Αγαπημένος προορισμός δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από το μέρος όπου γεννήθηκε κάποιος. Ο χώρος και το μέρος που έχουν σφραγίσει όλες τις παιδικές του αναμνήσεις. Το μέρος όπου έχει χαράξει στη μνήμη του τις πρώτες εικόνες της ζωής του, εικόνες που θα διαμορφώσουν τον χαρακτήρα του, τις ευαισθησίες του, τις σκέψεις, τις φοβίες του, τις αγάπες του και γενικότερα τον βασικό κώδικα συμπεριφοράς του για το μέλλον.
Εγώ λοιπόν είχα τη χαρά και την ευτυχία να γεννηθώ μέσα στα λουλούδια και στις μυρωδιές του Αυγούστου, στον απίθανο κάμπο του χωριού μου, στο Μετόχι Βέροιας. Ένα χωριό στους πρόποδες των Πιερίων, ένα χωριό που μπροστά στα πόδια του ξετυλιγόταν ο καθάριος γαλαζοπράσινος ποταμός Αλιάκμονας. Υπέροχο μέρος, καθαρά προσφυγικό, μικρό σε πληθυσμό αλλά μεγάλο σε συναισθήματα.
Μετόχι Ημαθίας, Μετόχι όπως κανονικά λεγόταν παλαιά, Μετόχι Προδρόμου. Ένα μικρό ιστορικό χωριό. Όταν ήρθαν οι κάτοικοι του χωριού μου το ’22 από τον Πόντο, πήγαν σε αυτόν τον τόπο, όπου δεν υπήρχε σπίτι. Υπήρχε ένα τεράστιο δάσος και από κάτω ένας άγριος κάμπος και ένα μοναστήρι, το μοναστήρι του Προδρόμου του Ιωάννη. Εκεί υπήρχαν χαγιάτια, όπου οι μοναχοί φιλοξένησαν τους πρόσφυγες που ήρθαν σε δύο δόσεις, διότι το μισό χωριό ήταν πρόσφυγες από τον Καύκασο, το Καρς, οι λεγόμενοι Καρσλίδες, και οι άλλοι, η δική μας πλευρά, πρόσφυγες από τη μεριά του Πόντου, από όπου ήταν η Τραπεζούντα, η Κερασούντα, η Σαμψούντα και όλες αυτές οι ιστορικές πόλεις του Εύξεινου Πόντου.
Σιγά σιγά ο πατέρας μου, που ήταν φοβερός μάστορας και χτίστης, μαζί με τον κουμπάρο του, άρχισε να χτίζει με πανομοιότυπο τρόπο τα σπίτια όπου θα κατοικούσαν. Διότι η γερουσία, κατά τα αρχαία πρότυπα, η οποία έπαιρνε αποφάσεις για τους περισσότερους, και όταν λέμε «περισσότεροι» ήταν γύρω στα 30 με 40 άτομα όλοι και όλοι, ενώ τους είχε παραχωρηθεί η δυνατότητα να επιλέξουν οικόπεδα στη Βέροια, φοβούμενη ότι τα παιδιά τους, αν έμεναν σε μεγάλη πόλη, θα παραστρατούσαν, προτίμησε να πάρουν τους κλήρους στο φοβερό μέρος, το λεγόμενο Μετόχι Προδρόμου Βεροίας, και σιγά σιγά να χτίσουν εκεί τα σπίτια τους. Όλα τα σπίτια είχαν περίπου το ίδιο αρχιτεκτονικό σχέδιο. Είσοδος στο κέντρο, δεξιά αχυρώνες, κουζίνα και αριστερά ένα μεγάλο δωμάτιο, όπου κοιμόταν όλη η οικογένεια. Δίπλα από το δωμάτιο, προς την ανατολή, ήταν μονίμως ο σταύλος, όπου υπήρχαν ζωντανά, ως επί το πλείστον μία με δύο αγελάδες, για να μπορούν να θρέφονται οι πρόσφυγες από το γάλα, το γιαούρτι, το τυρί, που έφτιαχναν οι νοικοκυρές.
