Δεν χρειάζεται να θυμάται κανείς πού ακριβώς βρισκόταν εκείνο το πρωινό για να καταλάβει πως κάτι άλλαξε. Για όσους έζησαν εκείνη τη μέρα, η εικόνα των δύο πύργων του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου, χαμένων μέσα σε έναν γκρι ουρανό που μέχρι λίγη ώρα πριν έμοιαζε απόλυτα συνηθισμένος, έμεινε για πάντα συνδεδεμένη με την αίσθηση ότι ο κόσμος, όπως τον γνωρίζαμε, είχε ξαφνικά μετακινηθεί.
Ήταν ένα πρωινό του Σεπτεμβρίου, από εκείνα που η Νέα Υόρκη γνωρίζει καλά. Η πόλη είχε μόλις αρχίσει να ξυπνάει, τα γραφεία γέμιζαν, οι δρόμοι είχαν την καθημερινή τους κίνηση και τα αεροδρόμια λειτουργούσαν μέσα στον γνώριμο θόρυβο των αναχωρήσεων και των αφίξεων. Τίποτα δεν προμήνυε πως μέσα στις επόμενες ώρες η Αμερική θα δεχόταν τη φονικότερη τρομοκρατική επίθεση στην ιστορία της και πως οι συνέπειές της θα έφταναν πολύ πέρα από τα σύνορα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Λίγο πριν από τις οκτώ το πρωί, η πτήση 11 της American Airlines απογειώθηκε από το αεροδρόμιο Logan της Βοστώνης με προορισμό το Λος Άντζελες. Στις 8:14 απογειώθηκε από το ίδιο αεροδρόμιο και η πτήση 175 της United Airlines, επίσης με προορισμό την Καλιφόρνια. Την ίδια περίπου ώρα, η πτήση 77 της American Airlines έφευγε από το Dulles της Ουάσινγκτον για το Λος Άντζελες, ενώ στις 8:42 η πτήση 93 της United Airlines αναχωρούσε από το Newark με κατεύθυνση το Σαν Φρανσίσκο.
Τέσσερα αεροπλάνα, τέσσερις διαφορετικές διαδρομές, εκατοντάδες άνθρωποι που ξεκινούσαν το ταξίδι τους χωρίς να γνωρίζουν ότι δεν θα έφταναν ποτέ στον προορισμό τους.
Η πρώτη πτήση άρχισε να αποκλίνει από την πορεία της. Οι επικοινωνίες με το πλήρωμα διακόπηκαν και λίγο αργότερα έγινε σαφές πως το αεροσκάφος είχε καταληφθεί. Στις 8:46 το αεροπλάνο έπεσε στον Βόρειο Πύργο του World Trade Center. Εκείνη τη στιγμή οι περισσότεροι άνθρωποι στη Νέα Υόρκη δεν μπορούσαν ακόμη να αντιληφθούν τι ακριβώς είχε συμβεί. Ένα αεροπλάνο είχε χτυπήσει έναν από τους δύο πύργους. Θα μπορούσε να ήταν ένα τραγικό ατύχημα; Θα μπορούσε να ήταν ένα μοιραίο λάθος; Μερικά λεπτά αργότερα, αυτή η υπόθεση ανατράπηκε με τον πιο δραματικό τρόπο.
Στις 9:03, η πτήση 175 της United Airlines χτύπησε τον Νότιο Πύργο. Υπήρχε σχέδιο.
Η δεύτερη πρόσκρουση μεταδόθηκε σχεδόν αμέσως από τις τηλεοπτικές κάμερες. Εκατομμύρια άνθρωποι, στη Νέα Υόρκη, στην υπόλοιπη Αμερική και λίγο αργότερα σε ολόκληρο τον κόσμο, είδαν ζωντανά την εικόνα ενός δεύτερου αεροσκάφους να πλησιάζει τον ουρανοξύστη. Ήταν η στιγμή που έγινε κατανοητό παγκοσμίως πως δεν επρόκειτο για ατύχημα. Μέχρι τότε όμως, κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει τον αντίκτυπο που θα είχε αυτή και μόνο η στιγμή σε όλη την ανθρωπότητα. Η πόλη βρέθηκε μέσα σε μια πραγματικότητα που λίγα λεπτά νωρίτερα θα έμοιαζε αδιανόητη.
Στο μεταξύ, η πτήση 77 είχε επίσης καταληφθεί. Το αεροσκάφος άλλαξε πορεία και κατευθύνθηκε προς την Ουάσινγκτον. Στις 9:37 προσέκρουσε στο Πεντάγωνο, το τεράστιο κτίριο που στεγάζει την αμερικανική στρατιωτική διοίκηση, προκαλώντας δεκάδες θανάτους πέρα από τους ανθρώπους που βρίσκονταν μέσα στο αεροπλάνο.
