Φέτος το Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων Animasyros είχε έναν ακόμα λόγο να γιορτάζει: την 200η επέτειο από την ονοματοδοσία της Ερμούπολης, της πόλης της Σύρου που το φιλοξενεί εδώ και δεκαεννέα χρόνια. Με αυτή την αφορμή, ζητήσαμε από τον πρόεδρό του, Βασίλη Κ. Καραμητσάνη, να επιλέξει γωνιές που μας ταξιδεύουν στην ιστορία του κυκλαδίτικου νησιού -κάποιες από τις οποίες σίγουρα δεν έχουμε φανταστεί.
Η Σύρος ξεκίνησε για τον Βασίλη Κ. Καραμητσάνη ως εφηβικός έρωτας, καθώς υπήρξε καλοκαιρινός οικογενειακός προορισμός. Εξελίχθηκε σε σχέση ζωής όταν ο δικηγόρος την επέλεξε, μαζί με τη συνάδελφο και συνεργάτιδά του, Μαρία Ανεστοπούλου, ως τον τόπο φιλοξενίας του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων Animasyros, που ξεκίνησαν πριν από δεκαεννέα χρόνια και συνεχίζουν μαζί –εκείνος ως πρόεδρος, εκείνη ως καλλιτεχνική διευθύντρια– φτάνοντάς το όλο και πιο ψηλά.
Με αφορμή τη 200η επέτειο από την ονοματοδοσία της Ερμούπολης (1826), που τιμήθηκε και με εκδηλώσεις του φεστιβάλ σε συνεργασία με τον Δήμο Σύρου-Ερμούπολης, ζητήσαμε από τον Βασίλη να ξεχωρίσει κάποια μνημεία και σημεία με ιδιαίτερη ιστορική σημασία, που μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα το χτες, και το σήμερα, του νησιού. Αν και η ιστορία της Σύρου, ιδιαίτερα στην καλοδιατηρημένη Ερμούπολη με τα αρχοντικά της, δεν ανήκει στο παρελθόν: είναι ζωντανή σε κάθε κτίριο και σοκάκι. Μας δίνει μια γεύση του πόσο ομορφότεροι θα μπορούσαν να είναι και άλλοι οικισμοί της Ελλάδας, αν δεν είχαν ισοπεδωθεί από την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη.
«Δεν υπάρχει άλλη πόλη στη χώρα με αυτή την αρχιτεκτονική δομή και το αδιατάρακτό της», συμφωνεί ο Βασίλης για την Ερμούπολη. «Είχαμε πολύ ωραίες πόλεις, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας, οι οποίες όμως έχασαν μεγάλο μέρος της ταυτότητάς τους με το σύστημα της αντιπαροχής και της ραγδαίας οικοδόμησης των δεκαετιών του ’60 και του ‘70» μας υπενθυμίζει. Η Ερμούπολη, απεναντίας, «προστατεύεται από την Πολιτεία -το λέμε και από τη δική μας εμπειρία, της δημιουργίας ενός νέου χώρου του φεστιβάλ, του Animasyros Espace, πίσω από τη Μητρόπολη, που θα λειτουργήσει και για φιλοξενία καλλιτεχνών (residencies)».
Όταν του ζητάω λοιπόν να ξεχωρίσει κάποιες ιστορικές γωνιές της Ερμούπολης, αρχικά δυσκολεύεται, «γιατί είναι ολόκληρη ένα μνημείο. Θα έλεγα όμως το υπέρτατα όμορφο δεξί αίθριο του Δημαρχείου με το μωσαϊκό του». Μέσα στο εμβληματικό αυτό κτίριο του Τσίλερ, «έξω από το γραφείο του εισαγγελέα Αιγαίου», βρίσκεται, επίσης, το γλυπτό της μασκότ του φεστιβάλ, ο Animaspyros, με την υπογραφή του εικονογράφου, δημιουργού κόμικς και ζωγράφου Πέτρου Χριστούλια, που φέτος, για τις ανάγκες της επετείου, μεταμορφώθηκε στον θεό Ερμή και πέταξε πάνω από την πόλη.
Ο Βασίλης προτείνει επίσης μια επίσκεψη στις εκκλησίες της Ερμούπολης, τις οποίες χαρακτηρίζει «ένα πολύ ωραίο χρονολόγιο της εξέλιξής της. Όσο πολυτελέστερες γινόταν, τόσο η πόλη έφτανε στο οικονομικό απόγειό της. Όσο πιο ταπεινές, τόσο βρισκόταν σε ύφεση». Δεν μπορεί, φυσικά, παρά να ξεχωρίσει την Κοίμηση της Θεοτόκου, γιατί «δεν είναι λίγο να έχεις ως λειτουργική εικόνα ένα έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (El Greco), που έφεραν στο νησί πρόσφυγες από τα Ψαρά».
