Έκδοση εισιτηρίου στο γκισέ του σταθμού του τρένου, αναμονή για την άφιξή του, έπειτα επιβίβαση και ένα χαμόγελο στα χείλη καθώς το τρένο έφευγε συνοδευόμενο από το σφύριγμά του. Ο ελεγκτής ζητούσε το εισιτήριο, το τρυπούσε με την ειδική τανάλια του ώστε να μην χρησιμοποιηθεί ξανά, και το επέστρεφε στον ή στην κάτοχό του που μπορούσε πλέον να απολαύσει δίχως περισπασμούς το ταξίδι με το τρένο και να ανακαλύψει κάτι νέο· να στρέψει το βλέμμα προς το παράθυρο και να απολαύσει το τοπίο το οποίο πιθανόν δεν θα μπορούσε να θαυμάσει αν βρισκόταν σε αυτοκίνητο ούτε να το προσεγγίσει με τα πόδια.
Αυτή τη διαφορετική και συνάμα ρομαντική αίσθηση ταξιδιού με το τρένο αναβιώνει το Μουσείο Τραίνων Δράμας το οποίο βρίσκεται στην περιοχή του σιδηροδρομικού σταθμού της μακεδονικής πόλης και, συγκεκριμένα, στο κτίριο της πρώην Αποθήκης Εμπορευμάτων. Μία τοποθεσία έμπλεη αναμνήσεων για τους ντόπιους και συνάμα ένα σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της πόλης που ανάγεται στα τέλη του 19ου αιώνα.
«Οι εργασίες για τη διαμόρφωση του χώρου όπου θα ανεγείρετο ο σιδηροδρομικός σταθμός ξεκίνησαν το 1893 και τα εγκαίνια έγιναν το 1896. Τότε, όλοι μιλούσαν για τις μεγάλες προοπτικές που άνοιγε η νέα σιδηροδρομική σύνδεση για την εμπορική ανάπτυξη της περιοχής, την επικοινωνία της πόλης με τη Θεσσαλονίκη και την Αλεξανδρούπολη και, μέσω αυτών, με τη Βιέννη και την Κωνσταντινούπολη», διηγείται στο Travel ο Παναγιώτης Μακρόπουλος, πρόεδρος του Μορφωτικού Εκπολιτιστικού και Αθλητικού Συλλόγου Σιδηροδρομικών και Φίλων Σιδηροδρόμου Δράμας «Ήφαιστος», τονίζοντας πως ο δραμινός σταθμός αποτέλεσε έναν από τους πιο όμορφους και μεγαλύτερους –έκτασης 198 στρεμμάτων– της χώρας.
Μπορεί η διέλευση των τρένων να έχει παύσει στη Δράμα, αλλά το εγκαινιασθέν, τον Μάιο του 2024, Μουσείο Τραίνων, υπενθυμίζει πως ο ήχος του σφυρίγματός τους έχει μπολιαστεί στον χώρο ταξιδεύοντάς μας στον χρόνο και κάνοντάς μας κοινωνούς του γοητευτικού ταξιδιού με το βαγόνι. Σε αυτό το ταξίδι συμβάλλουν τα εκθέματα του μουσείου, τα πολύ σπάνια αντικείμενα τα οποία συλλέχθηκαν με φροντίδα αλλά και δωρήθηκαν με αγάπη για το μουσείο. Αντικείμενα ενδεδυμένα με συναισθήματα, κόπο, αναμνήσεις και βιώματα σε ένα μουσείο το οποίο «”γεννήθηκε” από την αγάπη μας για τον σιδηρόδρομο και είναι αφιερωμένο στις δεκάδες κατηγορίες εργαζομένων που προσέφεραν τις υπηρεσίες τους στα τρένα και συνέβαλαν ώστε αυτά να βρίσκονται στις ράγες τους μέχρι σήμερα», επισημαίνει ο κ. Μακρόπουλος, σιδηροδρομικός τρίτης γενιάς με καταγωγή από τη Σμύρνη.
