«Αυτό που η φωτογραφία αναπαράγει επ’ άπειρον δεν συμβαίνει παρά μόνο μια φορά» (Ρολάν Μπαρτ) και αυτό για το οποίο καμώνονται οι φωτογραφικές μηχανές είναι πως έχουν αναπαραστήσει εκατοντάδες χιλιάδες μοναδικές στιγμές. Συνεπώς, ο φωτογραφικός φακός είναι μάρτυρας στιγμών που αυτές έπειτα εκτυπώνονται, ντύνουν σελίδες άλμπουμ και βρίσκουν μια θέση στο σπίτι, σε φάκελο στην επιφάνεια εργασίας οθόνης ηλεκτρονικού υπολογιστή ή σε κάποιον εξωτερικό, σκληρό δίσκο.
Τι γίνεται, όμως, με τις φωτογραφικές μηχανές; Η σκέψη μας καλπάζει προς τα πίσω και κάνει στάση σε σχέδια φωτογραφικών μηχανών καθώς και σε αποσπάσματα παλιών ταινιών: στην camera obscura (σ.σ. «σκοτεινός θάλαμος»), στην ξύλινη φωτογραφική μηχανή με φυσούνα την οποία απολαμβάναμε να παρατηρούμε όταν ήμασταν παιδιά διότι έμοιαζε με ακορντεόν. Παραταγμένες αυτές στη σειρά από κοινού με φωτογραφικές μηχανές τις οποίες βλέπαμε στα χέρια των γύρω μας, φάνταζαν στα μικρά, παιδικά μας μάτια σαν μηχανές αποθήκευσης εικόνων. Θέλαμε να δούμε μέσα από τον φακό, μην τυχόν και βλέπαμε κάτι διαφορετικό από αυτό που αντίκριζαν οι γυμνοί οφθαλμοί μας. Ή θέλαμε να πατήσουμε το κουμπί και να καταγράψουμε και εμείς μια στιγμή που συμβαίνει μόνο μια φορά.
Η επίσκεψη στο Μουσείο Φωτογραφίας και Φωτογραφικών Μηχανών στη Δράμα ανέσυρε από τη συναισθηματική μνήμη τις παραπάνω εικόνες και σκέψεις ενώ το βλέμμα μας εστίασε σε φωτογραφικά μηχανήματα που «γεννήθηκαν» από τα μέσα του 19ου αιώνα έως σήμερα, προσπαθώντας, σε κάθε γύρισμα του κεφαλιού, να χωρέσει όσα περισσότερα μπορεί στην έκταση του αμφιβληστροειδή.
Προτού το βλέμμα μας βαλθεί να χαρτογραφεί τον χώρο και τα εκθέματα, είχε ατενίσει το περίβλημα του μουσείου, το κτιριακό συγκρότημα του μοναδικής ομορφιάς ανακαινισμένου αρχοντικού του Κωνσταντινοπολίτη καπνέμπορου, Ιωάννη Αναστασιάδη ή –όπως το γνωρίζουν οι Δραμινοί– το «Μαρμάρινο Σπίτι» μαζί με την πετρόχτιστη καπναποθήκη που βρίσκεται δίπλα του. Για δεκαετίες, το –χτισμένο το 1875– συγκρότημα, αποτέλεσε σημείο αναφοράς της κοινωνικής και οικονομικής ζωής της Δράμας, έπειτα αφέθηκε στον πανδαμάτωρα χρόνο ώσπου ο ευπατρίδης Δραμινός Άρης Θεοδωρίδης του προσέφερε, μέσω της ΑμΚΕ ΚΥΚΛΩΨ την οποία είχε ιδρύσει ο ίδιος, το χάδι ανανέωσης και φροντίδας που χρειαζόταν.
Το κτιριακό συγκρότημα αποκαταστάθηκε· η πρώην καπναποθήκη λειτουργεί εδώ και περίπου μία πενταετία ως χώρος περιοδικών εκθέσεων φωτογραφίας, και τον Σεπτέμβριο του 2025 το κοινό περιηγήθηκε για πρώτη φορά στο Μουσείο Φωτογραφικών Μηχανών Δράμας, όπου παρουσιάζεται περίπου το 1/3 της προσωπικής συλλογής φωτογραφικών μηχανών του κ. Θεοδωρίδη.
Πρόκειται για περίπου 830 αντικείμενα τα οποία κατανέμονται κατά χρονολογική σειρά στους χώρους του κτιρίου. Η αφήγηση ξεκινά από το ισόγειο που αποτελεί μία εισαγωγή στη φωτογραφία με εκθέματα όπως η camera obscura και η laterna magica (σ.σ. μαγικός φανός), έπειτα ανεβαίνουμε στον πρώτο όροφο όπου η ιστορία της φωτογραφίας ξετυλίγεται μέσα από μηχανές από την εποχή της νταγκεροτυπίας και μετέπειτα εμβληματικές μάρκες όπως οι Leica, Zeiss, Rollei, Nikon, Canon, Hasselblad, Olympus και άλλες.
