Μπορεί η γεωλογία ενός τόπου να αποτελέσει την αφετηρία για μια νέα καλλιτεχνική δημιουργία; Από αυτό το ερώτημα γεννήθηκε η GeoChromia – From Earth to Color, ένας νέος κύκλος εικαστικών εκθέσεων που παρουσιάζεται στο ARTLAB by Think of Serifos.
Η GeoChromia αποτελεί την εξέλιξη μιας καλλιτεχνικής αναζήτησης της κεραμίστριας Νατάσας Καλογεροπούλου, που ξεκίνησε στη Σέριφο πριν από σχεδόν δέκα χρόνια. Ένα αρχικό ερώτημα του «τι μπορεί να συμβεί όταν τα πετρώματα και οι γαίες του νησιού περάσουν στα χέρια ενός καλλιτέχνη;», εξελίχθηκε σταδιακά σε μια συλλογική άσκηση στην τέχνη της κεραμικής: μια ανοιχτή πρόσκληση προς διαφορετικούς κεραμίστες να πειραματιστούν, να ανακαλύψουν και να «συνομιλήσουν» με τη γη της Σερίφου.
Οι εκθέσεις που διοργανώθηκαν τα προηγούμενα δύο χρόνια ονομάστηκαν Λιθόσφαιρα και τα έργα βασίστηκαν στην ένωση του πηλού με τα ορυκτά του νησιού. Άμμος, χώμα και σιδηρούχα πετρώματα συλλέχθηκαν από διαφορετικές περιοχές της Σερίφου, οργανώθηκαν σε μικρές κασετίνες και στάλθηκαν στους συμμετέχοντες κεραμίστες, με την προτροπή να τα ενσωματώσουν σε ένα έργο τους με όποιον τρόπο εκείνοι εμπνευστούν.
«Για πολλούς από τους καλλιτέχνες ήταν μια πρόκληση. Ήταν η πρώτη φορά που ήρθαν σε επαφή με αυτά τα “άγνωστα” υλικά, με τις ιδιαίτερες συμπεριφορές και τις τεχνικές που απαιτούνται ώστε να γίνουν μέρος ενός ολοκληρωμένου κεραμικού έργου. Έτσι γεννήθηκαν πρωτότυπα και αυθεντικά αντικείμενα – κεραμικά που κουβαλούν μέσα τους το στίγμα του δημιουργού, αλλά και τη μνήμη της γης αυτού του τόπου και των ορυκτών της».
Το 2026 η έρευνα διευρύνεται πέρα από την κεραμική, στη ζωγραφική, τη χαρακτική και τη φωτογραφία, και αποκτά το όνομα GeoChromia – From Earth to Color, με τη Λιθόσφαιρα να αποτελεί πλέον την κεραμική της ενότητα. «Φέτος εμπλουτίζουμε την έκθεση με άλλες τέχνες, όπως είναι η ζωγραφική και η φωτογραφία. Θέλαμε να δούμε πώς η ίδια γεωλογική αφετηρία μπορεί να αποκτήσει διαφορετικές ερμηνείες και πώς κάθε καλλιτέχνης μπορεί να “διαβάσει” τον ίδιο τόπο με διαφορετικά μέσα. Το εγχείρημα διοργανώνεται με την αιγίδα και τη στήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και του Δήμου Σερίφου», μας λέει η Νατάσα Καλογεροπούλου.
Η ίδια ήρθε στη Σέριφο από την Αθήνα πριν από 12 χρόνια και μαζί με την αδελφή της Γιούτα Καλογεροπούλου, άνοιξαν το Κεραμείο Ceramic Studio, στη συνέχεια το το concept store Thita, στο λιμάνι και πριν τρία χρόνια ίδρυσαν τον πολιτιστικό σύλλογο Think of Serifos και το ARTLAB, έναν χώρο σύγχρονης τέχνης, εκπαίδευσης και δημιουργικής ανταλλαγής που παραμένει ενεργός όλο τον χρόνο. Εκτός από εκθέσεις, φιλοξενεί πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δράσεις, εργαστήρια κεραμικής και δωρεάν προγράμματα για τα παιδιά της Σερίφου.
«Όταν ζεις και εργάζεσαι εδώ, αρχίζεις να αντιλαμβάνεσαι το τοπίο όχι μόνο ως εικόνα, αλλά και ως ύλη», λέει η Νατάσα. «Ο πηλός είναι γη και τα χρώματα της κεραμικής προέρχονται από ορυκτά και μεταλλικά οξείδια. Άρχισα λοιπόν να αναρωτιέμαι εάν ο ίδιος ο τόπος θα μπορούσε να συμμετέχει στη δημιουργία του έργου – ως πραγματικό υλικό. Να αφήνει επάνω του το δικό του ίχνος, το χρώμα και τη μνήμη του».
