Η φιγούρα από την αφίσα της ταινίας «Ο Δράκος» του Νίκου Κούνδουρου έστεκε δίπλα σε μηχανή προβολής ιταλικής κατασκευής του ’60. Το σκηνικό μαγνήτισε το βλέμμα μας και καθοδήγησε τα βήματά μας καθώς κατεβαίναμε τα σκαλιά του Πνευματικού Κέντρου Χανίων όπου πραγματοποιήθηκε μεγάλο μέρος του προγράμματος του 14ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων (CFF). Η παρουσία και μόνο της μηχανής προβολής μάς κάνει να αναλογιστούμε τον ρόλο του σινεμά στο χθες, το σήμερα και το αύριο, με επιτακτικό το ερώτημα εάν η 7η Τέχνη μπορεί να αλλάξει τον κόσμο – διερώτηση παρόλο που γνωρίζουμε ήδη την απάντηση.
Το σινεμά δεν μπορεί να αλλάξει τον κόσμο, μπορεί όμως να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε εμείς τον κόσμο. Με αυτό ως μότο και με έμφαση στην αξία του άυλου και του ουσιώδους πραγματοποιήθηκε φέτος το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων παρουσιάζοντας από τις 21 Οκτωβρίου έως την 1η Νοεμβρίου ένα πλούσιο πρόγραμμα περίπου 400 ταινιών από 53 χώρες ανά τον κόσμο που εστίαζαν στον άνθρωπο και μιλούσαν για την αγάπη και την απώλεια, τη διαφορετικότητα, τη δικαιοσύνη, την ελευθερία, την αξιοπρέπεια, την ιστορία και τη συλλογική μνήμη. Γι’ αυτά για τα οποία πασχίζει ο άνθρωπος και αποτελούν πανάκεια στην ρευστή εποχή την οποία διανύουμε.
Η θεματολογία των ταινιών δεν ήταν η μόνη που μας συνεπήρε κατά το τριήμερο το οποίο βρεθήκαμε στα Χανιά τα οποία αποτέλεσαν και αυτό το φθινόπωρο πρωτεύουσα τέχνης και υψηλών αξιών. Η ιστορία του κινηματογράφου συνάντησε τη σύγχρονη δημιουργία, η παράδοση την καινοτομία και καταξιωμένοι δημιουργοί βρέθηκαν δίπλα στις νέες κινηματογραφικές φωνές.
Τα εύσημα για αυτό αποδίδονται στον διευθυντή του CFF, Ματθαίο Φραντζεσκάκη, ο οποίος αφοσιώνεται ψυχή τε και σώματι σε κάθε διοργάνωση, συμβάλλοντας ώστε και η φετινή, 14η, να βάλει τη σφραγίδα της στον φεστιβαλικό «χάρτη» της χώρας μέσα από αφιερώματα για σημαντικές πρoσωπικότητες από τον κινηματογραφικό και τον ευρύ χώρο της δημιουργίας: τον Νίκο Κούνδουρο για τη συμπλήρωση ενός αιώνα από τη γέννησή του, τον Μάνο Χατζιδάκι για τη συμπλήρωση 101 ετών από τη γέννησή του, τον Ούγγρο σκηνοθέτη Μπέλα Ταρ, τον ζωγράφο των κόμικς Γιώργο Μπότσο, την κουλτούρα της Ανατολής και του κινέζικου animation με τιμώμενο πρόσωπο τον Joe Chang.
Παράλληλα, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων (CFF) συντίθετο από ένα πλούσιο πρόγραμμα παράλληλων δράσεων και, φυσικά, εκπαιδευτικών προγραμμάτων, καθώς το αύριο ανήκει στα παιδιά και η εκπαίδευση του αμφιβληστροειδούς τους αποτελεί προτεραιότητα της διοργάνωσης.
«Ώσπου να κλείσουν τα μάτια μας ονειρευόμαστε να κάνουμε πράγματα στο σινεμά»
Από τις πιο συγκινητικές στιγμές του 14ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων ήταν εκείνες στις οποίες έπαιρνε τον λόγο ο κινηματογραφιστής, διευθυντής φωτογραφίας και μοντέρ Νίκος Καβουκίδης. «Ώσπου να κλείσουν τα μάτια μας, εμείς οι κινηματογραφιστές ονειρευόμαστε να κάνουμε πράγματα στο σινεμά, να καταγράψουμε και να προβάλλουμε», είχε τονίσει με το πέρας της προβολής της ταινίας του «Ο Μίκης, οι Λαμπράκηδες και η Ειρήνη» κατά τις τελευταίες μέρες του 14ου CFF, μιλώντας έπειτα για τον μεγάλο συνθέτη Μίκη Θεοδωράκη και την παιδεία η οποία «πρέπει να είναι πιο ουσιαστική στο κράτος».
«Πρέπει να επιμένουμε για τον Θεοδωράκη γιατί η πορεία αυτού του Έλληνα αρχιμουσικού, μεταξύ των άλλων, ανέβαζε το ηθικό μας. Του οφείλουμε πάρα πολλά και πρέπει να τον τιμάμε· πρέπει να τιμάμε αυτούς που δεν υπάρχουν και να μελετάμε τα έργα τους» είπε ο Καβουκίδης με αφορμή την ταινία στην οποία καταγράφονται η πρώτη και η δεύτερη πορεία ειρήνης τα έτη 1963 και 1964, ένας γάμο με κουμπάρο τον Θεοδωράκη, μία βάπτιση με νονό τον ίδιο και την εικόνα του μέσα από τα μάτια της βαφτισιμιάς του, Ειρήνης, μετά τον θάνατο του μεγάλου συνθέτη.