Και έμενε το τέταρτο αεροσκάφος.
Η πτήση 93 είχε ενημερωθεί για όσα συνέβαιναν στη Νέα Υόρκη. Οι επιβάτες άρχισαν να τηλεφωνούν στις οικογένειές τους για να μαθαίνουν την έκταση της επίθεσης. Από τις μεταγενέστερες έρευνες και τις καταγραφές, προέκυψε πως αποφάσισαν να προσπαθήσουν να εμποδίσουν τους αεροπειρατές να ολοκληρώσουν το σχέδιό τους. Το αεροσκάφος συνετρίβη στις 10:03 σε αγροτική περιοχή κοντά στο Shanksville της Πενσιλβάνια. Κανείς από τους επιβαίνοντες δεν επέζησε. Η ακριβής πρόθεση των αεροπειρατών για τον τελικό προορισμό της πτήσης δεν είναι γνωστή με απόλυτη βεβαιότητα, όμως οι αμερικανικές αρχές εκτίμησαν ότι πιθανός στόχος ήταν κάποιο σημαντικό κυβερνητικό κτίριο στην Ουάσινγκτον.
Μέσα σε λιγότερο από δύο ώρες, τέσσερις πτήσεις είχαν μετατραπεί σε όπλα και η καθημερινότητα όπως την γνωρίζαμε είχε μπει σε παύση.
Στις 9:25 η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Αεροπορίας απαγόρευσε όλες τις απογειώσεις πολιτικών αεροσκαφών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Λίγο αργότερα δόθηκε εντολή να προσγειωθούν όλα τα πολιτικά αεροπλάνα που βρίσκονταν στον αμερικανικό εναέριο χώρο. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, ο ουρανός πάνω από τις Ηνωμένες Πολιτείες άδειασε σχεδόν ολοκληρωτικά από επιβατικά αεροσκάφη. Τα αεροδρόμια έκλεισαν, οι πτήσεις διακόπηκαν και οι δρόμοι γέμισαν ανθρώπους που προσπαθούσαν να επιστρέψουν στα σπίτια τους.
Στη Νέα Υόρκη, όμως, η τραγωδία δεν είχε τελειώσει.
Στις 9:59 ο Νότιος Πύργος κατέρρευσε. Είχε σταθεί στον ορίζοντα της πόλης για σχεδόν τρεις δεκαετίες και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα χάθηκε από το αστικό τοπίο. Είκοσι εννέα λεπτά αργότερα, στις 10:28, κατέρρευσε και ο Βόρειος Πύργος.
Η εικόνα του Μανχάταν εκείνο το πρωινό δύσκολα χωράει σε λέξεις. Εκεί όπου άλλοτε υπήρχαν δύο από τα πιο αναγνωρίσιμα κτίρια του κόσμου, υπήρχε τώρα ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και συντριμμιών. Άνθρωποι έτρεχαν στους δρόμους, άλλοι προσπαθούσαν να επικοινωνήσουν με τους δικούς τους, ενώ χιλιάδες εργαζόμενοι εγκατέλειπαν το Lower Manhattan. Η πόλη, που συνήθως δεν σταματά ποτέ, είχε βρεθεί ξαφνικά σε μια παράξενη σιωπή, στεκόμενη πάνω σε μια άνω τελεία χωρίς να ξέρει πότε να ξεκινήσει ξανά.
Αργότερα έγινε γνωστό ότι 2.977 άνθρωποι σκοτώθηκαν στις επιθέσεις, χωρίς να υπολογίζονται οι 19 αεροπειρατές. Ανάμεσά τους υπήρχαν εργαζόμενοι των δύο πύργων, επιβάτες και πληρώματα των τεσσάρων αεροσκαφών, πυροσβέστες, αστυνομικοί, διασώστες και άνθρωποι που απλώς βρίσκονταν εκείνη την ώρα σε λάθος σημείο της πόλης. Ήταν άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών, εθνικοτήτων, θρησκειών και καταγωγών, δεμένοι μεταξύ τους μόνο από μια ημερομηνία που δεν επέλεξαν.
Την ίδια ώρα, ο πρόεδρος George W. Bush βρισκόταν σε δημοτικό σχολείο της Sarasota στη Φλόριντα. Αρχικά πληροφορήθηκε ότι ένα αεροπλάνο είχε χτυπήσει το World Trade Center. Όταν ενημερώθηκε για τη δεύτερη πρόσκρουση, έγινε σαφές ότι η χώρα δεχόταν επίθεση. Το προεδρικό επιτελείο μετακινήθηκε σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης και το Air Force One απομακρύνθηκε από την Ουάσινγκτον για λόγους ασφαλείας.
