«Πριν από λίγους μήνες δεν είχα ακούσει καν για τις Βάκχες. Από τότε, έχω γράψει έντεκα ραψωδίες εμπνευσμένες από αυτόν τον αρχαίο μύθο και έχω αρχίσει να βλέπω τον Διόνυσο κάπως σαν τον σαιξπηρικό Μάκβεθ – μια χειριστική, αλαζονική μορφή, της οποίας η ματαιοδοξία και η δίψα για εξουσία οδηγούν στην καταστροφή όσους βρίσκονται γύρω του».
Η σημείωση αυτή του τραγουδιστή Martyn Jacques, μέλους του βρετανικού συγκροτήματος των Tiger Lillies, συνοψίζει το ανέβασμα της ευριπίδειας τραγωδίας «Βάκχες», υπό τη σκηνοθετική ματιά του διακεκριμένου Βούλγαρου δημιουργού Javor Garden, στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου. Καθώς, ένα από τα στοιχεία στα οποία δόθηκε έμφαση στην παράσταση –συμπαραγωγή του Εθνικού Θεάτρου Βουλγαρίας «Ιβάν Βάζοφ» και του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου με την ενεργό συμμετοχή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος– ήταν η μεθοδική εκδίκηση ενός θεού του οποίου αμφισβητήθηκε η ταυτότητα. Το πώς έχει καταλυτικό ρόλο και σε αυτό συνέβαλαν οι Tiger Lillies οι οποίοι είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην παράσταση.
Οι Martyn Jacques, Adrian Stout και Budi Butenop του μουσικού συγκροτήματος ήταν οι πρώτοι που μπήκαν στη σκηνή και πήραν θέση στην κατασκευή που είχε τοποθετηθεί στο πίσω μέρος της. Με τις μουσικές ραψωδίες τους σχολίαζαν τον μύθο και συνέβαλαν στην έκβαση της υπόθεσης δίνοντας έναν επιπλέον τόνο δραματικότητας χάρη στον ηλεκτρονικό ρυθμό τους και την γκόθικ αισθητική η οποία ήταν επίσης χαρακτηριστικό γνώρισμα των 12 Μαινάδων. Δύο από τα μέλη του συγκροτήματος, οι Stout και Butenop, ήταν ενδυμένοι στο κεφάλι με κέρατα ταύρου –στοιχείο των Μαινάδων– παραπέμποντας στη σύνδεση με τον θεό Διόνυσο ο οποίος είθιστο να λαμβάνει μορφή αυτού του ζώου.
Θα μπορούσε να γίνει λόγος για την ύπαρξη δύο Χορών: από τη μια οι Tiger Lillies που έδωσαν έναν ξεχωριστό τόνο, από την άλλη ο 12μελής Χορός των Μαινάδων που λειτουργούσαν και ως θαυμάστριες ενός «αστέρα», του Διονύσου. Η επιθυμία τους να βρεθούν κοντά του καταγράφεται αριστοτεχνικά στα τελευταία λεπτά της παράστασης, κατά τα οποία περνούν τα κιγκλιδώματα έχοντας προηγουμένως προβεί σε σωματικό έλεγχο. Σαν να προηγείται κάποιας μορφής υλική βία προτού νοητά αγγίζουν τα άυλα που αντιπροσωπεύει ο Διόνυσος, όπως η χαρά της ζωής και η αποδέσμευση από τα ταμπού της κοινωνίας.
Ένας επιπλέον ρόλος των κιγκλιδωμάτων είναι η ύπαρξη των ορίων. Στην τραγωδία ξεπερνιούνται γι’ αυτό και υπάρχει ύβρις, επέρχεται επίσης το τραύμα. Εκείνο το οποίο απουσίασε στην παράσταση του Gardev ήταν η κορύφωση του δράματος, όταν η Αγαύη συνειδητοποιεί ότι φόνευσε τον ίδιο της τον γιο. Το πένθος απουσιάζει για τον διαμελισμό του Πενθέα, μένει το πικρό στοιχείο της εκδίκησης και η τιμωρία των ανθρώπων ενώ πλανάται από τους Tiger Lillies το ερώτημα εάν «υπήρξες ποτέ ευτυχισμένος» αφήνοντας τον θεατή να το ανάγει στις δικές του καταβολές.
