Φτάνεις στο Πυργί και δεν ξέρεις πού να πρωτοκοιτάξεις. Οι τοίχοι σε περικυκλώνουν ασπρόμαυροι, από το κατώφλι ως τη στέγη, γεμάτοι σχέδια που ανεβαίνουν σε ζώνες και θυμίζουν παρτιτούρα.
Τα λένε ξυστά και είναι το σήμα κατατεθέν του τόπου. Ρόμβοι, τρίγωνα, κλαδιά, πουλιά, βαλμένα με τάξη πάνω σε κάθε πρόσοψη. Ο τεχνίτης στρώνει πρώτα ασβεστοκονίαμα με μαύρη άμμο, το ασπρίζει με ασβέστη και, όσο εκείνος παραμένει νωπός, χαράζει τα σχέδια με διαβήτη και χάρακα, ξύνοντας το λευκό στρώμα για να αποκαλυφθεί το μαύρο από κάτω. Διόρθωση εκ των υστέρων δεν γίνεται.
Γι’ αυτό κάθε γραμμή συνδυάζει την ακρίβεια του αρχιτέκτονα με το χέρι του λαϊκού μάστορα. Σήμερα, όσοι ξέρουν να δουλεύουν σωστά αυτή την τεχνική μετριούνται στα δάχτυλα.
Η καταγωγή της τεχνικής βασίζεται στο ιταλικό sgraffito, μια μέθοδο διακόσμησης με ξύσιμο. Αν και οι Γενουάτες κυριάρχησαν στη Χίο για 220 χρόνια, από το 1346 ως το 1566, και οργάνωσαν το εμπόριο της μαστίχας ως μονοπώλιο, η τεχνική υιοθετήθηκε στο Πυργί στις αρχές του 20ού αιώνα. Οι κάτοικοι την οικειοποιήθηκαν, επηρεασμένοι από ανάλογα σχέδια της Ανατολής, και της έδωσαν τον δικό τους χαρακτήρα. Την άπλωσαν σε κάθε σπίτι και σε κάθε σοκάκι, ώσπου τα ξυστά έγιναν αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας του χωριού. Όποιος τα συντηρεί σήμερα διατηρεί ζωντανή μια τεχνική που έχει ταυτιστεί όσο λίγες με το Πυργί.
Περπάτα στα σοκάκια
Χάρτη δεν χρειάζεσαι. Περπάτησε στα σοκάκια και αργά ή γρήγορα θα βρεθείς στην πλατεία, στους Αγίους Αποστόλους. Πρόκειται για έναν μικρό βυζαντινό ναό, μικρογραφία του καθολικού της Νέας Μονής, με οκταγωνικό τρούλο και πλούσιο κεραμικό διάκοσμο εξωτερικά, οδοντωτές ταινίες και πλίνθινα τόξα που μοιάζουν με κέντημα πάνω στον πηλό. Στο εσωτερικό, ξεχωρίζουν οι τοιχογραφίες του Κρητικού ζωγράφου Αντωνίου Κυνηγού, που χρονολογούνται στο 1665. Βγαίνεις πάλι στο φως και τα ξυστά σε ακολουθούν μέχρι την επόμενη στροφή.
Το καλοκαίρι μπαίνει κι ένα δεύτερο χρώμα, το κόκκινο. Οι ντομάτες κρέμονται αρμαθιές στα μπαλκόνια για να ξεραθούν στον ήλιο, δίπλα στα ασπρόμαυρα σχέδια. Κάπου θα σε κεράσουν υποβρύχιο μαστίχας μέσα σε παγωμένο νερό ή μια σούμα, το παραδοσιακό απόσταγμα από σύκα, κι εκεί καταλαβαίνεις ότι η μαστίχα εδώ ανήκει στην καθημερινότητα, όχι στη βιτρίνα των σουβενίρ.
Το Πυργί είναι το μεγαλύτερο από τα μαστιχοχώρια, τα χωριά του νότου που τα κράτησε όρθια το ίδιο δάκρυ ρετσινιού. Ο σχίνος δίνει τη μαστίχα του μόνο εδώ, στη νότια Χίο, πουθενά αλλού στον κόσμο με τον ίδιο τρόπο, κι αυτό όρισε τα πάντα: το εμπόριο, τα αρχοντικά, τον αυστηρό γενουάτικο έλεγχο, μέχρι και το ότι η καλλιέργειά της μπήκε το 2014 στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Τα ξυστά είναι αυτός ο πλούτος γραμμένος στην πέτρα.
Έλα το απόγευμα, όταν ο ήλιος πέφτει και κάθε χάραγμα ρίχνει τη σκιά του κι όλο το χωριό μοιάζει σκαλισμένο σε ασήμι. Κάτσε στην πλατεία μ’ έναν καφέ, κάτω από τοίχους που κάποιος χάραξε με το χέρι πριν από γενιές, με έναν διαβήτη κι έναν χάρακα, χωρίς να αφήσει καμία πρόσοψη γυμνή.
Διαβάστε ακόμα:
Βοκαριά: Στο λιμανάκι της Χίου όπου μια οικογένεια ψαράδων σε κάνει «ψαρά για μία μέρα»
Αποστολή στη Χίο: Εκεί που μία ολόκληρη οικογένεια καθαρίζει γαριδάκι στη σάλα της ταβέρνας
3 ενδιαφέροντα μουσεία μας φέρνουν στην ύπαιθρο της Χίου και σε επαφή με τη μοναδική της φύση
