Σε ένα τοπίο με ελάχιστη βλάστηση και πέτρες βρίσκεται ξαπλωμένη μία γυναικεία ύπαρξη της οποίας το βλέμμα ενώνεται με τη ματιά του κοινού ώσπου αυτό χαρτογραφεί εξονυχιστικά τον πίνακα. Πλάι στα χέρια της έχουν φυτρώσει χόρτα και τα λουλούδια τα οποία θα έντυναν την επιφάνεια του τοπίου αντικαθιστώνται από αυτά που στολίζουν το φόρεμά της ή και από την ίδια.
Η τέχνη δεν δεσμεύει το βλέμμα του θεατή και μας επιτρέπει να κάνουμε τους δικούς μας συνειρμούς, όπως και στον πίνακα του Γιώργου Ρόρρη με τίτλο «Νεκταρία» (2019) τον οποίο σύντομα μόλις περιγράψαμε. Η φιγούρα δίνει ζωή στο μερικώς χέρσο τοπίο· η γυναικεία της φύση συνάδει με τη γονιμότητα, άνθος η ίδια βγάζει νέκταρ. Με την πλάτη της ακουμπισμένη στην επιφάνεια της γης, γίνεται ένα με αυτή αποτελώντας όαση ενάντια στο περιβάλλον τοπίο, ενώ η στάση του σώματός της και τα άνθη ανασύρουν από τη μνήμη μας έναν άλλο πίνακα στον οποίο όμως υπάρχει το υγρό στοιχείο: την «Οφηλία» (1851-1852) του Βρετανού Προραφαηλίτη ζωγράφου Τζον Έβερετ Μιλαί.
Αφήνουμε στην άκρη αυτόν τον συνειρμό και επιστρέφουμε στη «Νεκταρία» η οποία διερωτάται και αναζητά, θαρρείς ευρισκόμενη σε ένα υπαρξιακό αδιέξοδο. Ως τέτοιο θα μπορούσαμε να διαβάζουμε το τοπίο γύρω της, η δε, κατάσταση του τέλματος συνάδει απόλυτα με τη ζωγραφική ενότητα «υπαρξιακές αναζητήσεις» στην οποία εντοπίσαμε το έργο του Ρόρρη, στην έκθεση «Π. Τέτσης – Γ. Ρόρρης. Από Φως κι από Χώμα» που παρουσιάζεται στην Πινακοθήκη Αβέρωφ, στο Μέτσοβο.
Ο πίνακας ενέχει και τα δύο στοιχεία: χώμα στη γη, από χώμα ο άνθρωπος και φως η ψυχή του. Ο άνθρωπος θα αποτελεί το φως ενάντια στο σκοτάδι, καθένας μία όαση μοναδική στα μάτια ενός άλλου ανθρώπου. Όαση και η ζωγραφική, και η προκειμένη έκθεση ανταποκρίνεται επάξια σε αυτό, παρουσιάζοντας το έργο δύο κορυφαίων δημιουργών της σύγχρονης ελληνικής ζωγραφικής, του Παναγιώτη Τέτση (1925-2016) και του Γιώργου Ρόρρη (γενν. 1963), υπό έναν εύγλωττο τίτλο που συμπυκνώνει τη συνάντηση των δύο δημιουργών.
«Το φως, θεμελιώδες στοιχείο της ελληνικής ζωγραφικής παράδοσης και κυρίαρχη δύναμη στο έργο του Τέτση, συναντά το χώμα, την ύλη, το σώμα και την ανθρώπινη παρουσία που διαπερνούν το έργο του Ρόρρη», όπως αναφέρει –μεταξύ άλλων– στο επιμελητικό της σημείωμα η Έφη Αγαθονίκου, ιστορικός τέχνης, Διευθύντρια Συλλογών, Μουσειολογικού και Καλλιτεχνικού Προγραμματισμού και Επιμελήτρια της Συλλογής Δυτικοευρωπαϊκής Ζωγραφικής της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου.
Παρά τις αλλιώτικες αφετηρίες και εκφραστικές αναζητήσεις τους, οι δύο ζωγράφοι συνομιλούν στην έκθεση μέσα από διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές προσεγγίσεις και συναντώνται στη βαθιά προσήλωσή τους στη ζωγραφική, στην παρατήρηση και στην αναζήτηση της αλήθειας του έργου. Ενότητες στις οποίες αποτελούν συν-ταξιδιώτες είναι η «Αθήνα/ Το γιαπί», «Προοπτική», «Η εισβολή του φωτός», «Μορφές/ Πρόσωπα/ Προσωπογραφίες», «Παιχνίδι με τη σκιά», «Υπάρχει κάποιος στο δωμάτιο; / Εξερεύνηση του χώρου», «Νεκρή φύση/ Τα σφαχτά», «Η γη μου», «Υπαρξιακές αναζητήσεις».
Στις τελευταίες έγκειται και η ζωγραφική καθώς η τέχνη είναι το μέσο με το οποίο αντικατοπτρίζεται το ζήτημα της ύπαρξης. Οι υπαρξιακές αναζητήσεις υποδηλώνονται στο έργο του Τέτση με βουνά της Ύδρας και δέντρα όπου το φως δεν είναι κυρίαρχο, ενώ είναι έκδηλες στους πίνακες του Ρόρρη.