Ταξίδι στον χρόνο
Το ταξίδι στον χρόνο ξεκινά με το αντίκρισμα της διακριτικής πινακίδας «Μουσείο Τραίνων» στο συγκρότημα των υπαίθριων εγκαταστάσεων στην περιοχή του Σιδηροδρομικού Σταθμού Δράμας, και συνεχίζεται εξ ολοκλήρου στην πρώην Αποθήκη Εμπορευμάτων και στο μηχανοστάσιο όπου δεσπόζουν βαγόνια της ιστορικής αμαξοστοιχίας του Orient Express. Η πρώτη (σ.σ. η πρώην Αποθήκη) κεντρίζει το βλέμμα μας χάρη στο εντυπωσιακής αρχιτεκτονικής κτίσμα του κεντρικού σταθμού και την εκθεσιακή αφήγηση που ξετυλίγεται εντός του χώρου με τρόπο τέτοιο ώστε να παραπέμπει στο πώς λειτουργούσαν οι σιδηρόδρομοι και τις κάθε λογής υπηρεσίες τους: τοπογραφική, διοικητική, γραμμής, έξεως, ιατρείο, τηλεπικοινωνίες, σταθμαρχείο, αίθουσα αναμονής επιβατών με κύριο στοιχείο τις βαλίτσες.
Από τα πρώτα εκθέματα που παρατηρούμε κατά την περιήγησή μας στον χώρο είναι μία μικρογραφία τραίνου κατασκευασμένου από λαμαρίνες διαφορετικών τύπων, ακόμα και από κονσέρβα, άλλοτε συγκολλημένες με καλάι και άλλοτε περαστές. Πλησιάζουμε την προθήκη και διακρίνουμε το προσωπικό της αμαξοστοιχίας με ζωγραφισμένη τη στολή που φορά όπως και τους επιβάτες, ζωγραφισμένους σε λαμαρίνα και κολλημένους στα τζάμια των παραθύρων των βαγονιών.
Η περιήγηση στην ιστορία συνεχίζεται με πληροφορίες για τα γκισέ των εκδοτών εισιτηρίων, για τα φανάρια των εργατών, για τα δρομολόγια που εκτελούνταν, για τα εισιτήρια τα οποία χρησιμοποιούσε η οικογένεια των υπαλλήλων, μέσα από αντίστοιχα εκθέματα. Ξεχωρίζουμε ένα βιβλίο του 1936 στο οποίο καταγράφονται η ιστορία των ελληνικών σιδηροδρόμων και πρακτικά της Βουλής από τις διχογνωμίες των Θεόδωρου Δηλιγιάννη και Χαριλάου Τρικούπη, με τον τελευταίο να θεωρείται ο «πατέρας» και θεμελιωτής του ελληνικού σιδηροδρόμου.
«Βυθίζουμε» το βλέμμα μας σε παλαιές φωτογραφίες από σιδηροδρομικούς σταθμούς του νομού Δράμας που έχουν ανακηρυχθεί βιομηχανικά μνημεία, σε στιγμιότυπο που απαθανατίζει την πεζογέφυρα πάνω από τις ράγες του σιδηροδρομικού σταθμού καθώς και σε υλικό από τα εγκαίνια σύνδεσης της γραμμής Ελλάδα – Βουλγαρία. Ιδιαίτερη θέση έχουν οι γραφομηχανές, ο πάγκος ξυλουργικών εργαλείων του σιδηρόδρομου καθώς «ο σιδηρόδρομος ήταν ένας αυτοδύναμος οργανισμός που κατασκεύαζε όλα όσα χρειάζονταν με το έμπειρο προσωπικό του», διευκρινίζει ο κ. Μακρόπουλος.
Μια ζυγαριά κατασκευασμένη το 1890 στο Παρίσι μάς κάνει να ανακαλέσουμε τη διαδικασία του ζυγίσματος και τις μεγάλες ποσότητες αρωματικού καπνού τις οποίες εξήγαγε η Δράμα στην Ευρώπη, ενώ η ταμπέλα «μη πτύετε» συνδέεται με τη νόσο της φυματίωσης που βρισκόταν σε έξαρση.
Αναρωτιόμαστε για το παλαιότερο χρονολογικά έκθεμα, είναι «ένας περιοριστής κυκλώματος τηλεγράφου που κατασκευάστηκε το 1890, καθώς και τρεις μπρούτζινοι τηλέγραφοι κατασκευασμένοι στα τέλη του 19ου αιώνα», μάς απαντά ο κ. Μακρόπουλος λίγο προτού αφήσουμε πίσω μας το Μουσείο Τραίνων και περπατήσουμε στον υπαίθριο χώρο ανάμεσα στις ράγες, με προορισμό το μηχανοστάσιο όπου βρίσκονται σταθμευμένα τα βαγόνια της εστιάμαξας και της κλινάμαξας καθώς και οι δύο ιστορικές, επιβλητικές ατμομηχανές, Λβ 962 και Κγ 877.