Το μοναστήρι του Προδρόμου υπάρχει τώρα ακόμα πιο ψηλά επάνω, κάτι το οποίο είναι καταπληκτικό. Στη θέση του μοναστηριού υπάρχει τώρα το παλιό δημοτικό σχολείο του χωριού, όπου στεγάζεται σύλλογος με την επωνυμία Πολιτιστικός Σύλλογος «Μέγας Αλέξανδρος ο Γ΄» Μετοχίου, ο οποίος έχει συσπειρώσει τη μικρή και μεσαία νεολαία του χωριού. Ο υπέροχος αυτός τόπος χωροταξικά ορίζεται από τη Βέροια προς τη Βεργίνα, με τους αρχαιολογικούς της θησαυρούς. Μόλις περνάς το φράγμα του Αλιάκμονα, στα 2 χιλιόμετρα είναι το χωριό μου και στα άλλα 2 χιλιόμετρα φτάνεις στη Βεργίνα.
Όταν ζούσε η πολυαγαπημένη μάνα μου, τουλάχιστον δύο φορές τον μήνα έφευγα, μετά την παράσταση της Κυριακής, για να πάω στη Βέροια και κατόπιν στο χωριό, το λατρεμένο μου. Πάντα η ανατολή με έβρισκε μετά τα Τέμπη και άλλαζε το τοπίο, καθώς πλησίαζα να δω τους γονείς μου, τους θείους μου που αγαπούσα πάρα πολύ, τους συγχωριανούς μου, καθότι υπήρχε μία ιδιομορφία. Οι προηγούμενες από εμένα γενιές, εκεί προς τα τέλη της δεκαετίας του ’60, όταν εμείς ήμασταν μωρά, έφυγαν να πάνε να κάνουν προκοπή σε Γερμανία, Αυστραλία, Αμερική, Καναδά, και στο χωριό έμειναν όλα τα γερόντια μαζί με δύο πιτσιρικάδες, εμένα και τον ξάδερφό μου, τον Θανάση, που ήμασταν και τα καλά παιδιά που κάναμε όλα τα θελήματα του χωριού. Από τις ευχές που έχω πάρει από όλους, όπως μου έλεγε η μάνα μου, έμελλε να ζήσω πολλά χρόνια, γιατί τους βοηθούσαμε όλους. Εγώ προσωπικά από 13 χρονών οδηγούσα επαγγελματικά τρακτέρ και έκανα όλες τις αγροτικές δουλειές: οργώματα, σκαλίσματα, φρεζαρίσματα, ποτίσματα, θερίσματα, όλα καταπληκτικά. Πηγαίνω πού και πού ακόμα, διότι οι περισσότεροι έχουν αποδημήσει εις Κύριον. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία σιγά σιγά έφυγαν εκεί που θα πάμε όλοι και ήρθε η καινούργια γενιά, τα ανίψια μου, τα ξαδέρφια μου, τα παιδιά των ανιψιών και των γειτόνων, αγαπημένοι όλοι, όπως πάντα, παρ’ όλες τις διαφορές που μπορούσαν να υπάρξουν, είτε κοινωνικές είτε πολιτικές. Ήταν πάντα ενωμένοι όλοι.
Σε αυτό το μέρος θέλω να πηγαίνω τουλάχιστον μία με δύο φορές τον χρόνο. Είναι ανάμεσα στα υπέροχα βουνά της Ημαθίας, στα Πιέρια και στο Βέρμιο, με τα υπέροχα χωριά τους, το Δάσκιο, την Ελαφίνα, τα Ριζώματα, τη Σφηκιά, τη Χαράδρα. Η Παναγία Σουμελά, λίγο πιο ψηλά, στην Καστανιά. Φοβερό μνημείο, ένας τόπος λατρείας που νομίζω κάθε Έλληνας, αλλά και κάθε ξένος, όταν φτάσει στη Βέροια, μπορεί κάλλιστα να πάει να δει ή, ως πιστός, να πάει να προσκυνήσει. Είναι η μεταφορά όλων των αξιών από τον Πόντο στην Ημαθία και συγκεκριμένα στην Παναγία Σουμελά, που βρίσκεται στις καταπράσινες πλαγιές του Βερμίου, κοντά στην Καστανιά Ημαθίας.