Μέχρι το απόγευμα, η Αμερική προσπαθούσε ακόμη να καταλάβει τι είχε συμβεί.
Το ίδιο βράδυ, στις 8:30, ο Bush απευθύνθηκε στον αμερικανικό λαό. Οι λέξεις του μεταδόθηκαν σε μια χώρα που παρακολουθούσε τις τηλεοράσεις της για ώρες, αναζητώντας εξηγήσεις, πρόσωπα, ονόματα, κάποιο νόημα μέσα σε όσα είχαν συμβεί. Η απάντηση δεν άργησε να πάρει μορφή.
Πίσω από τις επιθέσεις βρισκόταν η Αλ Κάιντα, η ισλαμιστική τρομοκρατική οργάνωση που είχε ιδρύσει ο Osama bin Laden. Κεντρικό ρόλο στον επιχειρησιακό σχεδιασμό είχε ο Khalid Sheikh Mohammed, ενώ ο Mohammed Atta είχε επιλεγεί ως επικεφαλής της ομάδας των αεροπειρατών. Οι 19 δράστες είχαν ταξιδέψει και εγκατασταθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες και αρκετοί είχαν εκπαιδευτεί στην πτήση. Ο Bin Laden θα παρέμενε καταζητούμενος για σχεδόν μία δεκαετία ακόμη. Στις 2 Μαΐου 2011 σκοτώθηκε σε αμερικανική επιχείρηση στο Abbottabad του Πακιστάν.
Ωστόσο, η 11η Σεπτεμβρίου δεν τελείωσε όταν έσβησαν οι τηλεοπτικές εικόνες από τη Νέα Υόρκη. Στην πραγματικότητα, από εκείνη την ημέρα άρχισε μια άλλη, πολύ μεγαλύτερη ιστορία.
Η Αμερική κήρυξε τον λεγόμενο «Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας». Τον Οκτώβριο του 2001 ξεκίνησε η αμερικανική επέμβαση στο Αφγανιστάν, με στόχο την Αλ Κάιντα και το καθεστώς των Ταλιμπάν που της παρείχε καταφύγιο. Δύο χρόνια αργότερα, το 2003, ακολούθησε η εισβολή στο Ιράκ, η οποία συνδέθηκε πολιτικά με τη νέα αμερικανική στρατηγική ασφαλείας, παρότι το καθεστώς του Saddam Hussein δεν αποδείχθηκε ότι είχε οργανώσει τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.
Στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, όλα άλλαξαν ολοκληρωτικά. Ο έλεγχος στα αεροδρόμια έγινε αυστηρότερος, οι διαδικασίες ασφαλείας άλλαξαν, δημιουργήθηκε το Department of Homeland Security και ψηφίστηκε ο USA PATRIOT Act, ο οποίος διεύρυνε σημαντικά τις δυνατότητες παρακολούθησης και έρευνας των ομοσπονδιακών υπηρεσιών. Η λέξη «ασφάλεια» απέκτησε μια νέα θέση -πολύ διαφορετική από την προηγούμενη-, στην καθημερινή ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων.
Ακόμη και ένα ταξίδι με αεροπλάνο, κάτι που μέχρι τότε μπορούσε να σημαίνει απλώς μια βαλίτσα, μια θέση στο παράθυρο και λίγες ώρες στον αέρα, απέκτησε διαφορετική διάσταση. Οι ουρές στα αεροδρόμια, οι έλεγχοι, οι απαγορεύσεις, οι διαδικασίες και η καχυποψία έγιναν μέρος μιας νέας κανονικότητας, ζωντανής μέχρι και σήμερα, 25 χρόνια αργότερα.
Και κάπου ανάμεσα στον φόβο, την πολιτική και την ανάγκη για απαντήσεις, γεννήθηκαν και οι θεωρίες συνωμοσίας.
Άλλοι υποστήριξαν ότι η αμερικανική κυβέρνηση γνώριζε εκ των προτέρων και δεν εμπόδισε τις επιθέσεις. Άλλοι ισχυρίστηκαν ότι οι πύργοι του World Trade Center κατέρρευσαν εξαιτίας ελεγχόμενων εκρήξεων, ότι το Πεντάγωνο δεν χτυπήθηκε από αεροσκάφος ή ότι η πτήση 93 καταρρίφθηκε. Υπήρξαν ακόμη ισχυρισμοί για μυστικές επιχειρήσεις, χρηματιστηριακές συναλλαγές και υποτιθέμενη προειδοποίηση συγκεκριμένων ομάδων ανθρώπων πριν από τις επιθέσεις.