Στους πίνακες του Τέτση απολαμβάνουμε να παρατηρούμε τον κόσμο που ζωγράφιζε μελετώντας το φως και αποδίδοντάς το μέσα από το χρώμα. Μεταξύ άλλων, τα μαγευτικά και λουσμένα στο φως τοπία της Ύδρας, το αστικό τοπίο της Αθήνας και το πώς φωτίζεται το εσωτερικό των σπιτιών από ανοιχτά παντζούρια, ο τρόπος με τον οποίο το φως συνομιλεί με τα πρόσωπα των ανθρώπων και λούζει τις βάρκες που στέκουν σιωπηλά στις θάλασσες.
Στους πίνακες του Ρόρρη το φως κατευθύνει το βλέμμα μας στον άνθρωπο αναδεικνύοντας τη σωματικότητα, τον εσωτερικό κόσμο και την υπαρξιακή διάσταση των μορφών του με μια βαθιά στοχαστική και υπαρξιακή ματιά. Θαυμάζουμε την προοπτική και την απόδοση της αλήθειας, κυρίως στα έργα στα οποία απαθανατίζει γυμνό. «Τη γυμνή γυναίκα την προστατεύει η γύμνια της και η ακινησία της. Δεν στέκεται προκλητικά, δείχνει την αλήθεια της» είχε τονίσει κατά την ξενάγηση της έκθεσης στο Μέτσοβο ο Γιώργος Ρόρρης ο οποίος ζωγραφίζει «γυναίκες των καιρών μας, καθημερινές γυναίκες».
Καθηγητής κατά το παρελθόν στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών ο Παναγιώτης Τέτσης και μαθητής του ο Γιώργος Ρόρρης, συναντώνται σήμερα, σαράντα χρόνια μετά, στο Μέτσοβο και συνομιλούν ζωγραφικά. Ενδιαφέρον έχει η σύνδεση των έργων τους ανά τις ενότητες, όπως στην «Αθήνα/ Το γιαπί» όπου καταγράφεται η πολεοδομική μεταμόρφωση της πρωτεύουσας σε διαφορετικές περιόδους, καθώς και η χρωματική συνομιλία των έργων που έχουν τοποθετηθεί δίπλα δίπλα αλλά υπάγονται σε διαφορετικές ενότητες, όπως η «Βάρκα» του Τέτση και η «Μπλε Αλεξάνδρα» του Ρόρρη.
Τι ζωγραφίζει καθένας τους; Ο λόγος δίνεται σε αυτούς. «Αυτό που ζωγραφίζω, είτε λουλούδι είναι είτε θάλασσα, είμαι εγώ» έλεγε ο Τέτσης και ο Ρόρρης σημειώνει: «έχω την πεποίθηση ότι, ζωγραφίζοντας κάποιον, εν μέρει απεικονίζεις εκείνον, εν μέρει εσένα. Όλοι οι πίνακες είναι κατά βάθος αυτοπροσωπογραφίες, είτε είναι νεκρή φύση είτε τοπιογραφίες. Το ζωγραφικό έργο δημιουργείται από το σώμα μου, όπως ακριβώς η αράχνη εκχέει το σάλιο της και φτιάχνει τον ιστό της».
Πίσω από τα έργα βλέπουμε κάθε φορά τον δημιουργό, τον άνθρωπο που είδε με την ψυχή και εκφράστηκε με το σώμα, κόπιασε τον αμφιβληστροειδή του, τη σπονδυλική στήλη και τα χέρια του για να αποτυπώσει αυτό που αξίζει να καταγραφεί. Ένα από τα συστατικά από τα οποία συντίθεται το έργο είναι η ειλικρίνεια, και αυτήν, η αυθεντική ψυχή δεν παύει να την αναζητά.
Γιώργος Ρόρρης, «Ζωγραφίζοντας τη νύχτα» (2021, 225×196,5 εκ. Συλλογή Γιώργου Ρόρρη) από την έκθεση «Π. Τέτσης – Γ. Ρόρρης. Από Φως κι από Χώμα» στην Πινακοθήκη Αβέρωφ/Photo: Νεκταρία Μαραγιάννη
* Η έκθεση «Π. Τέτσης – Γ. Ρόρρης. Από Φως κι από Χώμα» φιλοξενείται έως τις 18 Ιανουαρίου 2027 στην Πινακοθήκη Αβέρωφ, στο Μέτσοβο, υπό την επιμέλεια της ιστορικού τέχνης, Διευθύντριας Συλλογών, Μουσειολογικού και Καλλιτεχνικού Προγραμματισμού και Επιμελήτρια της Συλλογής Δυτικοευρωπαϊκής Ζωγραφικής της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, Έφης Αγαθονίκου, και σε αρχιτεκτονικόο σχεδιασμό των Σόνιας Χαραλαμπίδου-Διβάνη και Ειρήνης Χαραλαμπίδου.
Πραγματοποιείται με την οικονομική υποστήριξη και την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού, και πλαισιώνεται από δίγλωσσο (ελληνικά-αγγλικά) κατάλογο με έγχρωμες αναπαραγωγές των έργων των δύο καλλιτεχνών, κείμενο της επιμελήτριας, κείμενο του Γιώργου Ρόρρη για τον Παναγιώτη Τέτση, καθώς και εισαγωγικό κείμενο του Παναγιώτη Τέτση στον κατάλογο της πρώτης ατομικής έκθεσης του Ρόρρη, το 1988. Ο κατάλογος περιλαμβάνει επίσης χρονολόγια των δύο καλλιτεχνών.
Διαβάστε ακόμα:
Δύο αιώνες φωτογραφίας «ξετυλίγονται» στη Δράμα
Sagrada Familia: Το αριστούργημα του ισπανικού μοντερνισμού στην «καρδιά» της Βαρκελώνης
Ταξίδι σε πόλεις του κόσμου με όχημα ένα παγκάκι για τον Καβάφη