Μεγάλο μέρος των γυρισμάτων της εν λόγω ταινίας έγινε στα Χανιά, όσο για τους κινηματογραφιστές, «είναι πολλοί ταλαντούχοι, παλιοί και νέοι, και θα έπρεπε να υπάρχει μια Ακαδημία Τεχνών», σημείωσε ο Καβουκίδης. «Η αγάπη μου είναι η δύναμη της εικόνας», υπογράμμισε στην τελετή λήξης του 14ου CFF κατά την οποία τιμήθηκε για την τέχνη του και την ελπίδα που δίνει στους κινηματογραφόφιλους, το ακούραστο βλέμμα του που παίρνει θέση και τη μεγάλη συνεισφορά του στην καταγραφή της ιστορικής μνήμης.
Η μνήμη σε ποικίλες εκφάνσεις κυριάρχησε σε σημαντικό μέρος του προγραμματισμού του CFF. Μία προβολή την οποία ξεχωρίσαμε γι’ αυτό ήταν οι «Νωπές αναμνήσεις: Το βλέμμα» (2023) των Volodymyr Kolbasa και Ondrej Moravec, στο πλαίσιο της ειδικής ενότητας VR Screenings που ενετάχθη φέτος για πρώτη φορά στο CFF με την υποστήριξη και τη συνεργασία του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και του Πολυτεχνείου Κρήτης.
Χάρη στην τεχνολογία εικονικής πραγματικότητας, φορώντας τα ειδικά γυαλιά βρεθήκαμε στο Χάρκοβο το οποίο έχει πληγεί μαζικά από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Αντικρίσαμε το βομβαρδισμένο τοπίο και σταθήκαμε στο ύψος των ματιών των πληγέντων στους χώρους όπου άλλοτε ήταν τα σπίτια τους ή μέρη με τα οποία ήταν στενά συνδεδεμένοι. Τα συναισθήματα που δημιουργήθηκαν δεν είχαν θετικό πρόσημο, ωστόσο, οι εικόνες είναι πραγματικές και η καταγραφή της αλήθειας περιλαμβάνεται σε ένας από τους πολλαπλούς ρόλους του κινηματογράφου.
Στο πλαίσιο αποτύπωσης της πραγματικότητας εντάσσεται το ντοκιμαντέρ «2258 – Μια ιστορία για την αναγέννηση της Γης» του Νίκου Παντερμαράκη, σε σενάριο και έρευνα Σίσσυς Παπαδογιάννη, που εστιάζει στην αναγεννητική γεωργία καθώς η γη χάνει ολοένα και περισσότερο την παραγωγικότητά της. Το ξεχωρίσαμε από κοινού με την ταινία της Anna Lamour, «Τα σπίτια μας δεν υπάρχουν» που ακολουθεί την ιστορία ενός οικογενειακού σπιτιού στην Αθήνα, μίας πόλης που σιγά σιγά θρυμματίζεται και «γεμίζει από σπίτια φαντάσματα».
Τόσο η ταινία του Παντερμαράκη όσο και αυτή της Lamour θίγουν την έννοια του εστίας: η γη ως ο χώρος και μεγάλο «σπίτι» μας, η ιδιωτική οικία ως το προσωπικό μέρος καθενός. Σε φεστιβαλικό και κινηματογραφικό επίπεδο, το 14ο CFF ανταποκρίθηκε με συνέπεια και έγινε η προσωρινή στέγη περίπου 250 δημιουργών και συντελεστών του κινηματογράφου που βρέθηκαν στα Χανιά σε διάρκεια 12 ημερών. Το CFF αποτελεί τη μεγάλη γιορτή και το αποτέλεσμα μιας προσπάθειας που γίνεται καθόλη τη διάρκεια του χρόνου, ώστε ο κινηματογράφος να δηλώνει δυναμικά παρών στα Χανιά κάθε μέρα του χρόνου.
Όλα συγκλίνουν πως το CFF δεν αποτελεί απλώς μια ετήσια κινηματογραφική διοργάνωση αλλά έναν «ζωντανό» πολιτιστικό και εκπαιδευτικό θεσμό με διαρκή παρουσία στην τοπική κοινωνία και αναγνώριση πέρα από τα όρια της Κρήτης και τα σύνορα της χώρας, καταδεικνύοντας πως η περιφέρεια μπορεί να παράγει πολιτισμό και να διδάσκει, να εκπαιδεύει κινηματογραφικά τον αμφιβληστροειδή παιδιών και ενηλίκων.
*Το 14ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων και τα εκπαιδευτικά του προγράμματα τελούν υπό την Αιγίδα και υποστηρίζονται από τη Βουλή των Ελλήνων, τελούν υπό την Αιγίδα των υπουργείων Πολιτισμού, Παιδείας – Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Τουρισμού έχουν ως Στρατηγικό και Οικονομικό Υποστηρικτή το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας [ΕΚΚΟΜΕΔ], υποστηρίζονται από το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Χανίων, αποτελούν συνδιοργάνωση της Περιφέρειας Κρήτης, των Δήμων Χανίων, Πλατανιά και Κισσάμου και του Πνευματικού Κέντρου Χανίων, σχεδιάζονται και υλοποιούνται από την Πολιτιστική Εταιρεία Κρήτης.
Διαβάστε ακόμα:
Θάλασσα από γυαλί: Κινηματογραφικό οδοιπορικό στην Εύβοια
Γιώργος Αγγελόπουλος: Η νέα εποχή του Φεστιβάλ Δράμας και το ντοκιμαντέρ μικρού μήκους στην Ελλάδα
Από την Ελλάδα έως το Μαρόκο και την Ισλανδία: Πού έγιναν τα γυρίσματα της «Οδύσσειας» του Νόλαν
