H μεγαλοπρέπειά του, ασύλληπτη για τα δεδομένα της εποχής και αξεπέραστη στην πορεία της ιστορίας, προκαλούσε θαυμασμό και δέος, ακτινοβολώντας τη λάμψη του «Βασιλιά Ήλιου» και υπογραμμίζοντας την απόλυτη δύναμη του Γάλλου μονάρχη. Ταυτόχρονα, όμως, η υπερβολική χλιδή, οι σκανδαλώδεις δαπάνες και η αλόγιστη σπατάλη σόκαραν και δικαιολογημένα επέφεραν την οργή του λαού. Όπως συχνά συμβαίνει, η ύβρις έχει το τίμημά της και στο εκθαμβωτικότερο βασιλικό ανάκτορο της Ευρώπης εκτυλίχθηκε, με σκληρό αλλά ίσως αναμενόμενο τρόπο, μία από τις δραματικότερες πράξεις της Γαλλικής Επανάστασης.
Η ιστορική πορεία των εξαθλιωμένων γυναικών και η πολιορκία του παλατιού τον Οκτώβριο του 1789, η αναγκαστική φυγή της βασιλικής οικογένειας από το ανάκτορο και οι ακόλουθες λεηλασίες και κατασχέσεις, σήμαναν το τέλος μιας ολόκληρης εποχής και άφησαν το περίφημο Château de Versailles στην ίδια άθλια κατάσταση στην οποία είχε περιέλθει ο αγανακτισμένος γαλλικός λαός.
Με τη μετατροπή του σε «Μουσείο Γαλλικής Ιστορίας» το 1837 και την ανάδειξή του σε Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO σχεδόν ενάμιση αιώνα αργότερα, το Ανάκτορο των Βερσαλλιών συνεχίζει να θαμπώνει τους περίπου 10 εκατομμύρια επισκέπτες που συγκεντρώνει κάθε χρόνο. Και από τη φετινή άνοιξη, προσφέρει μια ακόμη συναρπαστική εμπειρία: τη δυνατότητα να επισκεφθεί κανείς τον πιο προσωπικό χώρο των Ιδιωτικών Διαμερισμάτων του βασιλιά, για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία του.
Ένα από τα τρία βασιλικά υπνοδωμάτια: Ιδιωτικότητα και μεγαλοπρέπεια
Μέρος των εσωτερικών βασιλικών διαμερισμάτων, το συγκεκριμένο ιδιωτικό δωμάτιο χτίστηκε το 1728 για τον Λουδοβίκο ΙΕ΄, ως τμήμα του ιδιωτικού χώρου όπου ο βασιλιάς απολάμβανε μια πιο απομονωμένη καθημερινή ζωή, μακριά από τον έλεγχο της Αυλής. Αποτελούσε την πιο διακριτική από τις τρεις κρεβατοκάμαρες του μονάρχη στο Ανάκτορο των Βερσαλλιών και ερχόταν σε πλήρη αντιδιαστολή με το πομπώδες τελετουργικό που είχε επιβληθεί στο τεράστιο κρατικό υπνοδωμάτιο από τον Λουδοβίκο ΙΔ΄. Στο τελευταίο λάμβανε χώρα το καθημερινό εθιμοτυπικό ξυπνήματος και κατάκλισης παρουσία ολόκληρης της βασιλικής οικογένειας και δεκάδων υπηρετών. Εκεί ο βασιλιάς ενίοτε δειπνούσε κατ’ ιδίαν, αλλά και δεχόταν ορισμένους αυλικούς ή πρέσβεις, ενώ την τρίτη κρεβατοκάμαρα μοιραζόταν με τη βασίλισσα.