Τι άλλο θα μπορούσε να δει κάποιος; Να μιλήσω περισσότερο και γενικότερα για τη Βέροια, διότι η απόσταση από τη Βέροια μέχρι το χωριό μου είναι 10 λεπτά. Φανταστείτε κάποτε, όταν δεν υπήρχαν τα μέσα, κι έτσι το πρόλαβα κι εγώ, είτε πηγαίναμε με τα κάρα με άλογα είτε πηγαίναμε με τα λεωφορεία. Τώρα υπάρχει και αστική γραμμή και, βέβαια, πάρα πολλά αυτοκίνητα, οπότε το φοβερό είναι πως κοντεύεις να μη βρίσκεις χώρο να παρκάρεις σε ένα χωριό με 30 σπίτια!
Η θέα είναι καταπληκτική, τον τόπο τον χαρακτηρίζαμε τόπο επαγγελίας. Θυμάμαι ένα περιστατικό κάποτε στις δουλειές στο χωράφι. Κάτω στα χωράφια, κάποτε, τον θείο μου, τον Παναγιώτη, τον κυνηγούσε ένα φίδι ή αυτός έτσι νόμιζε και δεν έβρισκε πουθενά μία πέτρα για να το φοβίσει. Διότι το χώμα ήταν σκέτο. Χώμα δημιουργικό, χώμα με ενέργεια, χώμα για τα σιτηρά, για το βαμβάκι, χώμα που ακόμα και τώρα έχει τις φοβερές φυτείες με τις ροδακινιές, όπως βλέπετε και στην ανάλογη εικόνα. Είναι πίνακας ζωγραφικής όταν ανθίζουν οι ροδακινιές στην περιοχή μας και έχει γίνει και αξιοθέατο, όπως έχω μάθει τώρα τελευταία.
Εμένα όμως αυτό που με τραβάει περισσότερο, και γι’ αυτό χαρακτηρίστηκα ως ο «Μόγλης της πεδιάδας του Αλιάκμονα», ήταν ο ποταμός Αλιάκμονας. Στο ποτάμι αυτό μπορεί, όπως λένε, αυτοσχέδια να είχαμε βαφτιστεί πάρα πολλές φορές, διότι τα καλοκαίρια, με τη ζέστη, πηγαίναμε για μπάνιο, ποτίζαμε από τον Αλιάκμονα όλον τον κάμπο, ψαρεύαμε. Πραγματικά πιο όμορφο πράγμα δεν μπορούσε να συναντήσει κάποιος σε αυτήν τη ζωή. Τι να πρωτοπεί κάποιος για τον λόγο που θα μπορούσε να κάνει αυτή τη διαδρομή; Για να απολαύσει τα καταπληκτικά ευρήματα του μεγάλου Ανδρόνικου στη Βεργίνα, τους βασιλικούς τάφους των Αιγών, το ανάκτορο και τους αρχαιολογικούς θησαυρούς της περιοχής, να απολαύσει το καταπληκτικό φράγμα του Αλιάκμονα με τις καφετέριες, να πιει τον καφέ του και όχι μόνο στην υπέροχη Ελιά, όπου βλέπεις πιάτο όλο τον κάμπο μέχρι τα Γιαννιτσά και τη Θεσσαλονίκη, να δει το Βήμα του Αποστόλου Παύλου, να φάει το φοβερό ρεβανί Βέροιας, τις μπουγάτσες, τις κρεατόπιτες, τα μεζεκλίκια. Πόλη με φοβερή ιστορία, μια πόλη που δικαίως ονομάστηκε Μικρή Ιερουσαλήμ, με τις πολλές βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες της. Βουνό και κάμπος. Εγώ ποτέ δεν είχα ιδιαίτερη αδυναμία στη θάλασσα, αλλά η περιοχή έχει πρόσβαση στις υπέροχες θάλασσες και τις παραλίες της Πιερίας: Μεθώνη, Μακρύγιαλος, Λεπτοκαρυά, Πλαταμώνας! Τα φοβερά ευρήματα από ιστορικής πλευράς στο καταπληκτικό Πολυκεντρικό Μουσείο των Αιγών και στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βέροιας, εξάλλου, είναι τόσο προσιτή η διαδρομή που μπορείς να πεταχτείς, που λένε, στην υπέροχη Νάουσα, ακόμα και στην Έδεσσα. Αυτό το τρίγωνο Βέροια, Νάουσα, Έδεσσα είναι ένα τρίγωνο φανταστικό, ένα τρίγωνο πλούσιο. Εξάλλου, και με την Εγνατία Οδό, σε λιγότερο από μία ώρα μπορείς να είσαι στη Θεσσαλονίκη.