Ο δεύτερος όροφος είναι εξίσου συναρπαστικός. Τα εκθέματα διαφοροποιούνται σε θεματικές ενότητες με ειδικές κατηγορίες μηχανών όπως στερεοσκοπικές, πανοραμικές, κατασκοπευτικές, δημοσιογραφικές, υποβρύχιες, κινηματογραφικές, αεροφωτογραφικές, μινιατούρες καθώς και συλλεκτικά χρυσά μοντέλα. Σε αυτές τις μηχανές το βλέμμα μένει παραπάνω, ίσως διότι αποτελούν αυτό που προέκυψε από την ένωση της ευστροφίας με τον ειδικό σκοπό. Μεταξύ άλλων, η κατασκοπευτική μηχανή-κυάλια με φακούς (1956) για τις Γερμανικές Μυστικές Υπηρεσίες, η γερμανική συλλογή χρυσών αντιγράφων Leica (περ. 1980) που διανεμήθηκε από την Eurofoto, η ιαπωνική φωτογραφική μηχανή-όπλο Tokyo Kogaku Optical με φιλμ (1939), καθώς και η Hasselblad 500 EL/M με το μεγάλο κουμπί.
Η τελευταία, αποτελεί ένα από τα 1.500 τεμάχια περιορισμένης συλλεκτικής έκδοσης που κυκλοφόρησε το 1982 για τα τιμήσει τα 20 χρόνια από την πρώτη φωτογραφία της Hasselblad στο διάστημα με την αποστολή Mercury 8 (1962) – εξ ου και ο τίτλος της συλλεκτικής έκδοσης Hasselblad 500 EL/M «20 Years in Space». Όπως πληροφορούμαστε, οι μηχανές Hasselblad είχαν καθιερωθεί από τη NASA, από το 1965, ως οι πρώτες ηλεκτρονικές κάμερες σε διαστημικές αποστολές και στο φεγγάρι.
Αναζητούμε το νεότερο ηλικιακά έκθεμα και το βρίσκουμε να φιγουράρει δίπλα σε δύο φωτογραφικές μηχανές-στυλό. Η ματιά μας φεύγει από την άκρη της μύτης τους και επικεντρώνεται στο λευκό χρώμα της, διακοσμημένο με σκίτσο κλαδιών «ντυμένων» με ροζ άνθη. Πρόκειται για τη φωτογραφική μηχανή Weddingstar (35mm φιλμ, ΗΠΑ) που προσφέρεται σε γάμους ως αναμνηστικό και χρονολογείται στο 2015.
Η εκθεσιακή αφήγηση ολοκληρώνεται και αυτό που προηγήθηκε ήταν μια ολοκληρωμένη διαδρομή σε δύο αιώνες τεχνολογικής εξέλιξης της φωτογραφικής μηχανής, υπενθυμίζοντάς μας πως η σημερινή ευκολία απαθανάτισης μιας στιγμής μέσω της κάμερας του κινητού μας έχει πίσω της μια σειρά πολλών και χρόνιων προσπαθειών και προόδων. Η φωτογραφική μηχανή ως συσκευή δεν έχει χάσει τη γοητεία της ακόμα και εάν, πλέον, χρησιμοποιείται από λίγους ως συσκευή απαθανάτισης στιγμών. Κατέχει μοναδική θέση διότι αποτυπώνει την ανθρώπινη ανάγκη να κρατηθούν ζωντανές οι εικόνες οι οποίες λίγο αφότου απαθανατίστηκαν, αποτέλεσαν κιόλας παρελθόν.
Οι συνειρμοί είναι αρκετοί, ας αρκεστούμε στην ουσία: ένα μουσείο «διαμάντι» χάριν του άρτιου συνδυασμού των εκθεμάτων και του κτιρίου του, δίπλα σε ένα από τα ομορφότερα σημεία της Δράμας, στις πηγές Αγίας Βαρβάρας, που εκτός από τα πιο οργανωμένα και καλύτερα μουσεία της Ελλάδας αποτελεί και ένα από τα πιο σύγχρονα της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ένα μουσείο σε μία πόλη στην οποία, τον 20ο αιώνα, είχαν δραστηριοποιηθεί σημαντικοί φωτογράφοι όπως ο Θεόδωρος Σερβάνης και ο Θεόδωρος Νικολέρης. Η φωτογραφική κουλτούρα υπήρχε στην πόλη, από κοινού με την περίοδο ακμής που είχε βρεθεί κατά τον μεσοπόλεμο, οπότε και στη Δράμα είχαν ανθίσει η αρχιτεκτονική, το θέατρο, ο κινηματογράφος, η πόλη είχε αεροδρόμιο και καπνολογικό ινστιτούτο.
Ορισμένα από αυτά μπορεί σήμερα να μην υπάρχουν στη Δράμα, εκείνα όμως που διατηρούνται αποτελούν θέλγητρο για όσους επιθυμούν να επισκεφτούν μια αυθεντική πόλη και να εκπαιδεύσουν τον αμφιβληστροειδή τους, πόσω μάλλον όταν περάσουν το κατώφλι του Μουσείου Φωτογραφικών Μηχανών.
Διαβάστε ακόμα:
Αυλαία για το Φεστιβάλ Ταινιών Δράμας: Μεγάλος νικητής η θέληση για ζωή
Γιώργος Αγγελόπουλος: Η νέα εποχή του Φεστιβάλ Δράμας και το ντοκιμαντέρ μικρού μήκους στην Ελλάδα