Ήταν εκείνη που, αφιερωμένη στον έγγαμο βίο, φιλοξένησε ως τελευταίους βασιλείς τον Λουδοβίκο ΙΣΤ΄ και τη Μαρία Αντουανέτα, αν και ο βασιλιάς κοιμόταν συχνότερα στο ιδιωτικό υπνοδωμάτιο μεταξύ 1775 και 1789. Παρότι λιγότερο επίσημο, το δωμάτιο δεν στερούνταν φυσικά πολυτέλειας και μεγαλοπρέπειας αντίστοιχης με τα 700 δωμάτια του παλατιού. Σχεδιασμένο από τον βασιλικό αρχιτέκτονα Jacques V Gabriel και τον γιο του Ange-Jacques Gabriel, άστραφτε από την περίτεχνη διακόσμηση ροκοκό και τις επιχρυσωμένες επιφάνειες του λεπτομερώς σκαλισμένου κρεβατιού από τον Βέλγο γλύπτη Jacques Verberckt.
Τέσσερις δεκαετίες ενδελεχούς αποκατάστασης
Η πρόκληση αναβίωσης και αποκατάστασης της ιδιωτικής βασιλικής κρεβατοκάμαρας στο Παλάτι των Βερσαλλιών αποδείχθηκε ένα τιτάνιο έργο. Στόχος ήταν να αναπαλαιωθεί όσο το δυνατόν πιστότερα στην αρχική του μορφή στις 6 Οκτωβρίου 1789, την ημέρα που ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ και η βασίλισσα Μαρία Αντουανέτα αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το ανάκτορο, καθώς χιλιάδες κάτοικοι του Παρισιού εισέβαλαν σε αυτό, ως κορύφωση της ιστορικής «Πορείας των Γυναικών στις Βερσαλλίες». Σύμφωνα με τους επιμελητές του ανακτόρου-μουσείου, το δυσκολότερο μέρος της αποκατάστασης ήταν η αναδημιουργία του κρεβατιού, του συμβολικού κεντρικού στοιχείου του δωματίου, που όπως πολλά βασιλικά έπιπλα εξαφανίστηκε κατά τις λεηλασίες της Γαλλικής Επανάστασης. Καθώς αρκετά από τα αντικείμενα των Βερσαλλιών πουλήθηκαν σε δημοπρασίες και τα σύμβολα της μοναρχικής εξουσίας καταστράφηκαν, το κρεβάτι του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄ θεωρείται ότι χάθηκε, μαζί με τα υφάσματα και μεγάλο μέρος της διακόσμησης του υπνοδωματίου.
Ο παράγοντας που δυσχέραινε το έργο των σύγχρονων σχεδιαστών και αρχιτεκτόνων ήταν η έλλειψη σωζόμενων σχεδίων. Καθώς δεν είχε διατηρηθεί πλήρης οπτική αναπαράσταση του δωματίου, οι ομάδες που εργάστηκαν για την αναβίωσή του αναγκάστηκαν να βασιστούν σε λεπτομερείς αρχειακές περιγραφές για να ανακατασκευάσουν τα σχήματα, τους όγκους και τα διακοσμητικά μοτίβα του κρεβατιού, αντλώντας ουσιαστικά στοιχεία από μία και μόνο πηγή: ένα τιμολόγιο υπογεγραμμένο από τον γλύπτη του βασιλιά, Pierre-Edmé Babel. Με αφετηρία τις λεπτομέρειες που παρέθετε, υλοποιήθηκε μια εκτεταμένη έρευνα που είχε στόχο την αναδημιουργία των μορφών, των αναλογιών και των μοτίβων του κρεβατιού, κάθε στοιχείο του οποίου επανασχεδιάστηκε σύμφωνα με τις επικρατέστερες διακοσμητικές τάσεις του 18ου αιώνα. Η ανακατασκευή της εκθαμβωτικής κλίνης πραγματοποιήθηκε από τους ξυλογλύπτες Charles Boulnois και François Gilles και τις εξειδικευμένες ομάδες τους, ως το αποκορύφωμα ενός ολοκληρωμένου έργου που ξεκίνησε πριν από σαράντα χρόνια στο Παλάτι των Βερσαλλιών.