Οι επίσημες έρευνες, οι τεχνικές αναλύσεις και τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιβεβαίωσαν αυτές τις θεωρίες. Ειδικά η ιδέα ότι δεν υπήρχαν Εβραίοι ανάμεσα στα θύματα έχει καταρριφθεί από τα ίδια τα στοιχεία των θυμάτων, ενώ η επίθεση αποδίδεται τεκμηριωμένα στην Αλ Κάιντα. Παρ’ όλα αυτά, οι θεωρίες συνέχισαν να κυκλοφορούν, μεταμορφώνοντας μια πραγματική τραγωδία σε αντικείμενο ατελείωτων διαδικτυακών συζητήσεων. Ίσως αυτό να συμβαίνει επειδή οι άνθρωποι δυσκολεύονται να δεχτούν ότι μια τόσο τεράστια αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει από μια ομάδα ανθρώπων, ένα σχέδιο που χρειάστηκε χρόνια για να οργανωθεί και τέσσερα αεροπλάνα που απογειώθηκαν ένα συνηθισμένο πρωινό.
Σήμερα, η 11η Σεπτεμβρίου ανήκει στην Παγκόσμια ιστορία. Οι νεότεροι άνθρωποι που τη μαθαίνουν δεν έχουν προσωπική ανάμνηση από εκείνη την ημέρα. Δεν θυμούνται τις τηλεοράσεις ανοιχτές από το πρωί μέχρι το βράδυ, τα τηλεφωνήματα προς συγγενείς, τα αεροπλάνα που σταμάτησαν να πετούν, τις εικόνες που επαναλαμβάνονταν ξανά και ξανά στις οθόνες. Για εκείνους είναι ένα γεγονός που συνέβη πριν γεννηθούν ή όταν ήταν πολύ μικροί. Για μια ολόκληρη γενιά, όμως, η ημερομηνία παραμένει συνδεδεμένη με ένα «πριν» και ένα «μετά».
Πριν από την 11η Σεπτεμβρίου υπήρχε ένας κόσμος που σήμερα μοιάζει παράξενα μακρινός. Όχι επειδή ήταν απαραίτητα πιο αθώος ή πιο ασφαλής, αλλά επειδή η καθημερινότητα είχε διαφορετικό ρυθμό. Τα ταξίδια ήταν διαφορετικά, τα αεροδρόμια διαφορετικά, η σχέση με την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα ακόμα πιο διαφορετική. Το διαδίκτυο δεν είχε ακόμη γίνει ο χώρος όπου κάθε εικόνα, κάθε φήμη και κάθε θεωρία μπορούσε να ταξιδέψει μέσα σε λίγα λεπτά σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Στη θέση των Δίδυμων Πύργων βρίσκεται σήμερα το National September 11 Memorial & Museum. Εκεί, στο ίδιο σημείο όπου κάποτε υψώνονταν τα δύο κτίρια, υπάρχουν δύο τεράστιες δεξαμενές νερού, χαραγμένες μέσα στο αποτύπωμα των πύργων. Γύρω τους είναι χαραγμένα τα ονόματα των ανθρώπων που χάθηκαν. Το νερό πέφτει ασταμάτητα προς το εσωτερικό τους και ύστερα χάνεται σε ένα σημείο που δεν φαίνεται.
Η Νέα Υόρκη, φυσικά, προχώρησε. Οι δρόμοι γέμισαν ξανά, τα κτίρια υψώθηκαν ξανά, οι άνθρωποι επέστρεψαν στις δουλειές τους, οι τουρίστες ξαναστάθηκαν στα πεζοδρόμια με τα κινητά και τις φωτογραφικές μηχανές τους. Η πόλη έκανε αυτό που πάντα έκανε: συνέχισε.
Όμως υπάρχουν σημεία όπου ο χρόνος δεν προχωρά με τον ίδιο τρόπο. Η 11η Σεπτεμβρίου παραμένει ένα από αυτά. Κάθε φορά που επιστρέφει η ημερομηνία στο ημερολόγιο, επιστρέφουν μαζί της οι εικόνες, οι άνθρωποι, τα ονόματα και εκείνο το παράξενο αίσθημα μιας ημέρας που ξεκίνησε σαν όλες τις άλλες και τελείωσε αλλάζοντας την πορεία μιας ολόκληρης εποχής.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά, η 11η Σεπτεμβρίου δεν έχει ξεχαστεί. Αρκούν τα ονόματα. Αρκεί μια ημερομηνία. Και η σκέψη ότι, κάπου μέσα σε εκείνο το συνηθισμένο πρωινό του Σεπτέμβρη, χιλιάδες άνθρωποι ξεκίνησαν τη μέρα τους χωρίς να γνωρίζουν πως θα ήταν η τελευταία.
Διαβάστε ακόμα:
