Η μυστηριακή μουσική μάς συνεπήρε μόλις περάσαμε το κατώφλι του MOMUS-Πειραματικού Κέντρου Τεχνών και καθοδήγησε τα βήματά μας στο βάθος της αίθουσας, από όπου μπορέσαμε να παρακολουθήσουμε, σε τρικάναλη βίντεο-εγκατάσταση, ερημικά τοπία που κυριαρχούνται από τον αμείλικτο ήλιο και κατοικούνται από ναούς. Ανθρώπινες μορφές ξεπροβάλλουν από μακριά και αφήνουν στιγμιαία το αποτύπωμά τους στην επιφάνεια της ερήμου, κατόπιν χορεύουν ρυθμικά υπό την αντίστοιχη υπόκρουση του ήχου που υποδηλώνει μία ταυτόχρονη προσπάθεια κατανόησης και επιβίωσης, θέτοντας έκαστο σε εγρήγορση.

15

Επιβίωση σωματική και ψυχική καθώς, στην έρημο, τίποτε και κανένας δεν μπορεί να κρυφτεί κάτω από τον ήλιο και αυτό το γνωρίζει καλά ο πολυβραβευμένος Γαλικιανός σκηνοθέτης και σεναριογράφος Όλιβερ Λάσε, δημιουργός της ταινίας «Sirãt». Η δημιουργική διαδικασία, η έρευνα και οι καταγραφές που κατέληξαν στο «Sirãt» οδήγησαν και στη σύλληψη της οπτικοακουστικής εγκατάστασης «HU/هُوَ» την οποία περιγράψαμε πιο πάνω αφότου την παρακολουθήσαμε στο πλαίσιο του ειδικού αφιερώματος «Καλώς ήρθατε στην έρημο» του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (5-15 Νοεμβρίου).

Το ειδικά σχεδιασμένο ηχοτοπίο από τον βραβευμένο συνθέτη και δημιουργό του soundtrack του «Sirāt», Κανγκντίνγκ Ρέι, κράτησε αμείωτη την προσοχή μας καθώς παρακολουθούσαμε τις μοναδικές εικόνες από την έρημο και τις κινήσεις των ανθρώπων σε αυτήν. Γυρισμένες από τον Λάσε πριν από δέκα χρόνια, στο Ιράν, οι εν λόγω μορφές παραπέμπουν στις αναζητήσεις των μοναχών-αρχιτεκτόνων που επιδίωκαν να καταστήσουν αντιληπτή την ιερή γεωμετρία μέσω των μορφών και των αναλογιών, εκεί όπου γίνεται αισθητό το όριο ανάμεσα στον υλικό και τον άυλο κόσμο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην εγκατάσταση έχει ο τρόπος με τον οποίο αποτυπώνεται η έρημος καθόλη τη διάρκεια της ημέρας: τα χρώματα τα οποία καθρεπτίζονται πάνω της από την ανατολή έως τη δύση του ηλίου· η πιο δυνατή στιγμή του, τότε που λάμπει και φωτίζει ολάκερος, είναι και η πιο δύσκολη για τους ανθρώπους που βρίσκονται στην έρημο. Σαν βγουν αλώβητοι από αυτή, θα νιώθουν ανακούφιση – στην έρημο, εξάλλου, αποτυπώνεται η πνευματικότητα του τοπίου και η αλήθεια με έναν πιο ωμό τρόπο.

«Στην έρημο είναι αδύνατο να κρυφτείς από τον εαυτό σου. Αυτό κάνουμε εμείς οι άνθρωποι: κρυβόμαστε από τον εαυτό μας. Δεν θέλουμε να κοιτάξουμε και νομίζω ότι αυτό εξηγεί την έλλειψη συγκέντρωσής μας: αν συγκεντρωνόμασταν στον εαυτό μας, θα τρομάζαμε. Είμαστε αποσυνδεδεμένοι επειδή αυτό που βλέπουμε μέσα μας είναι βαρύ. Έτσι, όταν βρίσκεσαι στην έρημο, δεν υπάρχει κρυψώνα. Είσαι υποχρεωμένος να αντικρίσεις τον εαυτό σου. Δεν υπάρχει κάτι να στείλεις τη ματιά σου, έτσι το βλέμμα επιστρέφει σε σένα. Η έρημος είναι ένας καθρέφτης: κοιτάς τον εαυτό σου ή κοιτάς τον ουρανό, που είναι λίγο πολύ το ίδιο πράγμα. Κοιτάς σε βάθος», όπως αναφέρει –μεταξύ άλλων– ο Όλιβερ Λάσε στην ειδική δίγλωσση έκδοση «Welcome to the Desert».

Δημιουργηθείσα για το Museo Reina Sofía και παρουσιασθείσα για πρώτη φορά, εκτός Ισπανίας, στο MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών, με co-curators τους Χούλια Μορανδέιρα Αριθαμπαλάγα και Τσέμα Γκονθάλεθ και αρχιτεκτονικό σχεδιασμό της Ειρήνης Σάπκα, η οπτικοακουστική εγκατάσταση «HU/هُوَ» μάς χάρισε μια σωματική, αισθητηριακή και συναισθηματική εμπειρία που παραπέμπει σε μια επαναμάγευση του κόσμου, υπενθυμίζοντάς μάς, ταυτόχρονα, τη δύναμη της φύσης και πόσο αυτή υπερέχει του ανθρώπου.

Η διαδρομή στην έρημο συνεχίστηκε. Καθώς αφήναμε πίσω μας το MOMUS και πορευόμενοι προς την έξοδο του λιμανιού, κάναμε στάση στο Δυτικό Φυλάκιο το οποίο μετατράπηκε σε τοπίο ερήμου για τις ανάγκες της πολυμεσικής εγκατάστασης «Καλώς ήρθατε στην έρημο. Δεν θα μας βρουν;», την οποία επιμελήθηκε ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Ορέστης Ανδρεαδάκης.

Η άμμος που βρισκόταν στο πάτωμα, οι εικόνες και οι χάρτες ερήμων μας ταξίδεψαν νοητά στο τοπίο ώσπου φορέσαμε τα γυαλιά επαυξημένης πραγματικότητας και τα ακουστικά και «βυθιστήκαμε» στην έρημο παρακολουθώντας τις «Ιστορίες μιας νομαδικής πόλης» των Μεντ Λεμίν Ρατζέλ και Κρίστιαν Βίουμ και το «After the Shell» του Πιερ Μουλέν. Στο πρώτο έργο XR συναντήσαμε τον Χασάν, έναν νομά που εγκαταστάθηκε πρόσφατα στα περίχωρα του Νουακσότ, της πρωτεύουσας της Μαυριτανίας, και παρατηρήσαμε πώς με ταχείς ρυθμούς μετασχηματίστηκε γύρω του το τοπίο, από έρημο σε αστικό περιβάλλον. Στο δεύτερο, το «After the Shell», περιπλανηθήκαμε στην έρημο η οποία μάς προσέφερε ένα αισθητηριακό ταξίδι προς το φως.

Δύο μοναδικά έργα XR τα οποία, από κοινού με την εγκατάσταση «HU/هُوَ» και την ειδική δίγλωσση έκδοση «Welcome to the Desert» μάς έκαναν κοινωνούς ενός γοητευτικού και απαράμιλλης ομορφιάς τοπίου, της ερήμου που πέρα από πραγματικότητα αποτελεί μία μεταφορά για την ανθρώπινη ύπαρξη, καθώς καθρεφτίζει τις εσωτερικές αναζητήσεις, την απεραντοσύνη του χρόνου, το μεγαλείο της φύσης και τον αγώνα για επιβίωση. Μάς παροτρύνει να αφουγκραστούμε τις βαθύτερες ανάγκες και τα θέλω μας, αυτά που εν τέλει αξίζουν και αποτελούν όαση κατά τη διαδρομή στο μονοπάτι μας.

Σκέψεις και ανησυχίες όπως αυτές, που γεννιούνται κατά τη διάρκεια αλλά και με το πέρας του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (5-15 Νοεμβρίου), αφορούν το αποτύπωμα της διοργάνωσης στο κοινό του. Και αυτό, εντάσσεται στα μεγαλύτερα κατορθώματα ενός φεστιβάλ.

*Η ειδική δίγλωσση «Welcome to the Desert», που συνοδεύει το αφιέρωμα του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης στην έρημο, διατίθεται μέσω του eShop του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Η έκδοση περιλαμβάνει πρωτότυπες αναλύσεις για τη σχέση της κινούμενης εικόνας με την έρημο, καθώς και παλαιότερα εμβληματικά κείμενα που μεταφράζονται για πρώτη φορά στα ελληνικά.

Διαβάστε ακόμα:

Ο Άγγελος Παπαδημητρίου έγινε ταινία και ανακάλυψε έναν εαυτό που μέχρι τότε δεν είχε γνωρίσει

Μία κινηματογραφική έρημος απλώνεται στη Θεσσαλονίκη