Πέρα από τις «Βάκχες»
Παρά τη μη συνηθισμένη αισθητική τους, οι «Βάκχες» άφησαν τη δική τους σφραγίδα δίνοντας το έναυσμα για περαιτέρω συζήτηση σχετικά με το περιεχόμενο της τραγωδίας, ανάγοντάς την στο σήμερα. Το εγώ, ο συγκεντρωτισμός και η εκδικητική φύση δεν απέχουν από την πραγματικότητα, καθίσταται δε, στοιχεία επίκαιρα. Η Ιστορία και γεγονότα του σήμερα περιλαμβάνουν πρόσωπα να καθοδηγούνται από την επιθυμία να κυριαρχήσουν επάνω σε άλλους, δίχως να λαμβάνουν υπόψη το τίμημα. Τόσο στην τραγωδία, όσο και στην πραγματικότητα, διακυβεύεται ο πολιτισμός – άπαξ και ξεπεραστούν τα όρια αυτομάτως περνάμε στην βαρβαρότητα με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Γι’ αυτό και η τραγωδία που παρουσιάστηκε στο αργολικό θέατρο, σε μια σπάνια επιδαύρια συναστρία, παραμένει μία προειδοποίηση όσο και πριν από περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια, από το 405 π.Χ. οπότε και γράφτηκε. Θα μπορούσε να αποδοθεί στη φράση που διατυπώθηκε, στην παράσταση, πως «όποιος κυνηγά τα μεγάλα χάνει τα καθημερινά», όπως και στην ύπαρξη ορίων τα οποία εύκολα παραβιάζονται. Άλλωστε, την τάξη και την αταξία, στη γραμματική, τις χωρίζει ένα φωνήεν⋅ στην πραγματικότητα, ωστόσο, η ισορροπία είναι λεπτή και εύκολα μπορεί να γίνει η ανατροπή όταν κλονιστεί η λογική.
Ερωτήματα τα οποία τίθενται είναι κατά πόσο μας προβληματίζει ή μας φοβίζει η σκέψη και μόνο της κατάρρευσης ή της δοκιμασίας του πολιτισμού, της κοινωνίας γύρω μας, καθώς και πόσο διατεθειμένοι είμαστε να μην ξεπεράσουμε τα προσωπικά όρια καθενός ή πόσο δυνατοί και ψύχραιμοι είμαστε για να διαχειριστούμε την όποια αντίδραση αποκλίνει από τη λογική.
Αρχής γενομένης από το Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου όπου έκαναν πρεμιέρα στις 10 Ιουλίου και επαναλήφθηκαν στις 11 Ιουλίου, οι «Βάκχες» με τους The Tiger Lillies live επί σκηνής, περιοδεύουν ανά τη χώρα. Παίζουν οι Leonid Yovchev (Διόνυσος), Samuel Finzi (Τειρεσίας), Αλέξανδρος Μυλωνάς (Κάδμος), Λουκία Μιχαλοπούλου (Αγαύη), Μιχαήλ Ταμπακάκης (Πενθέας), Ivan Youroukov (Αγγελιαφόρος Α’), Martin Dimitrov (Αγγελιαφόρος Β’), Ivan Nikolov (Δούλος). Ο Χορός των Βακχών αποτελείται από τις Kremena Slavcheva, Ξένια Γραμματικού, Δανάη Σταματοπούλου, Αλεξάνδρα Γκαϊτατζή, Nadya Keranova, Νεφέλη Ανθοπούλου, Ελένη Θυμιοπούλου, Alexandra Svilenova, Αγγελική Κιντώνη, Ζωή Ευθυμίου, Ευθυμία Δανιηλίδου, Πολυξένη Σπυροπούλου.
Σχετικά με τους υπόλοιπους συντελεστές, η προσαρμογή του έργου είναι των Ιωάννας Ρεμεδιάκη και Javor Garde, τα σκηνικά του Nikola Toromanov, τα κοστούμια της Ηλένιας Δουλαδίρη, η μουσική και οι στίχοι Ραψωδιών του Martyn Jacques. Τη χορογραφία επιμελήθηκε η Uršula Teržan, τους φωτισμούς σχεδίασε η Στέλλα Κάλτσου, τη μετάφραση από τα αρχαία ελληνικά υπογράφει η Dorotea Tabakova, τη δραματουργική ανάλυση η Ιωάννα Ρεμεδιάκη και η Pavlina Dublekova, βοηθός σκηνοθέτη η Liuba Todorova, διεύθυνση σκηνής ο Bogdan Dimitrov.
Διαβάστε ακόμα:
Καλοκαίρι στην Επίδαυρο: Χορός στην Αντιγόνη και Βάκχες με τους Tiger Lillies
