικές σκέψεις. Έχει τοποθετημένο το ένα χέρι πίσω από το μεγάλο του αυτί δείχνοντας ότι ακούει με πολύ μεγάλη προσοχή. Στο άλλο χέρι κρατά ένα ανοιχτό πουγκί, όπου μαζεύει και σφραγίζει τα παράπονα και τις ανησυχίες των πιστών που το εμπιστεύονται. Το Cuchikiki Jizo, ακούει και δεν κρίνει, στόχος του είναι να προσφέρει ανακούφιση στους ανθρώπους.
Χαρακτηριστικό είναι και το υπαίθριο ιερό του ναού, το οποίο είναι αφιερωμένο στον Βούδα της ιατρικής. Ο Yakushi Nyorai εμφανίζεται καθισμένος πάνω σε θρόνο λωτού και γύρω του στέκονται οι 12 στρατηγοί προστάτες του και των πιστών του.
Οι πιστοί που προσέρχονται στο ναό αφήνουν εκτός από τον οβολόν τους και προσφορές σε κονσερβοποιημένα τρόφιμα, το οποία δωρίζονται στην συνέχεια σε φιλανθρωπικές οργανώσεις.
Στο πάρκο Μομιτζιντάνι με τα κόκκινα φύλλα
Η Μιγιατζίμα υπήρξε τόπος προσκυνήματος και έμπνευσης για καλλιτέχνες, μοναχούς και ποιητές. Ο περίφημος ποιητής Ματσούο Μπασό (Matsuo Basho) έγραψε για το νησί, ενώ ζωγράφοι και ξυλογράφοι, όπως ο Χοκουσάϊ αποτύπωσαν την πύλη Τορίι στα κύματα μετατρέποντάς την σε σύμβολο της αισθητικής του yugen, της «μυστηριακής ομορφιάς».
Στο νησί δεν υπάρχουν νεκροταφεία και απαγορεύεται η υλοτομία. Η βλάστηση του όρους Μίσεν που καταλαμβάνει το κέντρο του νησιού παραμένει παρθένα. Το βουνό θεωρείται τόπος διαλογισμού. Η κορυφή του στα 530 μέτρα ύψος πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας προσεγγίζεται με τελεφερίκ ή με πεζοπορία. Η ανάβαση διαρκεί μιάμιση με δύο ώρες.
Στο πάρκο Μομιτζιντάνι κάτω από την σκιά του όρους ο χρόνος κυλά με άλλους ρυθμούς. Τα κόκκινα σφενδάμια συνθέτουν μια «φλεγόμενη» οροφή. Τα πεσμένα στο χώμα φύλλα τους σχηματίζουν ένα ζωηρό χαλί που θροΐζει σε κάθε μας βήμα. Το φως φιλτράρεται μέσα από τα κλαδιά λούζοντας τα πέτρινα φανάρια και τα μικρά ξύλινα γεφύρια με μια ζεστή απόκοσμη λάμψη. Μέσα σε αυτό το σκηνικό της απόλυτης γαλήνης τα ελάφια Σίκα κινούνται ελεύθερα στη φύση και ανάμεσα στους ανθρώπους. Σύμφωνα με την σιντοϊσμό είναι οι αγγελιοφόροι των θεών, δεν είναι απλώς ζώα του δάσους. Η παρουσία τους ενισχύει την αίσθηση ότι σε αυτό το νησί άνθρωπος και άγρια φύση έχουν υπογράψει μια αιώνια συνθήκη συμβίωσης και ειρήνης.
Η Μιγιατζίμα έχει πληθυσμό περίπου 1500 κατοίκους. Ανθρώπους που ζουν εδώ για να φροντίζουν την γη των θεών. Το νησί υποδέχεται κάθε χρόνο περίπου 5 εκατομμύρια επισκέπτες, πληθυσμός που πλημμυρίζει ειδικά τα Σαββατοκύριακα τα στενά σοκάκια του νησιού.
Στην εμπορική οδό Ομοτεσάντο και τον πλακόστρωτο πεζόδρομο που εκτείνεται παράλληλα με το κανάλι (τον ποταμό Mitarai) οι επισκέπτες κάνουν την βόλτα τους ανάμεσα σε παραδοσιακά ξύλινα κτήρια. Τα καταστήματα διαφημίζουν στις προσόψεις τους τις νόστιμες τοπικές λιχουδιές και πολλοί είναι αυτοί που στήνονται υπομονετικά στην ουρά για να τις απολαύσουν. Ανάμεσα σε αυτά τα ψητά στρείδια Yaki-gaki και το Momiji Manju, ένα παραδοσιακό γλύκισμα σε σχήμα φύλλου σφενδάμου με γέμιση πάστας κόκκινου φασολιού και κρέμα ή σοκολάτα. Το γλυκό τηγανίζεται σε κουρκούτι τεμπούρας και σερβίρεται ζεστό σε ξυλάκι.
Λόγω του μεγάλου αριθμού τουριστών που επισκέπτονται το νησί, η Μιγιατζίμα αντιμετωπίζει πρόβλημα με τα σκουπίδια. Στο πλαίσιο αντιμετώπισης του προβλήματος ο δήμος Χατσουκάϊτσι, όπου ανήκει η Μιγιατζίμα, εφαρμόζει κάθε χρόνο στις 23 Νοεμβρίου καμπάνια ευαισθητοποίησης ενθαρρύνοντας τους τουρίστες να παίρνουν μαζί τα σκουπίδια τους και να μην τα πετούν στο νησί. Τοπικές αρχές και εθελοντές, όπως διαπιστώσαμε κατά την παραμονή μας στο νησί, μοιράζουν σε όλους τους επισκέπτες τσάντες συλλογής απορριμμάτων από ανακυκλωμένα μπουκάλια τα οποία έχουν συλλεχθεί από τις ακτές του νησιού. Το σλόγκαν της καμπάνιας προτρέπει: «Τα σκουπίδια στην τσάντα/σακούλα, οι αναμνήσεις στην καρδιά».
Κι εμείς λίγο πριν από το λιόγερμα με τα σκουπίδια στο χέρι και τις αναμνήσεις στην καρδιά αποχαιρετούμε την Μιγιατζίμα. Λίγη ώρα αργότερα με την αποχώρηση και του τελευταίου φέρι, το νησί επιστρέφει στους κατοίκους του, τα ελάφια και την απόλυτη μυστικιστική ηρεμία του.
Διαβάστε ακόμα:
