To Αργαστήρι τους μάς ξεναγεί στην παράδοση και τον πολιτισμό της με εφαρμογές επαυξημένης πραγματικότητας και VR. Πρόσφατα παρουσίασε το πρώτο διαδικτυακό ημερολόγιο δράσεων του νησιού, ενώ ετοιμάζεται για δύο νέες εκδηλώσεις με την ΕΛΣ (18 και 19/08).
Κρήτη δεν είναι μόνο οι θάλασσές της, η γαστρονομία και η μουσική της. Είναι όλα αυτά και πολλά ακόμα, λιγότερο γνωστά, που ενώ πατούν στην παράδοση, στρέφουν το βλέμμα στο μέλλον και κάνουν θαύματα: όπως το Αστεροσκοπείο του Σκίνακα του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας που, όταν δεν παρατηρεί αστέρια, διοργανώνει βραδιές που συνδυάζουν την επιστήμη με τις τέχνες. Μια νέα διαδικτυακή πλατφόρμα και εφαρμογή κινητού, το πρώτο ημερολόγιο δράσεων του νησιού, η Cretafest, παρουσιάζει στους επισκέπτες και στους κατοίκους του ό,τι συμβαίνει καθημερινά, σε κάθε τομέα, από τον βυθό του κρητικού πελάγους μέχρι τις κορυφές του Ψηλορείτη και τα βάθη του έναστρου ουρανού. Πίσω από αυτήν υπάρχει η ιστορία της ΚοινΣΕπ Αργαστήρι, μιας ομάδας νέων ανθρώπων που έχει επιλέξει να ζει και να εργάζεται στα Ανώγεια. Μας την αφηγείται ένας από τους ιδρυτές της, ο Γιώργης Καλομοίρης.
Σε ένα παλιό, πέτρινο κτίριο των Ανωγείων, μια ομάδα νέων ανθρώπων χτίζει το μέλλον. Είναι η έδρα της Αργαστήρι, μιας ΚοινΣΕπ που ιδρύθηκε πριν από περίπου δέκα χρόνια, από τον Αντώνη Νταγιαντά, τη Μαρίνα Γεροντή και τον Γιώργη Καλομοίρη. Όλοι με καταγωγή από την Κρήτη, αποφάσισαν να μείνουν και να δημιουργήσουν στο νησί και μάλιστα στον Ψηλορείτη, συνδυάζοντας τις ειδικότητές τους και θέτοντάς τις στην υπηρεσία της ανάδειξης της παράδοσης, του πολιτισμού, αλλά και της επιστημονικής έρευνας του τόπου τους. Στην πορεία η ομάδα υποδέχτηκε και νέα μέλη, παραμένοντας όμως πιστή στον αρχικό σκοπό της.
Με δύναμη από την ορεινή Κρήτη
Η ιδέα για το Αργαστήρι γεννήθηκε μετά το TedX Anogeia που διοργάνωσαν οι ίδιοι το 2015, όταν «αποφασίσαμε να ενώσουμε τις ειδικότητές μας στην πολιτιστική διαχείριση και τον προγραμματισμό και να δραστηριοποιηθούμε στον ψηφιακό πολιτισμό» λέει ο Γιώργης στο Travel.gr. Αφετηρία τους έγινε η κληρονομιά του Ψηλορείτη, η ποιμενική ζωή, οι ξερολιθιές, και φυσικά η υφαντική, που ενέπνευσε το όνομα της ομάδας: «Το Αργαστήρι σημαίνει εργαστήρι, αλλά έχει και τη βαρύτητα της πολιτιστικής κληρονομιάς του αργαλείου, που είναι ένα από τα εμβλήματα της ορεινής Κρήτης».
Καθώς είναι «άνθρωποι του πεδίου», όπως εξηγεί ο Γιώργης, επέλεξαν ως έδρα τους τα Ανώγεια, με την υποστήριξη και του Δήμου, που τους παραχώρησε «ένα παλιό πέτρινο σπίτι, από τα πρώτα που χτίστηκαν μετά το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων» και που γενικά «είναι από τους πιο φιλικά διακείμενους δήμους σε τέτοιες πρωτοβουλίες».