Όταν η δεξιοτεχνία τίθεται στην υπηρεσία της ιστορίας
Η αποκατάσταση της εικόνας της ιδιωτικής βασιλικής κρεβατοκάμαρας εξελίχθηκε σε μια απαιτητική διαδικασία που ισορρόπησε ανάμεσα στην επιστημονική τεκμηρίωση και την καλλιτεχνική ευαισθησία των τεχνιτών. Από την κατανόηση στην ερμηνεία και στην πιστή απόδοση του χώρου, η διαδικασία απαίτησε αρκετές χιλιάδες ώρες δουλειάς. Στο σκαλισμένο σε ξύλο φλαμουριάς κρεβάτι, κάθε λεπτομέρεια συμβάλλει στη θεαματική εικόνα ενός έργου τέχνης, που όσο περισσότερο παρατηρεί κανείς, τόσο καθηλώνει το βλέμμα. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του αποτελεί η επιχρύσωση με νερό, βασισμένη σε παραδοσιακές τεχνικές, η οποία ανατέθηκε ειδικά στα εργαστήρια αποκατάστασης του Παλατιού των Βερσαλλιών, καταδεικνύοντας τη σημασία του έργου για τον δημόσιο θεσμό. Συνολικά 1.625 φύλλα χρυσού καλύπτουν το κρεβάτι και τα σκαλιστά του μέρη, χωρίς να αφήνουν αμφιβολία για τον βαθμό πολυτέλειας που χαρακτήριζε ακόμη και τις πιο ιδιωτικές στιγμές της καθημερινότητας του μονάρχη.
Τις δικές της δυσκολίες είχε και η αναδημιουργία των υφασμάτων του δωματίου. Εδώ, οι επιμελητές και οι ιστορικοί συμβουλεύτηκαν σωζόμενα αποκόμματα υφασμάτων από την περίοδο ακμής των Βερσαλλιών και συνεργάστηκαν με έμπειρους υφαντές, ώστε να αναδημιουργήσουν, πάντα βάσει παραδοσιακών μεθόδων, την εμφάνιση που είχαν τον 18ο αιώνα οι μεταξωτές ταπετσαρίες, οι πλούσιες πτυχώσεις και τα χρυσαφένια κρόσσια στα ημικύκλια τμήματα του κρεβατιού.
Η εγκατάσταση της ξυλόγλυπτης κορυφής του θόλου της κλίνης σηματοδότησε ένα ακόμη καθοριστικό στάδιο στο έργο, καθώς η τοποθέτηση των πλήρως επιχρυσωμένων στοιχείων απαιτούσε τη μέγιστη προσοχή. Το αποτέλεσμα δικαιώνει την προσπάθεια των τεχνιτών, που απέδωσαν με ζωντάνια μοτίβα από το φυτικό βασίλειο να αναπτύσσονται γύρω από ένα χριστιανικό και βασιλικό σύμβολο, έναν πελεκάνο που ταΐζει τα νεογνά του, συμβολίζοντας τον ηγεμόνα που φροντίζει τον λαό του. Την ισχυρή αυτή εικόνα του μοναρχικού ρόλου συμπληρώνουν το μονόγραμμα του βασιλιά και το οικόσημο της Γαλλίας, τονίζοντας τη σημασία ακόμη και του πιο ιδιωτικού δωματίου.
Από τα επίσημα αποκαλυπτήρια στις 13 Απριλίου και στο εξής, η αναστηλωμένη ιδιωτική βασιλική κρεβατοκάμαρα στο Παλάτι των Βερσαλλιών θα υποδέχεται επισκέπτες στο πλαίσιο ξεναγήσεων ή μεμονωμένων επισκέψεων, προσφέροντας τη σπάνια εμπειρία επίσκεψης ενός χώρου που για αιώνες παρέμενε αθέατος στο ευρύ κοινό. Πέρα από τη στενότερη επαφή με την ιδιωτική ζωή του μονάρχη, ο νέος επισκέψιμος χώρος αναδεικνύεται ως ένα εξαιρετικό έργο, που συνδυάζει την ιστορική έρευνα με τη χειροτεχνική ακρίβεια, διατηρώντας ανοιχτό τον διάλογο μεταξύ παρελθόντος και παρόντος.
Διαβάστε ακόμα:
Ανοιξιάτικες διαδρομές από την κεντρική στη νότια Χίο
Ταξίδι σε πόλεις του κόσμου με όχημα ένα παγκάκι για τον Καβάφη
