Πολλά και πολυτάραχα ιστορικά γεγονότα ενδύουν τη Θεσσαλονίκη, μεταξύ αυτών πώς η πόλη υπέφερε κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και πώς αντιμετωπίστηκε η εβραϊκή κοινότητά της κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, με αποκορύφωμα τη στοίβαξη του εβραϊκού πληθυσμού της στα βαγόνια τρένων με προορισμό τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και το Ολοκαύτωμα. Όσο τραγικά όμως και εάν είναι αυτά τα γεγονότα τόσο αναγκαίο είναι να διατηρηθεί η μνήμη τους και να μετατραπεί το ιστορικό τραύμα σε γνώση ενάντια στη μισαλλοδοξία. Τον ρόλο αυτό αναλαμβάνει το υπό κατασκευή Μουσείο Ολοκαυτώματος στη Θεσσαλονίκη συμπληρώνοντας το κενό που υπήρχε στον μουσειακό «χάρτη» της πόλης.
Ενταγμένο στο ευρύτερο σχέδιο ανάπλασης και αναβάθμισης της Θεσσαλονίκης και δη της δυτικής εισόδου της πόλης, και με αναμενόμενο ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2028, το εν λόγω μουσείο παγκόσμιας εμβέλειας -το οποίο υλοποιείται με την κατασκευαστική αξιοπιστία της ΜΕΤΚΑ- μέλλει να αποτελέσει αναπόσπαστο κομμάτι της μνήμης της πόλης και των εβραϊκών κοινοτήτων της Ελλάδος, σημείο ιστορικής και πολιτιστικής αναφοράς από κοινού με τον Λευκό Πύργο καθώς και ένα παγκόσμιο κέντρο εκπαίδευσης για τα σχολεία και τη νέα γενιά.
Πρόκειται για ένα έργο συνώνυμο της απόδοσης σεβασμού και τιμής στους Εβραίους της Θεσσαλονίκης και όχι μόνον. Η ανάληψη της κατασκευής του από τη ΜΕΤΚΑ ως Γενικό Ανάδοχο εγγυάται ένα μουσείο που θα επιφέρει σημαντικά οφέλη για τον πολίτη και την ίδια την πόλη, δίνοντας πρόσβαση σε σημαντικό μουσειακό και αρχειακό υλικό σε κάθε ενδιαφερόμενο και ενισχύοντας τον τουρισμό της συμπρωτεύουσας με επισκέπτες των οποίων οι προορισμοί άπτονται του ιστορικού τουρισμού.
Το ζήτημα της μνήμης σαφώς αποτελεί την κορωνίδα του μουσειακού έργου, ώστε τίποτε και κανένας να μην ξεχαστεί. Η ανθρωπότητα πορεύεται έχοντας υπόψη της ό,τι έχει προηγηθεί προκειμένου οτιδήποτε τραγικό και αποτρόπαιο να μην επαναληφθεί. Για αυτό και η τοποθεσία η οποία έχει επιλεχθεί για την ανέγερση του Μουσείου Ολοκαυτώματος έχει συμβολικό χαρακτήρα: πλησίον του Παλαιού Σιδηροδρομικού Σταθμού Θεσσαλονίκης από όπου τον Μάρτιο 1943 αναχώρησαν τα τρένα με περίπου 46.000 Εβραίους της Θεσσαλονίκης και με προορισμό τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης Άουσβιτς-Μπίρκεναου.
«Όλη τη νύχτα λέγανε ψαλμούς – τους παίρνουν όπου να’ ναι τους Εβραίους. Τα ξημερώματα ήρθαν και μας φίλησαν, ξυπνήσαν το μικρό τους, έβρασαν αυγό· φεύγανε, λέει, ταξίδι με το τρένο…» είναι μερικοί από τους συγκλονιστικούς στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου για το τραγούδι «Το τρένο», που περιγράφουν με μοναδικό τρόπο τις κινήσεις και το συναίσθημα εκείνων που στοίβαξαν τότε σε ασφυκτικά γεμάτα βαγόνια.
Τοποθετημένο πλησίον του Παλαιού Σιδηροδρομικού Σταθμού της συμπρωτεύουσας, το συνολικής επιφάνειας 9.000 τ.μ. κτίριο γειτονεύει με ένα μικρό άλσος και λειτουργεί ως ανοιχτό μνημείο και χώρος πράσινου για την πόλη. Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός του μουσείου είναι τέτοιος ώστε να παραπέμπει σε περίοπτο μνημείο εμπνευσμένο από τα οκταγωνικά μνημεία της Θεσσαλονίκης ενώ, κατά τη διάρκεια της νύχτας, το φως εντός του κτιρίου διαχέεται προς τα έξω, μεταμορφώνοντάς το σε έναν ζωντανό καμβά που μιμείται τον φωτισμό των φάρων.
Ο σχεδιασμός βασίζεται στις αρχές της βιωσιμότητας και της αειφορίας και κοινός στόχος αποτελεί η πιστοποίησή του έργου από το διεθνώς αναγνωρισμένο σύστημα αειφόρου ανάπτυξης LEED. Την κατασκευή του εμβληματικού μουσείου την έχει αναλάβει η ΜΕΤΚΑ, η οποία, με τη σφραγίδα της τεχνικής της αριστείας, υλοποιεί παράλληλα και άλλα κομβικής σημασίας έργα στη Θεσσαλονίκη που αλλάζουν ριζικά την ταυτότητα, τις υποδομές και την καθημερινότητα της πόλης.
Πρωτεύων ρόλος η εκπαίδευση
Για την διατήρηση της μνήμης είναι αναγκαία η εκπαίδευση η οποία θα έχει πρωτεύοντα ρόλο στο Μουσείο Ολοκαυτώματος και θα καλλιεργείται με όλα τα δυνατά μέσα σε όλους τους χώρους του εμβληματικού κτιρίου, τους έξι υπέργειους και τους δύο υπόγειους ορόφους.
Εκεί, σε μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις καθώς και σε αρχεία που θα βρίσκονται σε αντίστοιχη αίθουσα, θα αναδεικνύονται οι αξίες της διατήρησης της μνήμης του Ολοκαυτώματος, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ελευθερίας. Έμφαση αναμένεται να δοθεί στον πολιτισμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και την πολύπλευρη συμβολή τους στην ανάπτυξη της πόλης, καθώς και στην πόλη ως πολυπολιτισμική μητρόπολη που εξελίσσεται με υπομονή και επιμονή.
Άλλοι χώροι οι οποίοι θα βρίσκονται υπό τη σκέπη του Μουσείου Ολοκαυτώματος είναι οι αίθουσες εκπαίδευσης και έρευνας, πολλαπλών χρήσεων και αναψυχής, γραφεία διοίκησης, ενώ στο διπλανό ακίνητο έχει σχεδιαστεί να δημιουργηθεί υπαίθριος χώρος στάθμευσης προκειμένου να διευκολύνονται οι επισκέπτες του μουσείου. Ενός υπό κατασκευή έργου που αφ ης στιγμής ολοκληρωθεί θα δώσει στη συμπρωτεύουσα το μουσειακό κύτταρο που της έλειπε, υπενθυμίζοντάς μας τη σημασία των μουσείων που έχουν ως κύριο αφήγημα τη διατήρηση της μνήμης και την καταγραφή της Ιστορίας.