Κατασκευασθείσα το 1926 και μετατραπείσα το 1932 σε όχημα-εστιατόριο, η εστιάμαξα ήταν από το 1933 μόνιμα ενταγμένη στη σύνθεση των δρομολογίων του Orient Express, εκτελώντας το μεγάλο δρομολόγιο Λονδίνο-Αθήνα. Μεσούσης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου βρέθηκε σε κάποιον σιδηροδρομικό σταθμό της Ευρώπης, το 1962 αγοράστηκε από τους Σιδηροδρόμους Ελληνικού Κράτους (ΣΕΚ) και περίπου 30 χρόνια αργότερα αποσύρθηκε από την τακτική κυκλοφορία. Εκτελούσε τουριστικά δρομολόγια από το 1998 έως το 2005 οπότε και παρέμεινε με την κλινάμαξα στο αμαξοστάσιο της Δράμας. Το 2018 μεταφέρθηκε στο Μηχανοστάσιο και πριν από περίπου τέσσερα – πέντε χρόνια ανακατασκευάσθηκε» μάς εξιστορεί ο Παναγιώτης Μακρόπουλος καθώς παρατηρούμε το βαγόνι και έπειτα επιβιβαζόμαστε.
Στεκόμαστε στον χώρο της κουζίνας και έπειτα προχωράμε προς το εστιατόριο όπου ξεχωρίζουν τα καθίσματα σε απόχρωση του πράσινου χρώματος, τα φωτιστικά, ο μασίφ μπρούτζος, η διακόσμηση καθώς και μία κούκλα με ενδυμασία από την περίοδο της Belle Époque.
Όσο για την κλινάμαξα, κατασκευάστηκε το 1949 στη Γαλλία και είχε επίσης ενταχθεί στη σύνθεση των δρομολογίων του Orient Express. Λειτούργησε σε τακτική κυκλοφορία στους ξένους και ελληνικούς σιδηροδρόμους μέχρι το 1998 και έχει διανύσει εκατομμύρια χιλιόμετρα προτού βρεθεί στο αμαξοστάσιο της Δράμας. Σε κάθε κουπέ βαγονιού υπάρχουν κρεβάτια, ο αριθμός των οποίων αναγράφεται έξω από το κουπέ. Εκτός από κρεβάτια, κάθε κουπέ έχει νιπτήρα όπου οι ταξιδιώτες μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν είτε ζεστό είτε κρύο νερό, καλοριφέρ, σκάλες για να ανεβαίνουν στο πάνω κρεβάτι και θέση για τις βαλίτσες.
Παρά του ότι τα βαγόνια στέκουν επιβλητικά στο μηχανοστάσιο για εκθεσιακούς λόγους, αυτό της εστιάμαξας με την ατμομηχανή φέρνει ανελλιπώς, από το 1983, τον Άγιο Βασίλη στη Δράμα και μοιράζει δώρα στα παιδιά. Γι’ αυτό και στην πίσω πλευρά του βαγονιού αναγράφεται «Βόρειος Πόλος – Δράμα». Υπό την ονομασία «ΗΦΑΙΣΤΟΣ express» το βαγόνι θα είναι και φέτος γεμάτο δώρα, δίνοντας ραντεβού με τα παιδιά στις 31 Δεκεμβρίου, στις 12 το μεσημέρι, στον σιδηροδρομικό σταθμό της Δράμας.
Πρόκειται για μία πρωτοβουλία που συνδέει την ανεξάντλητη γοητεία του τρένου με τις εορταστικές ημέρες, αποτελώντας μία υπενθύμιση πως τα τα ταξίδια στις σιδηροδρομικές γραμμές τείνουν να προτιμώνται από τους ρομαντικούς, εκείνους που θέλουν να βιώσουν μία αυθεντική εμπειρία ταξιδιού. Την προσφέρει απλόχερα το Μουσείο Τραίνων Δράμας, ένα από τα μοναδικά μουσεία που διαθέτει η πόλη.
Διαβάστε ακόμα:
Δύο αιώνες φωτογραφίας «ξετυλίγονται» στη Δράμα
Σπήλαιο πηγών Αγγίτη: Μία συναρπαστική διαδρομή ανάμεσα σε σταλακτίτες
Γιουσουρούμ: Το παλαιοπωλείο στη Δράμα όπου κάθε αντικείμενο έχει ψυχή