Το πιο ενδιαφέρον του να εργάζεσαι στα Ανώγεια, σύμφωνα με τον Γιώργη, είναι ότι «σε μια μικρή γεωγραφική κλίμακα, ένα γεγονός, μια ομάδα ανθρώπων, μια εφαρμογή, μια καινούρια παραγωγή μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στο να αλλάξει το πνεύμα, ο παλμός της, να αλλάξουν πάρα πολλά πράγματα με μικρές κινήσεις, οι οποίες σε ένα αστικό κέντρο θα μπορούσαν να χαθούν». Τα μειονεκτήματα της ζωής στην ύπαιθρο, όπως είναι η «ραθυμία», η «στασιμότητα», οι λιγότερες ευκαιρίες για ψυχαγωγία, προσπαθούν να τα αντισταθμίσουν με τακτικά ταξίδια, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, είτε ως ομάδα είτε μεμονωμένα, «σε εκθέσεις, συνέδρια, workshops από πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Για να μείνεις, θεωρώ, στην ύπαιθρο, είναι αναγκαίο να φεύγεις συχνά και επιστρέφοντας να φέρνεις νέα ερεθίσματα και ιδέες».
Από τον Ψηλορείτη ώς το Βερολίνο
Εδώ και δέκα χρόνια, λοιπόν, έχουν αφιερωθεί στην έρευνα και την ανάδειξη της παράδοσης και του πολιτισμού της ευρύτερης περιοχής, μέσα από εφαρμογές, συνέδρια, εκδηλώσεις, ντοκιμαντέρ και άλλες δράσεις. Η διαδρομή τους ξεκίνησε, και συνεχίζεται σε μεγάλο βαθμό, με την καταγραφή στοιχείων για την «ποιμενική ζωή, τη λεγόμενη βοσκική. Ήταν σαν να μας άνοιγε μια πόρτα σε έναν ολόκληρο κόσμο, με άγραφους θεσμούς, εθιμικά γνωρίσματα, τον σασμό όπως τον ξέρουμε, τις κούρες των προβάτων, την τυροκομία, την ξερολιθιά, ένα σύνολο πάρα πολλών πραγμάτων». Το 2022, μάλιστα, η βοσκική και ο κόσμος των βοσκών του Ψηλορείτη εντάχθηκαν στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Αφού το Αργαστήρι άρχισε να καταγράφει αυτή την κληρονομιά, επέλεξε να την επικοινωνήσει με την παγκόσμια ψηφιακή κοινότητα «με τα μέσα που χρησιμοποιεί αυτή, όπως η εικονική και η επαυξημένη πραγματικότητα». Ας πούμε, εφάρμοσε κυριολεκτικά το ρητό «αφού δεν πάει ο Μωάμεθ στο βουνό, θα πάει το βουνό στον Μωάμεθ»: Πήγε στη διεθνή έκθεση ITB στο Βερολίνο με μια μάσκα εικονικής πραγματικότητας που ταξιδεύει τον χρήστη στο Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO Ψηλορείτη.
Τον Ψηλορείτη έχει ως προορισμό και το βιβλίο επαυξημένης πραγματικότητας που κυκλοφόρησε το Αργαστήρι, «IDAology AR Book. Ο κόσμος του βοσκού στο βουνό του Ψηλορείτη». «Αφηγείται την ιστορία του βοσκού της περιοχής σε γλώσσα φιλική προς τα παιδιά και, το πιο ενδιαφέρον, οι ήρωές του γίνονται οι ίδιοι αφηγητές». Συγκεκριμένα, το βιβλίο ενσωματώνει τέσσερις διαφορετικές φωνές, για τις οποίες συνεργάστηκαν «με ανθρώπους της περιοχής. Οι δύο μιλούν στην ντοπιολαλιά και οι άλλοι δύο στην κοινή ελληνική».
Αναζητώντας την αυθεντικότητα
Ο Γιώργης αναγνωρίζει βέβαια ότι ακόμα και η πιο εξελιγμένη, εμβυθιστική τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει την επαφή με τον φυσικό κόσμο. Ελπίζει όμως να λειτουργήσει ως πόλος έλξης «για να επισκεφτεί κάποιος τον τόπο και να γνωρίσει την πραγματική ζωή του. Να ανεβεί στο βουνό, να κάνει πεζοπορία, να συναναστραφεί με έναν βοσκό».
Αν μάλιστα θα έπρεπε να δώσει μια συμβουλή σε όποιον ταξιδεύει αυτή την εποχή στο νησί, θα του πρότεινε να εξερευνήσει την ορεινή Κρήτη, «είτε είναι ο Ψηλορείτης είτε τα Λευκά Όρη είτε τα Λασιθιώτικα. Οι μικρές κοινότητες εκεί είναι πολύ ζωντανές, στα καφενεία δημιουργούνται παρέες από το πουθενά, πολλές φορές μουσικές παρέες, και το πιο ωραίο είναι να αφεθείς στη ροή των πραγμάτων: έτσι θα γνωρίσεις το νησί, μέσα από τους ανθρώπους του, αρκεί να είσαι ανοιχτός».
Το πρώτο διαδικτυακό ημερολόγιο δράσεων της Κρήτης
Στην παρουσίαση μιας πιο σφαιρικής και αυθεντικής Κρήτης αποσκοπεί και η νέα διαδικτυακή πλατφόρμα και εφαρμογή κινητού που δημιούργησε η ομάδα μαζί με την Αριστέα Ξυλούρη. Η Cretafest, την οποία αποκαλούν το πρώτο ημερολόγιο δράσεων του νησιού, «φιλοδοξεί να συγκεντρώνει και να αναδεικνύει τις σημαντικότερες πολιτιστικές, επιστημονικές και δημιουργικές πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται».
Η ιδέα γεννήθηκε όταν συνειδητοποίησαν ότι στην Κρήτη συμβαίνουν καθημερινά πάρα πολλά πράγματα αλλά δεν υπήρχαν κάπου συγκεντρωμένα ώστε οι κάτοικοι και οι επισκέπτες της να τα μαθαίνουν και να τα βάζουν στο πρόγραμμά τους. Κάποια μάλιστα, ειδικά όσα δεν περιλάμβαναν μεγάλα καλλιτεχνικά ονόματα, δεν προβάλλονταν όσο θα τους άξιζε.
Πλέον, χάρη στο Cretafest, μαθαίνουμε με ένα «κλικ» ότι, για παράδειγμα, αυτές τις μέρες στο Αστεροσκοπείο του Σκίνακα διοργανώνονται βραδιές κοινού. Ή ότι δύο από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης επιστήμης, ο Κωνσταντίνος Δασκαλάκης (MIT) και ο Cédric Villani (Fields Medalist, Lyon I), συναντιούνται σε μια ανοιχτή συζήτηση στα Χανιά. Ή ότι στα Ανώγεια διοργανώνεται Γιορτή Οφτού. Ή ότι στον Μύρτο γίνονται αγώνες δρόμου, ενηλίκων και παιδιών. Μόνο για απόψε, μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, το ημερολόγιο έχει συγκεντρώσει περίπου 15 εκδηλώσεις και δράσεις από ολόκληρη την Κρήτη.
Ο Γιώργης δίνει έμφαση στην έρευνα και τις καινοτομίες που γίνονται αθόρυβα στον τόπο του. Φέρνει ως παράδειγμα το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας, «ένα από τα εμβληματικότερα της Κρήτης, που διοργανώνει συνέχεια δράσεις όπως συνέδρια και εκδηλώσεις – και το Αστεροσκοπείο του Σκίνακα υπάγεται στο ΙΤΕ. Επίσης, υπάρχουν πολύ μικρές κοινότητες που έχουν τα δικά τους φεστιβάλ ή τους δικούς τους ημιμαραθωνίους, που θέλαμε κι αυτά να υπάρχουν στον χάρτη μαζί με τα πιο γνωστά.
«Η Κρήτη είναι ένα μεγάλο νησί όπου σε όλη την επικράτεια θα συναντήσεις από πολύ ισχυρά στοιχεία παράδοσης μέχρι ξέφρενους ρυθμούς ζωής. Θέλαμε λοιπόν το Cretafest να είναι μια πύλη για όλα όσα θέλουν να συστηθούν στον κόσμο – γιατί υπάρχουν και άλλα που δεν θέλουν, κι αυτό είναι απολύτως σεβαστό».
