Σε ένα περιβάλλον στις αποχρώσεις του ροζ και του μωβ συνυπάρχουν αρμονικά άνθρωποι και ζώα και ανά σημεία ξεπροβάλλουν στοιχεία από το φυτικό βασίλειο. Η ανθρώπινη ματιά απολαμβάνει το σκηνικό και σταδιακά επικεντρώνεται σε σημεία· παρατηρεί μια κουκουβάγια να πετά βαστάζοντας μία γυναικεία φιγούρα, μία ζέβρα να στέκεται αντίκρυ με ένα κοκκινωπό τετράποδο, τη λεπτομέρεια ενός κτιρίου που χρωματίζεται από το φιλί δύο πλασμάτων, αιλουροειδή να ενώνουν τα χέρια τους σε μία στάση που παραπέμπει σε χορό.
Πρόκειται για ορισμένες μόνο σκηνές από το έργο της εικαστικού Σοφίας Ροζάκη, «spatial affects» (2026), το οποίο τον Νοέμβριο θα κοσμήσει σημεία ανά τη Θεσσαλονίκη καθώς αποτελεί την οπτική ταυτότητα του 67ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, και θα εκτεθεί σε χώρο της φεστιβαλικής διοργάνωσης η οποία φέτος θα διαρκέσει από τις 5 έως τις 15 Νοεμβρίου.
Έμπλεο χρωμάτων και συναισθημάτων, το εν λόγω έργο είναι εμπνευσμένο από την κινηματογραφική αίθουσα και από το μεγάλο αφιέρωμα του Φεστιβάλ στην έρημο. Αμφότερα τα εσωκλείει με την ποιητική της ματιά και γραφή η Ροζάκη: «στην κινηματογραφική αίθουσα/ έναν τόπο ανάμεσα σε κόσμους/ μαζί στη σιωπή και στο σκοτάδι/ σε μια παράδοξη μαζική οικειότητα στην κινηματογραφική αίθουσα οι κώδικες ανακατεύονται. Στην έρημο/ το απόλυτο “έξω” για την ισοπεδωτική δυτική κατανόηση/ άγονο έδαφος για άκαμπτες κοινωνικές κατασκευές και γεωγραφικές αξιώσεις/ εύφορο κατ’ επέκταση για περιπλάνηση, ανοίγματα και επαναπροσδιορισμούς, στην έρημο οι κώδικες καταρρέουν. Σε αυτό το έργο συναντιούνται βιώματα και αναμνήσεις διαφορετικών ατόμων που δέχτηκαν να μοιραστούν μαζί μου την αγάπη τους για τον κινηματογράφο σε μία διαδικασία συλλογικής ευαλωτότητας. Ένα από τα άτομα μου έγραψε “επειδή το μαζί είναι πάντα καλύτερο” και συνοψίζω με αυτό προσθέτοντας: με ριζοσπαστική ευθύνη απέναντι στο “άλλο”».
Σαφώς το μαζί είναι παντοδύναμο και μπορεί να αναιρέσει την έρημο στη μεταφορική της μορφή. Η κυριολεκτική της πλευρά –των αχανών και συνάμα γοητευτικών εκτάσεων ερήμου– αποτέλεσε σκηνικό εμβληματικών ταινιών, ορισμένες από τις οποίες θα προβληθούν στο πλαίσιο αφιερώματος του 67ου ΦΚΘ. Υπό τον αφιερωματικό τίτλο «Καλωσήρθατε στην έρημο», το Φεστιβάλ προσκαλεί τον πολυβραβευμένο Γαλικιανό σκηνοθέτη, σεναριογράφο και ηθοποιό Όλιβερ Λάσε, δημιουργό της ταινίας «Sirãt», παλιό και αγαπημένο γνώριμο του ΦΚΘ, να επιλέξει ως guest curator 17 ταινίες για ένα σκηνικό που μας έχει χαρίσει αξέχαστα κινηματογραφικά αριστουργήματα.