Ταξίδι στον χρόνο δεν νοείται χωρίς μια επίσκεψη στο νέο, Ιστορικό Μουσείο Ερμούπολης, που στεγάζεται στην πρώην Αρχοντική Οικία Ρεθύμνη. Ο Βασίλης επισημαίνει ότι παρόλο που έγινε με κρατική χρηματοδότηση, «αποτελεί μια πρωτοβουλία του Λυκείου Ελληνίδων Σύρου», που είναι «το δεύτερο σημαντικότερο παράρτημα του Λυκείου μετά την Αθήνα», και στεγάζεται «σε ένα εξαιρετικό κτίριο». Η έκθεση του μουσείου αναδεικνύει «με πολύ ωραίο τρόπο το εσωτερικό ενός παλιού συριανού σπιτιού». Στην επιμέλειά του υπογραμμίζει τη συμβολή του Παύλου Χατζηγρηγορίου, «μετοίκου από τη Θεσσαλονίκη που έχει ασχοληθεί με τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς στο νησί».
Ένα μνημείο που ίσως περνάει από πολλούς απαρατήρητο αλλά έχει δυνατό συμβολισμό είναι το Άγαλμα της Νίκης, στην απόληξη της Ελευθερίου Βενιζέλου στον παραλιακό δρόμο. «Η Σύρος είναι από τα λίγα τόσο μικρά νησιά που είχαν Εθνική Αντίσταση. Επίσης, στην Κατοχή έζησε έναν λιμό αντίστοιχο της Αθήνας». Στην Ερμούπολη, όπως και στην πρωτεύουσα, οι κάτοικοι πέθαιναν από την πείνα εξαιτίας των ελλείψεων σε σιτάρι και άλλα βασικά αγαθά. Η ανάγκη για αντίσταση ήταν, επομένως, κυριολεκτικά ζωτική.
Η τελευταία στάση του ταξιδιού στο παρελθόν της Σύρου μάς οδηγεί στη θάλασσα, που όπως ολόκληρο το νησί αποτελεί ιδανικό προορισμό για όλες τις εποχές του χρόνου (ακόμα και αν ο καιρός δεν προσφέρεται για βουτιές, η θέα στα αρχοντικά της ακτογραμμής είναι αξιοθαύμαστη). Ο Βασίλης προτείνει να επισκεφτούμε την εξέδρα στα λεγόμενα Αστέρια Ερμούπολης, όπου «λίγο πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, επιτράπηκαν τα πρώτα μεικτά μπάνια στη χώρα». Δηλαδή τα μπάνια αντρών και γυναικών στην ίδια παραλία, με μαγιό και όχι ρούχα.
Τα γυναικεία δικαιώματα έγιναν θέμα συζήτησης και αίτημα από πολύ νωρίς στη Σύρο. «Εδώ συζητήθηκε για πρώτη φορά η ανάγκη υποχρεωτικής εκπαίδευσης των γυναικών για δύο χρόνια» φέρνει ως παράδειγμα ο Βασίλης. Το προοδευτικό, λοιπόν, για την εκάστοτε εποχή πνεύμα επεκτάθηκε και στις δραστηριότητες αναψυχής. Οι στενές σχέσεις του νησιού με τη Γαλλία αναμφίβολα έπαιξαν ρόλο. Από τη Γαλλία είχαν ξεκινήσει τα μεικτά μπάνια, για να φτάσουν στην Ερμούπολη πριν από οποιοδήποτε άλλο μέρος στην Ελλάδα.
Σήμερα η εξέδρα στα Αστέρια συνδυάζει «το καθημερινό lifestyle και τον λιτό κοσμοπολιτισμό» της Ερμούπολης με «ένα κομμάτι κρυμμένης ιστορίας», καταλήγει ο Βασίλης. «Και ένα κομμάτι ηδυπάθειας και σεξουαλικότητας του ελληνικού καλοκαιριού. Γιατί όταν περνάει το πλοίο και σηκώνονται κύματα, σου παίρνουν την πετσέτα, τα παπούτσια και όλα τα άλλα. Είναι ένα πολύ όμορφο μέρος».
Διαβάστε ακόμα:
Σύρος: Κορυφαίες γαστρονομικές στάσεις στην αρχόντισσα των Κυκλάδων
«Αιώρηση ανάμεσα στο κοσμοπολίτικο και το αυθεντικό» : Η Σύρος του συγκροτήματος POLYMNIA
Σύρος: Μέσα στο ιστορικό Θέατρο Απόλλων των 162 ετών που αντλεί έμπνευση από τη Σκάλα του Μιλάνου