Η πέτρα, ο άνθρωπος και η Εθνική Λυρική Σκηνή
Φυσικά, από το Cretafest δεν θα μπορούσε να λείπει η νέα συνεργασία του Αργαστηρίου με την Εθνική Λυρική Σκηνή, η πολιτιστική παραγωγή «Αθρωπόλειπος: Η άνοδος στην πέτρα για το άνοιγμα του ορίζοντα», στο πλαίσιο του θεσμού «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός» της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και του ΥΠΟ, στην Ι.Μ Αρκαδίου στις 18 και 19 Αυγούστου. Ένα διήμερο που, συνδυάζοντας τις εισηγήσεις με τη θεατρική αφήγηση και τη μουσική, προσεγγίζει τη σχέση ανθρώπου και πέτρας με έμπνευση από τα βουνά, τη μνήμη του τόπου και την επαναστατική σκέψη, «όπως αυτή αποτυπώθηκε από τον Προμηθέα έως τον Σίσυφο και τον Καμύ».
Ο τίτλος «Αθρωπόλειπος», όπως εξηγεί ο Γιώργης, «προέρχεται από μια ξεχασμένη λέξη της διαλέκτου μας, που αφορούσε τις ξερολιθιές του βουνού και τα υψώματα που έχτιζε ο άνθρωπος για να βλέπει μακρύτερα στον ορίζοντα». Δεν είναι μάλιστα η πρώτη συνεργασία τους με την ΕΛΣ: έχουν προηγηθεί πολλές ακόμα, με πιο πρόσφατη μια σειρά εκδηλώσεων τον Μάιο στα Ανώγεια, στο πλαίσιο του προγράμματος «Η ΕΛΣ ταξιδεύει στην Ελλάδα».
Μικρές, ζωντανές κοινότητες στην άκρη της Ελλάδας
Οι ιδέες του Αργαστηρίου είναι ανεξάντλητες. Σε όλες, επιδιώκουν να συνυφαίνουν την παράδοση και την πολιτιστική κληρονομιά με τον σύγχρονο πολιτισμό. Μερικά ερωτήματα που διερευνούν: «Πώς η υφαντική του χτες μπορεί να συνδυαστεί με τη μόδα και την τέχνη. Πώς τα μιτάτα, τα παραδοσιακά σπίτια των βοσκών, θα μπορούσαν να γίνουν καλλιτεχνικά κέντρα και πηγές έμπνευσης για νέους καλλιτέχνες. Πώς οι αρχαιολογικοί χώροι μπορούν να ανοίξουν ως θέατρα για την παρουσίαση σύγχρονων εκδηλώσεων. Δεν είμαστε υπέρ του να βαλσαμώσουμε το παρελθόν και να το δείξουμε όπως ήταν. Θέλουμε να παρουσιάσουμε τις προοπτικές του». Να δείξουν στον κόσμο ότι οι κοινότητές τους «δεν αρκούνται σε ό,τι παρέλαβαν, αλλά συνεχίζουν να ζουν και να παράγουν πολιτιστικό απόθεμα».
Σε μια εποχή που η ερήμωση της υπαίθρου συνεχίζεται, ομάδες όπως το Αργαστήρι λάμπουν σαν φάροι. Μας δείχνουν ότι, πέρα από την τουριστική Κρήτη, υπάρχει το νησί που ερευνά, εμπνέεται, δημιουργεί, αγωνίζεται, απολαμβάνει τη ζωή όλες τις εποχές του χρόνου και που αξίζει ακόμα περισσότερο να ανακαλύψουμε.
Info: www.argastiri.gr, www.cretafest.gr
Πολιτιστικές εμπειρίες στο Λασίθι: Αρχαιολογικοί χώροι και μουσεία
O πολιτιστικός πλούτος του Ηρακλείου
Σφακιά & Αράδαινα: Μια διαδρομή στην άγρια καρδιά της Κρήτης