Το «Testing Serifos» του Γιώργου Βαβάτση
Ο πρώτος καλλιτέχνης που ήρθε στο νησί μετά από πρόσκληση της Νατάσας Καλογεροπούλου και πειραματίστηκε με την ανάμιξη των πετρωμάτων με τον πηλό ήταν ο Γιώργος Βαβάτσης, καταξιωμένος κεραμίστας με σημαντική παρουσία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Πώς ξεκίνησε η σχέση του Γιώργου με το project που κατέληξε στη Λιθόσφαιρα και τη GeoChromia;
«Το 2015, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την εξέγερση των μεταλλωρύχων στη Σέριφο, διοργανώθηκε μια ομαδική καλλιτεχνική έκθεση όπου πήρα μέρος», απαντάει η Νατάσα. «Ήταν τότε που αναρωτήθηκα για πρώτη φορά τι θα συνέβαινε αν ενώναμε τα ορυκτά της Σερίφου με τον πηλό και αν θα μπορούσε κάποιος να ανακαλύψει έναν νέο δρόμο. Η ένωση αυτών των δύο στοιχείων απαιτεί γνώση, τεχνική και πειραματισμό. Κι εκείνη την εποχή ο κεραμίστας που γνώριζα πως είχε τόσο τη γνώση όσο και το καλλιτεχνικό βλέμμα για ένα τέτοιο εγχείρημα ήταν ο Γιώργος Βαβάτσης, το έργο του οποίου θαύμαζα ιδιαίτερα. Δέχτηκε αμέσως. Για επτά μέρες περιπλανηθήκαμε στα παλιά μονοπάτια των μεταλλωρύχων και συλλέξαμε πετρώματα. Στο εργαστήριο του Κεραμείου τα ένωσε με τον πηλό, τα έλιωσε, τα επανακρυστάλλωσε, φυλακίζοντας μια γεωλογική διαδικασία αιώνων στην επιφάνεια 14 μοναδικών κεραμικών έργων. Κανείς μας δεν ήξερε τι θα αντικρίζαμε όταν ανοίγαμε το καμίνι. Ο Γιώργος φόρτωσε τα έργα, πήρε μια βαθιά ανάσα και πάτησε το start. Η χαρά, η έκπληξη και η συγκίνηση που νιώσαμε όταν είδαμε το αποτέλεσμα εκείνης της μεταμόρφωσης θα μας μείνουν αξέχαστες. Στα ράφια του καμινιού μας περίμεναν 14 μοναδικές κεραμικές φόρμες που κουβαλούσαν επάνω τους τα χρώματα, την υφή και την άγρια ομορφιά της γης της Σερίφου».
Ο Γιώργος Βαβάτσης μας αφηγείται πώς βίωσε εκείνος την εμπειρία:
«Το “Testing Serifos” απεικονίζει την πράξη του πειραματισμού, της γνωριμίας και των εκπλήξεων που συναντά ένας κεραμίστας δουλεύοντας με το πλούσιο έδαφος του νησιού των τόσων μύθων. Έτσι ξεκίνησε το ταξίδι αυτό που τόσα μας δίδαξε και τόσους δρόμους μας άνοιξε. Και τι άλλο θα μπορούσε να είναι ένα έργο με ορυκτά από το τόσο ιδιαίτερο, για μένα, νησί, αν όχι μία λιτή, ειλικρινής και εκ βαθέων προσωπική απόδοση των όσων έχω μάθει από τη γη του τόπου αυτού». Στη συνέχεια ο Γιώργος ξεκίνησε μια ξεχωριστή πορεία, χαρτογραφώντας μέσω της κεραμικής τις γεωλογίες διαφορετικών περιοχών της Ελλάδας. Δέκα χρόνια αργότερα επέστρεψε στη Σέριφο για να διδάξει και να μοιραστεί τη γνώση και την εμπειρία του σε ένα σεμινάριο για τα ορυκτά και τις εφαρμογές τους στην κεραμική. Η επιστροφή αυτή λειτούργησε ως αφορμή για ένα νέο ερώτημα: τι διαφορετικό θα μπορούσε να προκύψει αν τα ίδια υλικά περνούσαν πλέον στα χέρια περισσότερων δημιουργών; Κάπως έτσι γεννήθηκε η Λιθόσφαιρα και, στη συνέχεια, η ευρύτερη ιδέα της GeoChromia.