Μετόχι Ημαθίας, το επονομαζόμενο, κολακευτικά, «μικρό Παρίσι». Τι να την κάνω εγώ την Κυανή Ακτή, το Ακαπούλκο; Να ζήσεις και να διαμορφώσεις τον χαρακτήρα σου σε ένα μέρος και ξαφνικά να θεωρείς ιδανικό προορισμό να πας στη Χαβάη, να κάνεις τι δηλαδή; Να σε φάνε οι καρχαρίες; Δεν πας καλύτερα στον Πλαταμώνα και στον γίγαντα Όλυμπο, μπας και συναντήσεις και τη θεά Αφροδίτη, τον Δία με τους κεραυνούς του; Βέροια, Μετόχι Βέροιας, τόπος ευλογημένος. Ποτέ δεν πρόκειται να πεινάσει κανείς επισκέπτης, γιατί θα βρίσκεται στη γη της επαγγελίας. Βέροια, Μετόχι Βέροιας, η καρδιά του ανθρωπισμού, της ευαισθησίας, της αλληλεγγύης, της φιλοξενίας!
Κάποτε, με μια περιοδεία, θυμάμαι, του Θεσσαλικού Θεάτρου, περάσαμε καταχείμωνο, μετά τα μεσάνυχτα, που δεν κυκλοφορούσε τίποτα, από ένα χωριό, το Μακροχώρι Ημαθίας. Μείναμε από μία βλάβη του αυτοκινήτου στις 3:00 το πρωί, στα χαράματα, ψυχή στους δρόμους, και λέω στους συναδέλφους: «Θα χτυπήσω μία πόρτα για βοήθεια». Μου λένε: «Τέτοια ώρα;» Λέω: «Τέτοια ώρα θα ζητήσω βοήθεια». Χτυπάω μία πόρτα και ακούω μία φωνή από μέσα, λες και άκουγα τη θεία μου, τη μάνα μου, στα ποντιακά: «Ποίος εν;», δηλαδή «Ποιος είναι;». Απαντώ στα ποντιακά: «Θεία», όλες τις γυναίκες τις αποκαλούσαμε θείες, σαν να ήταν συγγενείς, «έχουμε ένα πρόβλημα». Ανοίγει την πόρτα χωρίς να φοβάται. Λέει: «Ποιοι είστε;» Λέω: «Είμαστε ηθοποιοί από το Θεσσαλικό Θέατρο και έχει μία βλάβη το αυτοκίνητο». «Ελάτε, ελάτε απέσ’, ελάτε μέσα, μη κρυώνετε οξουκά», διότι έξω είχε και 10 πόντους χιόνι. Μας βάζει στο σπίτι η αγία γυναίκα, μας στρώνει το τραπέζι να φάμε στις 3:00 το πρωί, φέρνει τα τσίπουρα και λέει: «Σταθείτε να φωνάξω τον γιο μου, ξέρει από αυτοκίνητα». Σηκώνει και τον γιο της, βγαίνει ο λεβέντης, κοιτάζει το αυτοκίνητο και λέει: «Τρέχει νερό από το κολάρο, θα πάρετε φωτιά». Μην τα πολυλογούμε, μας δένει με έναν δικό του τρόπο το κολάρο, γεμίζουμε το ψυγείο και συνεχίζουμε την πορεία μας, γιατί έπρεπε να πάμε στη Θεσσαλονίκη. Πείτε μου, σε ποιο μέρος θα συναντήσετε παρόμοιες συμπεριφορές; Μετόχι Ημαθίας, ένας από τους ωραιότερους προορισμούς της ζωής μου. Σας προσκαλώ και σας προκαλώ: ελάτε να διαπιστώσετε την αλήθεια αυτών που σας έχω παραθέσει παραπάνω!
Τα σέβη μου, την αγάπη μου.
Παύλος Κοντογιαννίδης, Πόντιος καλλιτέχνης και φιλόσοφος, Βεροιεύς
Διαβάστε ακόμα:
Δημόσια Βιβλιοθήκη Βέροιας: Ένα πνευματικό στολίδι στην καρδιά της πόλης