Έχουν γυριστεί από το 1930 έως σήμερα, μας αποκαλύπτουν μυστικά που κρύβονται στην άμμο και μας μεταφέρουν σε απομακρυσμένες γωνιές του πλανήτη, όπου συναντάμε κινηματογραφικούς ήρωες που αναμετρούνται με τα ανθρώπινα όρια. Ορισμένα από αυτά τα κινηματογραφικά «διαμάντια» είναι το βραβευμένο με επτά Όσκαρ δημιούργημα του Ντέιβιντ Λιν, «Ο Λόρενς της Αραβίας» (1962), το σουρεαλιστικό «Ο Σιμών της Ερήμου» (1965) του Λουί Μπουνιουέλ, το υβριδικό ντοκιμαντέρ του Βέρνερ Χέρτσογκ «Fata Morgana» (1971) που αποτελεί μια περιπλάνηση στην έρημο Σαχάρα, το σπάνια προβεβλημένο «Wake in Fright» (1971) του Τεντ Κότσεφ που ξετυλίγει μια οδύσσεια γυρισμένη στις άνυδρες, απομονωμένες εκτάσεις της Αυστραλίας, το ποιητικό «Stalker» (1979) του Αντρέι Ταρκόφσκι για την ανθρώπινη ύπαρξη και την πίστη που ενέπνευσε νέους κινηματογραφιστές σε ολόκληρο τον κόσμο, το αγωνιώδες οδοιπορικό στην έρημο «Sirât» (2025) του Όλιβερ Λάσε.
Η παρουσία του Λάσε δεν περιορίζεται στο κινηματογραφικό αφιέρωμα· η οπτικοακουστική εγκατάστασή του «Dance as if no one were watching you» που προέκυψε από την έρευνα και το οπτικό υλικό της ταινίας «Sirāt» αποτελεί τον πυρήνα πολυμεσικής έκθεσης η οποία θα φιλοξενηθεί στο MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών, σε συνεργασία του ΦΚΘ και του MOMUS, στο πλαίσιο του αφιερώματος στην έρημο. Σε επιμέλεια του καλλιτεχνικού διευθυντή του ΦΚΘ, Ορέστη Ανδρεαδάκη, και αρχιτεκτονικό σχεδιασμό της Ειρήνης Σάπκα, η πολυαναμενόμενη έκθεση εισάγει το κοινό σε ένα περιβάλλον ερήμου, η δε, τρικάναλη προβολή του Λάσε παρουσιάζει ερημικά τοπία λουσμένα στον ήλιο και κατοικημένα από ναούς ανάμεσα στους οποίους κινούνται ανθρώπινες μορφές.
Το κοινό θα έχει επίσης την ευκαιρία να απολαύσει τον Λάσε στην ομιλία που θα δώσει για την πορεία του στο σινεμά και τη δημιουργική διαδικασία πίσω από τις ταινίες του, ενώ θα κυκλοφορήσει και ειδική δίγλωσση έκδοση για το αφιέρωμα στην έρημο.
Η έρημος σήμερα
Γιατί να μας αφορά σήμερα η έρημος; Πέρα από εμβληματικό κινηματογραφικό σκηνικό και τόπος μοναδικής ομορφιάς, αποτελεί μία μεταφορά για την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη: καθρεφτίζει τις εσωτερικές αναζητήσεις του ανθρώπου, την απεραντοσύνη του χρόνου, το μεγαλείο της φύσης, τον αγώνα για επιβίωση. Χαρακτηριστικά κοινωνιών και ανθρώπων όπως η πνευματική ένδεια, η απουσία σεβασμού, η επιφάνεια αντί της ουσίας, η ήσσονος προσπάθεια ακόμα και η μη ανταλλαγή του βλέμματος, δημιουργούν μία περιρρέουσα ερημική συνθήκη στην οποία καθείς και καθεμία με τεντωμένες τις ανθρώπινες κεραίες αναζητεί μία όαση.
Μία τέτοια όαση είναι ο πολιτισμός ο οποίος αντίκειται στη βαρβαρότητα και την απουσία ισότητας. Στο ίδιο πλαίσιο, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης δηλώνει «παρών» εκπαιδεύοντας το βλέμμα των θεατών και πρεσβεύοντας αξίες που αφορούν στην ευημερία της ανθρώπινης ύπαρξης. Εντός της και η υγιής συνύπαρξή μας με όλα τα πλάσματα που υπάρχουν στο περιβάλλον και η αγκαλιά προς κάθε τι διαφορετικό –όπως αριστοτεχνικά ζωγράφισε η Σοφία Ροζάκη– ώστε η επιβίωση, κυριολεκτική και μεταφορική, να είναι εφικτή.
Διαβάστε ακόμα:
«Απόλλων»: Το θερινό σινεμά στην Αιδηψό που μετρά δεκαετίες ζωής
Ταξίδι σε πόλεις του κόσμου με όχημα ένα παγκάκι για τον Καβάφη