Όταν η ύλη αποκτά ενεργό ρόλο στην καλλιτεχνική δημιουργία
Η έρευνα και η καλλιτεχνική δημιουργία γύρω από τις φυσικές γαίες και τα πετρώματα συνομιλούν με μια ευρύτερη κατεύθυνση της σύγχρονης τέχνης: την επιστροφή των καλλιτεχνών στην ίδια την ύλη της γης. Πέτρες, χώματα, ορυκτά και φυσικές χρωστικές δεν χρησιμοποιούνται μόνο για τις αισθητικές τους ιδιότητες, αλλά και ως υλικά που κουβαλούν πληροφορίες για τη γεωλογική ιστορία ενός τόπου, τον χρόνο, την οικολογία, την ανθρώπινη παρέμβαση και την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων.
Η ύλη, με άλλα λόγια γίνεται μέρος της αφήγησής του και φορέας ιστορίας και νοήματος. Αυτή η προσέγγιση εμφανίζεται σε διεθνή καλλιτεχνικά προγράμματα όπως το «Back to Earth» της Serpentine και σε σύγχρονες μεγάλες διοργανώσεις όπου η πέτρα, το έδαφος και τα γεωλογικά υλικά αποκτούν ενεργό και εκφραστικό ρόλο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο τοποθετείται και η GeoChromia. Η λέξη συνδυάζει τη γη με το χρώμα, αλλά το concept δεν περιορίζεται στην αναζήτηση φυσικών χρωστικών.
«Είναι μια διαδικασία αποκάλυψης της ταυτότητας ενός τόπου μέσα από την ύλη του. Για μένα, η GeoChromia είναι ταυτόχρονα καλλιτεχνική έρευνα, χαρτογράφηση και αρχείο. Κάθε χρώμα αντιστοιχεί σε έναν συγκεκριμένο τόπο και κάθε έργο γίνεται ένα είδος υλικού αποτυπώματός του. Η γη της Σερίφου γίνεται μέρος του έργου και, κατά κάποιον τρόπο, συνδημιουργός του», παρατηρεί η κεραμίστρια.
Η ζωγράφος Μαργαρίτα Τσουλουχά είναι μια από τις καλλιτέχνες που συμμετέχουν στην έκθεση. Τη ρωτάμε εάν είχε εργαστεί ξανά με φυσικές γαίες ή με χρώματα που προέρχονται από πετρώματα και τι διαφορετικό απαιτεί αυτή η διαδικασία σε σχέση με τη χρήση συμβατικών ζωγραφικών υλικών.
«Δεν είχα εργαστεί ξανά με φυσικά χρώματα. Είναι μια άλλη διαδικασία στην οποία πρέπει να κάνεις σκόνη το πέτρωμα και να το αναμείξεις με συνδετικά υλικά», μας απαντάει. «Έχει μια άλλη ικανοποίηση όταν φτιάχνεις μόνος σου το χρώμα, αλλά υπάρχει και η αγωνία του αποτελέσματος. Δεν ξέρεις την καλυπτικότητά του, τη δυνατότητα μίξης, την ένταση του χρώματος. Το αποτέλεσμα είναι τελείως διαφορετικό από τα χρώματα του εμπορίου. Επίσης, σε κάποια έργα χρησιμοποιήθηκαν ατόφια τα πετρώματα επάνω στη ζωγραφική επιφάνεια».
Από τα μεταλλευτικά μονοπάτια και τα πετρώματα της Σερίφου μέχρι τον πηλό, τη ζωγραφική επιφάνεια και τη φωτογραφική εικόνα, η GeoChromia επιχειρεί έτσι να δημιουργήσει ένα διαφορετικό αρχείο του τόπου. Ένα αρχείο στο οποίο η Σέριφος προσφέρει την ίδια την ύλη για τη δημιουργία τους.
Η GeoChromia αναπτύσσεται μέσα από τρεις διαδοχικές ομαδικές εκθέσεις -Ζωγραφική & Χαρακτική, Κεραμική και Φωτογραφία. Από 26 Ιουλίου έως 11 Οκτωβρίου 2026.
Διαβάστε ακόμα:
Η τέχνη της κεραμικής στη Σέριφο
Σίφνος: Εξερευνώντας τον γαστρονομικό πλούτο και την κεραμική τέχνη της
Δύο κεραμίστες της Σκύρου μεταμορφώνουν την παράδοση σε αφήγημα γεμάτο καλλιτεχνικές αναφορές
